Καλοκαίρι, παραλία και ηλιοθεραπεία κάτω από τον καυτό ήλιο. Για πολλούς, το βαθύ μαύρισμα παραμένει συνώνυμο των διακοπών και η πολύωρη παραμονή στην ξαπλώστρα μέρος σχεδόν της καλοκαιρινής ιεροτελεστίας. Πόσο ήλιο, όμως, χρειαζόμαστε πραγματικά για να ωφεληθεί ο οργανισμός μας;
Η απάντηση των ειδικών ίσως απογοητεύσει τους φανατικούς της ηλιοθεραπείας: Πολύ λιγότερο απ’ όσο νομίζουμε.
Ο ήλιος είναι απαραίτητος για τη σύνθεση της βιταμίνης D και το φυσικό φως παίζει σημαντικό ρόλο στον ύπνο, στη διάθεση και στη λειτουργία του οργανισμού. Ωστόσο, η πολύωρη ηλιοθεραπεία δεν πολλαπλασιάζει αυτά τα οφέλη. Αντίθετα, όσο παρατείνεται η απροστάτευτη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, τόσο συσσωρεύονται οι βλάβες στο δέρμα και αυξάνεται ο κίνδυνος καρκίνου του δέρματος.
Η σχέση μας με τον ήλιο έχει αλλάξει δραματικά μέσα στον τελευταίο αιώνα. Κάποτε το μαύρισμα θεωρούνταν ένδειξη υγείας και ευεξίας, ενώ η έκθεση στον ήλιο χρησιμοποιήθηκε ακόμη και θεραπευτικά. Σήμερα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για τις συνέπειες της υπεριώδους ακτινοβολίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να κρυφτούμε από τον ήλιο. Σημαίνει ότι χρειάζεται μέτρο, προστασία και προσαρμογή της έκθεσης στις πραγματικές ανάγκες του οργανισμού.
Γιατί χρειαζόμαστε ήλιο
Η πιο γνωστή δράση του ηλιακού φωτός είναι ότι βοηθά τον οργανισμό να παράγει βιταμίνη D, απαραίτητη για την υγεία των οστών και τη σωστή λειτουργία των μυών.
Η ηλιακή ακτινοβολία φαίνεται επίσης να επηρεάζει την αρτηριακή πίεση. Όταν η UVA ακτινοβολία φτάνει στο δέρμα, μπορεί να προκαλέσει την απελευθέρωση μονοξειδίου του αζώτου, το οποίο συμβάλλει στη διαστολή των αιμοφόρων αγγείων.
Παράλληλα, το φυσικό φως είναι ένας από τους βασικούς «ρυθμιστές» του βιολογικού μας ρολογιού. Η έκθεση στο φως της ημέρας βοηθά τον εγκέφαλο να αντιλαμβάνεται πότε είναι ώρα εγρήγορσης, επηρεάζοντας την παραγωγή μελατονίνης και συμβάλλοντας σε καλύτερο ύπνο.
Μελέτες έχουν συνδέσει την επαρκή έκθεση στο φως της ημέρας με καλύτερη γνωστική απόδοση, μνήμη και ταχύτερους χρόνους αντίδρασης. Σε μεγάλη μελέτη περισσότερων από 360.000 ανθρώπων, περίπου 1,5 ώρα έκθεσης στο φως της ημέρας συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Αυτό, βέβαια, αφορά το φως της ημέρας και όχι 90 λεπτά απροστάτευτης ηλιοθεραπείας.
Το ηλιακό φως επηρεάζει επίσης τη σεροτονίνη, έναν νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με τη διάθεση, την ηρεμία και τη συγκέντρωση.
Λίγο και συχνά, όχι πολύ και απότομα
Το πόσο ήλιο χρειάζεται κάθε άνθρωπος δεν μπορεί να αποδοθεί σε έναν συγκεκριμένο αριθμό λεπτών που να ισχύει για όλους. Εξαρτάται από τον τύπο του δέρματος, την ηλικία, την εποχή, τη γεωγραφική περιοχή, την επιφάνεια του σώματος που εκτίθεται και, κυρίως, την ένταση της υπεριώδους ακτινοβολίας.
Η καθηγήτρια Φυσιολογίας Rebecca Mason, από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ, υποστηρίζει για τη σύνθεση βιταμίνης D τη λογική «λίγο και συχνά». Για ανθρώπους με ανοιχτόχρωμο δέρμα, σύντομη έκθεση των χεριών, των μπράτσων ή των ποδιών αρκετές ημέρες την εβδομάδα μπορεί να είναι αρκετή. Οι άνθρωποι με πιο σκούρο δέρμα μπορεί να χρειάζονται περισσότερο χρόνο, καθώς η μεγαλύτερη ποσότητα μελανίνης σημαίνει ότι η παραγωγή βιταμίνης D μέσω της ηλιακής ακτινοβολίας απαιτεί περισσότερο χρόνο.
Βρετανική μελέτη έδειξε, για παράδειγμα, ότι την άνοιξη και το καλοκαίρι άνθρωποι με σκούρο καφέ δέρμα χρειάζονταν περίπου 25 λεπτά έκθεσης για επαρκή σύνθεση βιταμίνης D. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί σύσταση για παρατεταμένη έκθεση στον μεσημεριανό ήλιο.
Σε χώρες με έντονη ηλιοφάνεια, όπως η Ελλάδα, και ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, η υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί να είναι εξαιρετικά ισχυρή. Τις ώρες αιχμής, η απευθείας και παρατεταμένη έκθεση πρέπει να αποφεύγεται και η προστασία του δέρματος είναι απαραίτητη.
Περισσότερη ηλιοθεραπεία δεν σημαίνει περισσότερη βιταμίνη D
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παρανόηση γύρω από τον ήλιο: Aν λίγος κάνει καλό, περισσότερος δεν σημαίνει ότι κάνει περισσότερο καλό.
Η παρατεταμένη ηλιοθεραπεία δεν οδηγεί σε συνεχώς αυξανόμενη παραγωγή βιταμίνης D. Από ένα σημείο και μετά το όφελος δεν αυξάνεται, ενώ οι βλάβες από την υπεριώδη ακτινοβολία συνεχίζουν να συσσωρεύονται. Ηλιακό έγκαυμα, δυσχρωμίες, πρόωρη γήρανση και βλάβες στο DNA των κυττάρων του δέρματος είναι ορισμένες από τις συνέπειες της υπερβολικής έκθεσης. Και το σημαντικότερο: H υπεριώδης ακτινοβολία αποτελεί βασικό παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του δέρματος, συμπεριλαμβανομένου του μελανώματος.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η έκθεση κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Έρευνες δείχνουν ότι η ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας που δέχεται ένας άνθρωπος στα πρώτα χρόνια της ζωής του μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον μελλοντικό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος.
Η υπερβολική έκθεση στον ήλιο μπορεί επίσης να βλάψει τα μάτια και να συμβάλει στην εμφάνιση καταρράκτη, γι’ αυτό και τα γυαλιά ηλίου με κατάλληλη προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία δεν είναι απλώς ένα καλοκαιρινό αξεσουάρ.
Και αν δεν βλέπουμε αρκετό ήλιο;
Στον αντίποδα βρίσκεται η ανεπάρκεια βιταμίνης D. Άνθρωποι που περνούν ελάχιστο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους, έχουν πιο σκούρο δέρμα, περιορισμένη κινητικότητα, φωτοευαισθησία ή καλύπτουν μεγάλο μέρος του σώματός τους μπορεί να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ανεπάρκειας. Η σοβαρή έλλειψη βιταμίνης D μπορεί να επηρεάσει την υγεία των οστών, προκαλώντας σε ορισμένες περιπτώσεις ραχίτιδα στα παιδιά ή οστεομαλακία στους ενήλικες. Η λύση, ωστόσο, δεν είναι απαραίτητα περισσότερη ηλιοθεραπεία. Όταν υπάρχει πραγματική ανεπάρκεια, μπορεί να αντιμετωπιστεί με συμπληρώματα βιταμίνης D, έπειτα από αξιολόγηση και σχετική σύσταση επαγγελματία υγείας.
Ποιο είναι τελικά το σωστό μέτρο;
Το συμπέρασμα είναι απλό: Ο οργανισμός μας χρειάζεται το φως του ήλιου, αλλά δεν χρειάζεται πολύωρη ηλιοθεραπεία. Για πολλούς ανθρώπους, η φυσιολογική έκθεση που προκύπτει από τις καθημερινές δραστηριότητες σε εξωτερικό χώρο μπορεί να συμβάλει στην κάλυψη των αναγκών τους. Ο ακριβής χρόνος, όμως, δεν είναι ίδιος για όλους και δεν υπάρχει ένας «μαγικός» αριθμός λεπτών που να εξασφαλίζει τα οφέλη χωρίς κανέναν κίνδυνο.
Όταν η υπεριώδης ακτινοβολία είναι έντονη – όπως συμβαίνει συχνά το καλοκαίρι στην Ελλάδα – χρειάζονται σκιά, κατάλληλα ρούχα, καπέλο, γυαλιά ηλίου και αντηλιακό, ενώ η παρατεταμένη έκθεση στις ώρες αιχμής πρέπει να αποφεύγεται.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι άνθρωποι με πολύ ανοιχτόχρωμο δέρμα, πολλούς σπίλους, προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό μελανώματος ή άλλου καρκίνου του δέρματος, καθώς και όσοι λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική αγωγή. Για ορισμένους ανθρώπους μπορεί να μην είναι κατάλληλη ακόμη και η σύντομη απροστάτευτη έκθεση και οι συμβουλές του δερματολόγου τους πρέπει να υπερισχύουν οποιασδήποτε γενικής οδηγίας.
Ο ήλιος μπορεί να είναι πολύτιμος σύμμαχος της υγείας. Το να περνάμε, όμως, ώρες κάτω από τον καυτό καλοκαιρινό ήλιο κυνηγώντας το μαύρισμα δεν είναι προϋπόθεση για να αποκομίσουμε τα οφέλη του και μπορεί να μετατρέψει το όφελος σε κίνδυνο.
Διαβάστε επίσης
Το ηλιακό έγκαυμα «γράφει» στο DNA των παιδιών – Έως και 80% μεγαλύτερος κίνδυνος μελανώματος
Δερματολόγοι ζητούν απαγόρευση των σολάριουμ – Προειδοποιούν για τον κίνδυνο καρκίνου δέρματος
Μελάνωμα: Οι νέες θεραπείες που αλλάζουν την πορεία της πιο επιθετικής μορφής καρκίνου του δέρματος
