Η σωματική άσκηση δεν ωφελεί μόνο τη φυσική κατάσταση και την ψυχική διάθεση. Σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, μπορεί να λειτουργήσει και ως ένα είδος «προετοιμασίας» του εγκεφάλου, ενισχύοντας τα οφέλη της ψυχοθεραπείας σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ήπια έως μέτρια κατάθλιψη.

Μια διεθνής κλινική μελέτη, που δημοσιεύεται στο Mental Health and Physical Activity, διαπίστωσε ότι ένα πρόγραμμα σωματικής δραστηριότητας διάρκειας 12 εβδομάδων πριν την έναρξη της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας (CBT), συνδέθηκε με βελτιώσεις στη μνήμη και τη μάθηση κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το «κλειδί» βρίσκεται στη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται, να αναδιοργανώνεται και να δημιουργεί νέες νευρωνικές συνδέσεις. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η άσκηση μπορεί να ενεργοποιεί βιολογικούς μηχανισμούς που διευκολύνουν τη γνωστική βελτίωση, προσφέροντας μια νέα προοπτική για τον συνδυασμό σωματικής δραστηριότητας και ψυχοθεραπείας.

Η ορμόνη που συνδέει την άσκηση με τη λειτουργία του εγκεφάλου

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται ο ινσουλινοειδής αυξητικός παράγοντας 1 (IGF-1), μια ορμόνη που συμμετέχει σε διαδικασίες απαραίτητες για την προστασία των νευρικών κυττάρων και τον σχηματισμό νέων νευρώνων. Οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι η σωματική δραστηριότητα επηρέαζε τη ρύθμιση του IGF-1, ενώ οι αλλαγές αυτές, σε συνδυασμό με τη βελτίωση της καρδιοαναπνευστικής φυσικής κατάστασης, συνδέονταν με καλύτερες επιδόσεις σε γνωστικές δοκιμασίες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν οι επιδόσεις σε τεστ μνήμης και λεκτικής μάθησης, δύο λειτουργιών που συχνά επηρεάζονται από την κατάθλιψη.

Σύμφωνα με τον André de Oliveira Werneck, ερευνητή και συνεργάτη του Πανεπιστημίου Wisconsin–Madison και του Κέντρου Επιδημιολογικής Έρευνας για τη Διατροφή και την Υγεία του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο, εξηγεί ότι τα οφέλη τόσο της άσκησης, όσο και της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης είναι γνωστά. Η νέα μελέτη διερευνά πώς οι δύο αυτές παρεμβάσεις μπορούν να συνδυαστούν για μεγαλύτερο όφελος. Σύμφωνα με τον ερευνητή, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η φυσική δραστηριότητα μπορεί να προηγείται της ψυχοθεραπείας, ενεργοποιώντας μηχανισμούς που δημιουργούν ευνοϊκότερες συνθήκες για τη μετέπειτα θεραπευτική διαδικασία.

Η κατάθλιψη δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεση

Παρ’ ότι η κατάθλιψη συνδέεται κυρίως με την επίμονη θλίψη, την απελπισία και την απώλεια ενδιαφέροντος για άλλοτε αγαπημένες δραστηριότητες, οι επιπτώσεις της δεν περιορίζονται στη συναισθηματική κατάσταση. Η διαταραχή συνοδεύεται από χημικές και δομικές μεταβολές στον εγκέφαλο, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη γνωστική λειτουργία. Πολλοί ασθενείς αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη συγκέντρωση, τη μνήμη, την προσοχή και τις εκτελεστικές λειτουργίες, δηλαδή τις νοητικές διεργασίες που μας επιτρέπουν να οργανώνουμε τις καθημερινές μας υποχρεώσεις, να σχεδιάζουμε ενέργειες και να λαμβάνουμε αποφάσεις.

Στη μελέτη συμμετείχαν αρχικά 120 ενήλικες με διεγνωσμένη καταθλιπτική διαταραχή, από τους οποίους οι 74 ολοκλήρωσαν όλα τα στάδια του ερευνητικού πρωτοκόλλου. Η παρέμβαση περιλάμβανε 2 διαδοχικές φάσεις: Αρχικά 12 εβδομάδες σωματικής άσκησης και, στη συνέχεια, 12 εβδομάδες γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας.

Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε 3 ομάδες, ανάλογα με το είδος και την ένταση της δραστηριότητας που ακολούθησαν στην πρώτη φάση:

  • Η 1η ομάδα πραγματοποίησε άσκηση υψηλότερης έντασης, με δραστηριότητες όπως τρέξιμο, ποδηλασία και κυκλική αερόβια προπόνηση. Η ένταση αντιστοιχούσε στο 55-80% της μέγιστης καρδιακής συχνότητας.
  • Η 2η ομάδα ακολούθησε ένα ηπιότερο πρόγραμμα, που περιλάμβανε περπάτημα, χαλαρή ποδηλασία και διατάσεις, σε ένταση 20%-30% της μέγιστης καρδιακής συχνότητας.
  • Η 3η ομάδα αποτέλεσε την ομάδα ελέγχου και δεν συμμετείχε σε οργανωμένη σωματική δραστηριότητα κατά την αρχική περίοδο.

Στη διάρκεια της έρευνας πραγματοποιήθηκαν 3 σειρές αξιολογήσεων, οι οποίες περιλάμβαναν εξετάσεις φυσικής κατάστασης και οξυγόνωσης, μετρήσεις αιματολογικών παραμέτρων και νευρογνωστικές δοκιμασίες. Στόχος ήταν να καταγραφούν τόσο οι βιολογικές μεταβολές, όσο και η εξέλιξη των γνωστικών επιδόσεων.

Ποιο είδος άσκησης είχε τα μεγαλύτερα οφέλη

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι συμμετείχαν στο πιο απαιτητικό πρόγραμμα άσκησης παρουσίασαν τη μεγαλύτερη βελτίωση της καρδιοαναπνευστικής τους ικανότητας. Η ίδια ομάδα κατέγραψε επίσης τις σημαντικότερες βελτιώσεις στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών και την οπτική προσοχή. Ωστόσο, σε ορισμένες δοκιμασίες μνήμης, οι επιδόσεις των δύο ομάδων που ασκούνταν δεν παρουσίασαν μεγάλες διαφορές μεταξύ τους.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο ήταν ο χρόνος εμφάνισης των βελτιώσεων. Τα σημαντικότερα οφέλη καταγράφηκαν κατά τη δεύτερη φάση της παρέμβασης, την ψυχοθεραπεία. Οι βελτιώσεις συνδέθηκαν με τις αλλαγές στην καρδιοαναπνευστική ικανότητα και στους ορμονικούς δείκτες που διαμορφώθηκαν την περίοδο της άσκησης.

Όπως διευκρινίζει ο δρ. Werneck, η σωματική δραστηριότητα δεν ενίσχυσε άμεσα όλες τις επιδράσεις της ψυχοθεραπείας, φάνηκε όμως να λειτουργεί ως μια μορφή βιολογικής προετοιμασίας.

Γιατί χρειάζεται συνδυαστική αντιμετώπιση

Τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι η αντιμετώπιση της κατάθλιψης δεν πρέπει να εστιάζει αποκλειστικά στα ψυχολογικά συμπτώματα, αλλά να λαμβάνει υπόψη τη συνολική κατάσταση της υγείας του ασθενούς. Σύμφωνα με τον δρ. Werneck, άνθρωποι με σοβαρές ψυχικές διαταραχές παρουσιάζουν διαφορά στο προσδόκιμο ζωής, που ξεπερνά τα 10 χρόνια. Ο ίδιος υποστηρίζει την ανάγκη για θεραπευτικά μοντέλα που συνδυάζουν βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες.

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή να διαχειριστεί αρνητικά μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς, να ενισχύσει την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθησή του και να βελτιώσει τις κοινωνικές του σχέσεις. Από την άλλη πλευρά, η άσκηση δρα σε διαφορετικό επίπεδο, προσφέροντας βιολογικά οφέλη, όπως ο περιορισμός της φλεγμονής και η ενίσχυση ουσιών που συμβάλλουν στην προστασία εγκεφαλικών περιοχών που σχετίζονται με τη μνήμη και τα συναισθήματα. Οι δύο παρεμβάσεις, επομένως, ενδέχεται να λειτουργούν συμπληρωματικά, επηρεάζοντας αλληλοσυνδεόμενες πλευρές της κατάθλιψης.

Το επόμενο ερώτημα: Άσκηση πριν από κάθε συνεδρία;

Τα αποτελέσματα της έρευνας έχουν ήδη οδηγήσει στον σχεδιασμό μιας νέας κλινικής δοκιμής στις ΗΠΑ, στην οποία συμμετέχουν 100 εθελοντές. Σε αυτή, οι επιστήμονες θα εξετάσουν ένα διαφορετικό θεραπευτικό πρωτόκολλο: Οι συμμετέχοντες θα πραγματοποιούν 30 λεπτά σωματικής δραστηριότητας αμέσως πριν από τη συνεδρία γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας. Στόχος είναι να συγκριθούν τα αποτελέσματα των δύο προσεγγίσεων.

Παρ’ ότι απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για να καθοριστεί το καταλληλότερο θεραπευτικό πρωτόκολλο, η νέα έρευνα αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα προοπτική: Η άσκηση μπορεί να μην αποτελεί απλώς ένα συμπληρωματικό μέσο βελτίωσης της διάθεσης, αλλά κι έναν τρόπο να προετοιμάζεται ο εγκέφαλος, ώστε να αξιοποιεί καλύτερα συγκεκριμένα οφέλη της ψυχοθεραπείας.

Διαβάστε επίσης

Κατάθλιψη: Μελέτη σε 30.000 ασθενείς αποκαλύπτει τα 3 πιο αποτελεσματικά αντικαταθλιπτικά

Μία ώρα τον μήνα στο μουσείο μειώνει άγχος και κατάθλιψη – Η τέχνη «σύμμαχος» υγείας

Γιατί οι νέοι σήμερα δεν αισθάνονται ψυχικά τόσο καλά όσο οι προηγούμενες γενιές – Μία ανησυχητική παγκόσμια τάση