Ψωμί στον πάγκο της κουζίνας, ζυμαρικά στο ντουλάπι, σνακ σε κάθε ράφι – το αλεύρι σίτου αποτελεί βασικό συστατικό της σύγχρονης διατροφής, ειδικά στις δυτικές χώρες. Ωστόσο, πρόσφατες έρευνες υποδηλώνουν ότι αυτό το καθημερινό συστατικό μπορεί να επηρεάζει το σωματικό βάρος με τρόπους που υπερβαίνουν τον απλό υπολογισμό των θερμίδων.
Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Molecular Nutrition & Food Research αμφισβητεί την παραδοσιακή πεποίθηση ότι η αύξηση βάρους είναι καθαρά θέμα «θερμίδων που προσλαμβάνονται έναντι θερμίδων που καταναλώνονται». Αντίθετα, υποδεικνύει ότι ο τύπος των υδατανθράκων που καταναλώνονται -και ειδικότερα το επεξεργασμένο αλεύρι σίτου- μπορεί να επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο το σώμα χρησιμοποιεί και αποθηκεύει ενέργεια.
Όταν οι θερμίδες παραμένουν οι ίδιες, αλλά το βάρος εξακολουθεί να αυξάνεται
Η έρευνα, υπό την καθοδήγηση του Shigenobu Matsumura στο Μητροπολιτικό Πανεπιστήμιο της Οσάκα σε συνεργασία με το UT Southwestern Medical Center, χρησιμοποίησε μοντέλα ποντικών, στα οποία χορηγήθηκαν τροφές με βάση το σιτάρι, παρασκευασμένες αποκλειστικά από αλεύρι, νερό και μαγιά, ώστε να εξεταστεί η επίδραση του αλεύρου σίτου, χωρίς να επηρεάζεται από άλλα υλικά.
Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τα ποντίκια που τρέφονταν με αλεύρι σίτου αύξησαν σημαντικά το βάρος τους, παρ’ όλο που η συνολική θερμιδική τους πρόσληψη ήταν περίπου ίδια με αυτή των ποντικιών που ακολουθούσαν μια τυπική διατροφή. Παρόμοια ήταν και τα αποτελέσματα μετά την κατανάλωση αλευριού ρυζιού, κάτι που δείχνει ότι το φαινόμενο μπορεί να σχετίζεται γενικότερα με τα επεξεργασμένα άλευρα.
Η διαφορά δεν οφειλόταν στην υπερκατανάλωση τροφής – αντίθετα, συσχετίστηκε με μια μείωση της ενεργειακής δαπάνης και μια μετατόπιση του μεταβολισμού προς την αποθήκευση, αντί για την καύση λίπους. Παρά, δηλαδή, το γεγονός ότι όλα τα ποντίκια διατηρούσαν παρόμοια επίπεδα δραστηριότητας, όσα κατανάλωναν αλεύρι σίτου έκαιγαν συνολικά λιγότερη ενέργεια. Το συμπέρασμα αυτό υποδηλώνει ότι ο οργανισμός δεν επεξεργάζεται όλες τις θερμίδες με τον ίδιο τρόπο – ενώ η συνολική ενεργειακή πρόσληψη εξακολουθεί να έχει σημασία, η προέλευση των θερμίδων μπορεί να επηρεάσει το πόσο αποτελεσματικά τις «καίει» ο οργανισμός.
Πέρα από την αύξηση βάρους
Η μελέτη αποκάλυψε, επιπλέον, βαθύτερες μεταβολικές αλλαγές: Τα ποντίκια που κατανάλωναν αλεύρι σίτου παρουσίασαν αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης και λεπτίνης – ορμόνες που συνδέονται με τη ρύθμιση της πείνας και την αποθήκευση λίπους. Τα χρόνια υψηλά επίπεδα λεπτίνης μπορούν να οδηγήσουν σε αντίσταση, μια κατάσταση που συνδέεται με την παχυσαρκία.
Η ανάλυση αίματος έδειξε, επίσης, μείωση απαραίτητων αμινοξέων, υποδηλώνοντας πιθανή ανισορροπία θρεπτικών συστατικών. Ταυτόχρονα, οι δείκτες παραγωγής λίπους αυξήθηκαν, υποδηλώνοντας ότι ο οργανισμός μετέτρεπε περισσότερους υδατάνθρακες σε λίπος.
Εξετάσεις στο ήπαρ επιβεβαίωσαν τα συμπεράσματα: Τα ποντίκια που τρέφονταν με αλεύρι σίτου παρουσίασαν αυξημένη δραστηριότητα στα γονίδια που είναι υπεύθυνα για τη σύνθεση και τη μεταφορά του λίπους, καθώς και ορατή συσσώρευση λίπους στον ηπατικό ιστό – αλλαγές που δεν παρατηρήθηκαν στην ομάδα ελέγχου.
Τι συμβαίνει όταν αφαιρείται το αλεύρι σίτου;
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα ήταν το τι συνέβη όταν το αλεύρι σίτου αφαιρέθηκε από τη διατροφή: Τα ποντίκια σταμάτησαν να παίρνουν βάρος σχεδόν αμέσως. Επιπλέον, οι ορμονικοί δείκτες βελτιώθηκαν, υποδηλώνοντας ότι η μεταβολική διαταραχή που προκαλούσε το αλεύρι σίτου ήταν αναστρέψιμη.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους ανθρώπους;
Τα ευρήματα πρέπει να αντιμετωπιστούν με προσοχή: Πρόκειται για μια μελέτη σε ποντίκια, η οποία διεξήχθη υπό αυστηρά ελεγχόμενες εργαστηριακές συνθήκες. Ο ανθρώπινος μεταβολισμός είναι πολύ πιο σύνθετος. Ωστόσο, η έρευνα θέτει ένα σημαντικό ερώτημα: Θα μπορούσαν τα επεξεργασμένα άλευρα να επηρεάζουν τον ανθρώπινο μεταβολισμό με τρόπους που υπερβαίνουν την πρόσληψη θερμίδων; Η ποιότητα -και όχι μόνο η ποσότητα- των θερμίδων μπορεί να διαδραματίζει πιο σημαντικό ρόλο στη διαχείριση του βάρους.
Διαβάστε επίσης
Πόσο έχει αλλάξει το ψωμί που τρώμε σήμερα – Ένας καθηγητής εξηγεί
10 τρόφιμα που θεωρούνται υγιεινά αλλά είναι «βόμβες» θερμίδων, ζάχαρης και αλατιού
Τρώτε αργά το βράδυ; Τι αλλάζει στις καύσεις και την αποθήκευση λίπους – Έρευνα απαντά
