Καθώς ο χειμώνας πλησιάζει, οι ημέρες μικραίνουν, το φυσικό φως μειώνεται και το σκοτάδι κάνει την εμφάνισή του όλο και νωρίτερα. Για πολλούς, αυτή η αλλαγή συνοδεύεται από μια αίσθηση μελαγχολίας, μειωμένη ενέργεια και μεγαλύτερη επιθυμία να παραμείνουν στο σπίτι. Για άλλους, οι επιπτώσεις είναι ακόμη πιο έντονες, οδηγώντας τους στην εποχική συναισθηματική διαταραχή, μια μορφή κατάθλιψης που εμφανίζεται συνήθως το φθινόπωρο ή τον χειμώνα και υποχωρεί την άνοιξη ή το καλοκαίρι.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν μειώνεται το φως;
Η εποχική συναισθηματική διαταραχή περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1984 από ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον δρ. Norman Rosenthal, ο οποίος εργαζόταν τότε στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (NIH). Σαράντα χρόνια μετά, οι επιστήμονες εξακολουθούν να διερευνούν τους μηχανισμούς που ευθύνονται για την εμφάνισή της. Δεν έχει εντοπιστεί μία και μοναδική αιτία, ωστόσο φαίνεται ότι η μειωμένη έκθεση στο φυσικό φως παίζει σημαντικό ρόλο, επηρεάζοντας συστήματα του οργανισμού που σχετίζονται με την εγρήγορση και τη διάθεση.
Σύμφωνα με τα NIH, η εποχική κατάθλιψη εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες και περιλαμβάνει συμπτώματα όπως επίμονη θλίψη, αίσθημα απελπισίας, απαισιοδοξία, αλλά και δυσκολίες στη συγκέντρωση, τη μνήμη και τη λήψη αποφάσεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο τα μάτια αντιλαμβάνονται το φως. Εξειδικευμένα κύτταρα στον αμφιβληστροειδή μετατρέπουν ορισμένα μήκη κύματος του φωτός, ιδιαίτερα εκείνα της μπλε περιοχής του φάσματος, σε νευρικά σήματα, που επηρεάζουν την εγρήγορση και τη συναισθηματική κατάσταση. Το ηλιακό φως περιλαμβάνει σημαντική ποσότητα μπλε φωτός, το οποίο συμβάλλει στο να νιώθουμε πιο ξύπνιοι και δραστήριοι.
Η ερευνήτρια Kathryn Roecklein, από το Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ, εξέτασε πώς ανταποκρίνονται στο μπλε φως τα μάτια ανθρώπων με και χωρίς εποχική συναισθηματική διαταραχή. Διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι με εποχική κατάθλιψη παρουσίαζαν μειωμένη ευαισθησία στο μπλε φως, ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες. Αυτό μπορεί να εξηγεί εν μέρει τη σχέση ανάμεσα στη μειωμένη ηλιοφάνεια και στην επιδείνωση της διάθεσης.
Μπορεί το τεχνητό φως να βελτιώσει τη διάθεση;
Μία από τις βασικές θεραπευτικές επιλογές για την εποχική κατάθλιψη είναι η φωτοθεραπεία, που βασίζεται στην καθημερινή έκθεση σε έντονο τεχνητό φως μέσω ειδικών συσκευών. Σύμφωνα με τον δρ. Paul Desan από το Πανεπιστήμιο Yale, πολλοί άνθρωποι παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση με αυτή την παρέμβαση. Η θεραπεία συνήθως περιλαμβάνει έκθεση σε ειδική λάμπα για περίπου 30 λεπτά κάθε πρωί, με ένταση φωτισμού περίπου 10.000 lux – επίπεδο φωτεινότητας πολύ υψηλότερο από εκείνο του συνηθισμένου εσωτερικού φωτισμού. Σύμφωνα με τον ειδικό, η φωτοθεραπεία ενδέχεται να ωφελήσει και όσους εμφανίζουν ηπιότερη επιδείνωση της διάθεσης τον χειμώνα. Η επιλογή της κατάλληλης συσκευής και ο τρόπος χρήσης της χρειάζονται καθοδήγηση από ειδικό, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν οφθαλμολογικά προβλήματα, διπολική διαταραχή ή λήψη φαρμάκων που αυξάνουν την ευαισθησία στο φως.
Ποιες άλλες θεραπευτικές επιλογές υπάρχουν;
Η φωτοθεραπεία δεν αποτελεί τη μοναδική επιλογή. Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα χρησιμοποιούνται επίσης ως θεραπεία πρώτης γραμμής, ανάλογα με τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και τις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Παράλληλα, ενδιαφέρον παρουσιάζει και η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, που βοηθά τους ανθρώπους να αναγνωρίζουν και να τροποποιούν δυσλειτουργικές σκέψεις και συμπεριφορές που ενδέχεται να συντηρούν ή να επιδεινώνουν την καταθλιπτική διάθεση. Η Kelly Rohan, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Βερμόντ, επισημαίνει ότι έχει παρουσιάσει πιο μακροχρόνια οφέλη σε σχέση με τη φωτοθεραπεία σε σχετικές μελέτες.
Τέσσερις κινήσεις που μπορούν να βοηθήσουν
Πέρα από τις εξειδικευμένες θεραπείες, οι ειδικοί προτείνουν ορισμένες καθημερινές συνήθειες, που μπορούν να υποστηρίξουν τη διάθεση και τη λειτουργικότητα τους μήνες με λιγότερη ηλιοφάνεια:
1. Αξιοποιήστε το φυσικό φως. Προσπαθήστε να περνάτε χρόνο σε εξωτερικούς χώρους κατά τη διάρκεια της ημέρας, ακόμη κι όταν ο ουρανός είναι συννεφιασμένος. Μια σύντομη βόλτα προσφέρει έκθεση στο φυσικό φως και συνδυάζει την ήπια σωματική δραστηριότητα.
2. Διατηρήστε σταθερό πρόγραμμα ύπνου. Η τακτική ώρα κατάκλισης και αφύπνισης συμβάλλει στη διατήρηση ενός πιο σταθερού καθημερινού ρυθμού.
3. Μην απομονώνεστε. Η εποχική επιδείνωση της διάθεσης συχνά συνοδεύεται από τάση κοινωνικής απόσυρσης. Ακόμη και μια απλή συνάντηση μ’ έναν φίλο μπορεί να βοηθήσει.
4. Προγραμματίστε ευχάριστες δραστηριότητες. Όταν η διάθεση είναι πεσμένη, η επιθυμία για δραστηριότητες μειώνεται. Η σταδιακή επανένταξη απλών και ευχάριστων εμπειριών στην καθημερινότητα είναι ευεργετική.
Όπως τονίζει η δρ. Rohan, μικρά βήματα μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να βγουν από τη χειμερινή «αδράνεια» και να ανακτήσουν σταδιακά το ενδιαφέρον τους για δραστηριότητες που απολαμβάνουν. Η εποχική κατάθλιψη δεν είναι απλώς μια παροδική κακή διάθεση εξαιτίας του καιρού. Όταν τα συμπτώματα επιμένουν, επηρεάζουν την καθημερινότητα ή δυσκολεύουν την εργασία και τις προσωπικές σχέσεις, είναι σημαντικό να αναζητείται αξιολόγηση από ειδικό. Το λιγότερο φως του χειμώνα μπορεί να επηρεάζει τη διάθεσή μας, αλλά υπάρχουν αποτελεσματικοί τρόποι να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις του.
Διαβάστε επίσης
Είναι ο καφές το αντικαταθλιπτικό του χειμώνα; Πόσα φλιτζάνια φέρνουν αποτέλεσμα
Χειμώνας: Τέσσερα προβλήματα υγείας που «ξυπνά» το κρύο
Μελαγχολείτε μόλις χειμωνιάζει; 6 κινήσεις για καλύτερη διάθεση πριν έρθουν τα δύσκολα
