Ένα βλέμμα συναντά το δικό μας στον δρόμο, στο γραφείο ή στο ασανσέρ. Τα χείλη ανασηκώνονται ελαφρά, το πρόσωπο φωτίζεται και, σχεδόν χωρίς να το καταλάβουμε, ανταποδίδουμε. Ένα χαμόγελο μόλις γέννησε ένα δεύτερο. Μία μικρή, σχεδόν αυτόματη κίνηση που διαρκεί ελάχιστα, αλλά φαίνεται ότι μπορεί να κάνει πολύ περισσότερα από το να μας δείχνει απλώς πιο φιλικούς.
Η επιστήμη μελετά εδώ και δεκαετίες τη λεγόμενη «υπόθεση της ανατροφοδότησης του προσώπου» (facial feedback hypothesis): Την ιδέα ότι οι εκφράσεις μας δεν αντανακλούν μόνο όσα αισθανόμαστε, αλλά μπορούν και να επηρεάσουν τα ίδια μας τα συναισθήματα.
Η Jeanne Tsai, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Stanford και επικεφαλής του Εργαστηρίου Πολιτισμού και Συναισθήματος, θυμίζει ένα κλασικό πείραμα της δεκαετίας του 1980. Οι συμμετέχοντες κρατούσαν ένα μολύβι με τρόπο που ανάγκαζε το πρόσωπό τους να σχηματίσει κάτι σαν χαμόγελο ή συνοφρύωμα, ενώ παρακολουθούσαν ένα ευχάριστο βίντεο. Όσοι «χαμογελούσαν» έτειναν να το βρίσκουν πιο διασκεδαστικό. Με απλά λόγια, μερικές φορές το πρόσωπο μπορεί να δώσει το σύνθημα στη διάθεση και όχι μόνο το αντίστροφο.
Ένα μικρό αντίδοτο στο στρες
Το χαμόγελο φαίνεται να αφήνει το αποτύπωμά του και στο σώμα. Η Δρ Judy Ho, κλινική και δικαστική νευροψυχολόγος και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Pepperdine, το χρησιμοποιεί ως μία από τις στρατηγικές αντιμετώπισης που συζητά με ανθρώπους με άγχος ή κατάθλιψη, όχι, βέβαια, ως θεραπεία, αλλά ως ένα ακόμη μικρό «εργαλείο».
Σύμφωνα με την ίδια, το χαμόγελο συνδέεται με μεταβολές στην κορτιζόλη, μία από τις ορμόνες που συμμετέχουν στην απόκριση του οργανισμού στο στρες, αλλά και με χημικές ουσίες του εγκεφάλου που σχετίζονται με θετικά συναισθήματα, όπως οι ενδορφίνες, η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη.
Μελέτες έχουν επίσης δείξει ότι άνθρωποι που χαμογελούν κατά τη διάρκεια στρεσογόνων δοκιμασιών εμφανίζουν χαμηλότερους καρδιακούς παλμούς κατά τη φάση της αποκατάστασης σε σύγκριση με όσους διατηρούν ουδέτερη έκφραση.
Δεν χαμογελούν όλοι με τον ίδιο τρόπο
Υπάρχει όμως και μία ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: Η «γλώσσα» του χαμόγελου αλλάζει από πολιτισμό σε πολιτισμό. Έρευνες της καθηγήτριας Tsai έχουν αναδείξει σημαντικές πολιτισμικές διαφορές. Στις ΗΠΑ δίνεται μεγαλύτερη αξία στην έκφραση θετικών συναισθημάτων, ενώ σε πολιτισμούς της Ανατολικής Ασίας προτιμάται συχνά μεγαλύτερη συναισθηματική ισορροπία.
Έτσι, ένα μεγάλο, πλατύ χαμόγελο που ένας Αμερικανός μπορεί να εκλάβει ως ένδειξη ζεστασιάς και φιλικότητας, σε ορισμένες ασιατικές κοινωνίες ενδέχεται να θεωρηθεί υπερβολικό ή ακόμη και αναξιόπιστο. Ένα πιο ήρεμο, διακριτικό χαμόγελο μπορεί εκεί να κερδίζει περισσότερους πόντους.
Όχι όμως με το ζόρι
Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο όριο. Το να χαμογελάμε επειδή το επιλέγουμε είναι διαφορετικό από το να μας ζητούν να κυκλοφορούμε μονίμως με ένα χαμόγελο κολλημένο στο πρόσωπο.
Ο Nicholas Coles, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα, επισημαίνει ότι όταν οι άνθρωποι αισθάνονται πως χάνουν τη «συναισθηματική αυτονομία» τους και υποχρεώνονται να χαμογελούν, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ακριβώς το αντίθετο.
Το μυστικό, λοιπόν, δεν είναι να προσποιούμαστε ότι όλα είναι υπέροχα. Είναι ίσως να δίνουμε λίγο περισσότερο χώρο στα αυθόρμητα χαμόγελα: Σε έναν άνθρωπο που συναντάμε, σε μια δύσκολη συζήτηση, σε κάτι αστείο ή ακόμη και στον ίδιο μας τον εαυτό.
Γιατί μερικές φορές η καλή διάθεση φέρνει το χαμόγελο. Και κάποιες άλλες, φαίνεται πως ένα μικρό χαμόγελο μπορεί να δείξει στη διάθεση τον δρόμο.
Διαβάστε επίσης
Αυτό είναι το καλύτερο φάρμακο: Νικά το στρες, διώχνει τον πόνο και δυναμώνει την άμυνα
Χαμογελάστε έστω και για μια στιγμή: Θα κάνετε τους άλλους, αλλά και τον εαυτό σας πιο ευτυχισμένους
Μπορεί ένα ψεύτικο χαμόγελο να μας φτιάξει τη διάθεση; Η επιστήμη απαντά
