Η δικαστική μάχη γύρω με τη Meta δεν αφορά μόνο το πόσες ώρες περνούν τα παιδιά μπροστά σε μία οθόνη. Αγγίζει ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: Μέχρι πού φτάνει η ευθύνη μιας τεχνολογικής εταιρείας όταν κατηγορείται ότι έχει σχεδιάσει τα προϊόντα της με τρόπο που κρατά παιδιά και εφήβους διαρκώς συνδεδεμένους;
Η σημασία της υπόθεσης είχε αναδειχθεί λίγες ημέρες πριν από τον μεγάλο συμβιβασμό της Meta με τις αμερικανικές Πολιτείες από τη Nora Freeman Engstrom, καθηγήτρια Νομικής στο Stanford και ειδικό στο δίκαιο αδικοπραξιών. Σε άρθρο της στο Stanford Report, η Engstrom εξηγεί γιατί η συγκεκριμένη δίκη αποτελεί υπόθεση-οδηγό για μια πολύ ευρύτερη δικαστική σύγκρουση γύρω από τα social media και τον εθισμό.
Η ανάλυσή της προηγήθηκε του συμβιβασμού που ανακοινώθηκε στις 26 Αυγούστου και εγκρίθηκε από τον δικαστή μία ημέρα αργότερα. Η συμφωνία προβλέπει σημαντικές αλλαγές για τους ανήλικους χρήστες του Facebook και του Instagram, μεταξύ των οποίων προεπιλεγμένο ημερήσιο όριο δύο ωρών, το οποίο μπορεί να απενεργοποιηθεί μόνο με γονική άδεια, περιορισμό της χρήσης τη νύχτα και των ειδοποιήσεων κατά τις σχολικές ώρες, καθώς και δυνατότητα επιλογής μη αλγοριθμικής ροής περιεχομένου.
Μία δίκη πολύ μεγαλύτερη από τη Meta
Η υπόθεση που έφθασε στο δικαστήριο ήταν ένα μόνο κομμάτι μίας τεράστιας δικαστικής διαδικασίας στις ΗΠΑ, η οποία περιλαμβάνει περίπου 3.000 αγωγές σχετικές με τον εθισμό στα social media.
Οι Πολιτείες κατηγορούσαν τη Meta ότι σχεδίασε το Facebook και το Instagram με χαρακτηριστικά που κρατούσαν τους νέους σε καταναγκαστική χρήση, ότι γνώριζε σοβαρούς κινδύνους και παραπλάνησε το κοινό σχετικά με αυτούς. Η εταιρεία έχει αμφισβητήσει τις κατηγορίες και, στο πλαίσιο του συμβιβασμού, δεν παραδέχθηκε υπαιτιότητα.
Η Engstrom χαρακτήριζε τη δίκη «bellwether trial», δηλαδή μία υπόθεση-οδηγό. Η έκβασή της δεν θα δέσμευε τις χιλιάδες άλλες υποθέσεις, θα μπορούσε όμως, όπως εξηγούσε, να καθορίσει το κλίμα για όσα θα ακολουθούσαν, επηρεάζοντας τις στρατηγικές των δύο πλευρών και τις προσδοκίες για μελλοντικούς συμβιβασμούς.
Nora Freeman Engstrom | Courtesy Nora Freeman Engstrom
Από το «Big Tobacco» στα social media
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η σύγκριση που κάνει η καθηγήτρια του Stanford με τις ιστορικές δικαστικές μάχες κατά της καπνοβιομηχανίας. Βλέπει σαφείς ομοιότητες: Κρατικές αρχές απέναντι σε πανίσχυρες εταιρείες, εσωτερικά εταιρικά έγγραφα και ισχυρισμούς ότι επιχειρήσεις αποκόμιζαν δισεκατομμύρια από ένα προϊόν που κατηγορείται ότι προκαλεί εξάρτηση σε ευάλωτους ανθρώπους, προκαλώντας παράλληλα ευρύτερη κοινωνική βλάβη.
Υπογραμμίζει όμως και μία κρίσιμη διαφορά. Στα social media η απόδειξη της βλάβης είναι πολύ πιο σύνθετη. Το κάπνισμα συνδέεται με ασθένειες που μπορούν να διαγνωστούν, ενώ οι πιθανές βλάβες από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι, όπως σημειώνει, λιγότερο ορατές και περισσότερο διάχυτες, με την αιτιώδη σχέση να αποτελεί αντικείμενο μεγαλύτερης αντιπαράθεσης.
Μετά, ωστόσο, από τις μεγάλες υποθέσεις της καπνοβιομηχανίας και των οπιοειδών, η στρατηγική των αμερικανικών αρχών έχει πλέον δοκιμαστεί. Για την Engstrom, τα social media αποτελούν το επόμενο μέτωπο.
Τι είναι το Section 230 και γιατί έχει σημασία
Στο επίκεντρο βρίσκεται και το περίφημο Section 230, διάταξη του αμερικανικού Communications Decency Act, που προστατεύει τις διαδικτυακές πλατφόρμες από την ευθύνη για περιεχόμενο που δημοσιεύουν οι χρήστες τους.
Οι Πολιτείες, όμως, επέλεξαν διαφορετικό δρόμο. Αντί να υποστηρίξουν ότι το Instagram εμφάνιζε σε εφήβους επιβλαβές περιεχόμενο τρίτων, εστίασαν σε όσα φέρεται να γνώριζε η ίδια η Meta και σε όσα δήλωνε δημοσίως σε χρήστες, γονείς και ρυθμιστικές αρχές.
Κατά την Engstrom, αυτή η προσέγγιση απέφευγε με έξυπνο τρόπο το εμπόδιο του Section 230, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η μεγάλη νομική συζήτηση γύρω από την εφαρμογή του έχει κλείσει.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη σημασία της υπόθεσης για την προστασία των παιδιών: H συζήτηση μετακινείται από το περιεχόμενο που βλέπει ένα παιδί στην ίδια τη λειτουργία και τον σχεδιασμό της πλατφόρμας που το κρατά μπροστά στην οθόνη. Ο συμβιβασμός με τη Meta δεν κλείνει τη μεγάλη συζήτηση για τον εθισμό των ανηλίκων στα social media. Αντίθετα, την περνά σε μία νέα εποχή, στην οποία ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται τα ψηφιακά προϊόντα για παιδιά και εφήβους βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της λογοδοσίας.
Διαβάστε επίσης
Έφηβοι: Γιατί η απαγόρευση των social media στο κινητό δεν θα φέρει αποτέλεσμα
