*Γράφει ο κ. Γιάννης Παπανικολάου, Πρωταθλήτης Ποδηλασίας, MSc Sports Science, UCI safety manager
Γιάννης Παπανικολάου, Πρωταθλητής Ποδηλασίας, MSc Sports Science, UCI safety manager
Η διαδρομή από το σπίτι προς το σχολείο και πίσω μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από μια καθημερινή μετακίνηση. Για ένα παιδί, το περπάτημα ή το ποδήλατο μπορεί να αποτελέσει μια σημαντική ευκαιρία για σωματική δραστηριότητα, αλλά και έναν τρόπο να αναπτύξει σταδιακά την αυτονομία και την ανεξαρτησία του.
Η ενεργητική μετακίνηση, δηλαδή κυρίως η μετακίνηση με τα πόδια ή το ποδήλατο, αποτελεί έναν απλό τρόπο να ενταχθεί περισσότερη κίνηση στην καθημερινότητα των παιδιών και των εφήβων.
Μια καθημερινή ευκαιρία για περισσότερη σωματική δραστηριότητα
Η τακτική σωματική δραστηριότητα είναι σημαντική για τη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων. Η μετακίνηση προς και από το σχολείο μπορεί να συμβάλει σε αυτή την καθημερινή δραστηριότητα, ιδιαίτερα σε παιδιά που δεν έχουν πολλές άλλες ευκαιρίες για άσκηση.
Το περπάτημα ή το ποδήλατο δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζονται απαραίτητα ως «γυμναστική». Είναι μια μορφή κίνησης που μπορεί να ενσωματωθεί φυσικά στην καθημερινή ζωή.
Με αυτόν τον τρόπο, η διαδρομή προς το σχολείο μπορεί να γίνει ένα μικρό, αλλά σταθερό κομμάτι ενός πιο δραστήριου τρόπου ζωής.
Ποια είναι τα οφέλη για την υγεία;
Έρευνες έχουν συνδέσει την ενεργητική μετακίνηση των παιδιών με καλύτερους δείκτες σωματικής υγείας, όπως υγιέστερο σωματικό βάρος, καλύτερη σύσταση σώματος και ευνοϊκότερους καρδιαγγειακούς δείκτες.
Παράλληλα, η σωματική δραστηριότητα στην παιδική και εφηβική ηλικία έχει σημαντική θέση στην προαγωγή της συνολικής ευεξίας.
Ωστόσο, τα οφέλη πιθανότατα δεν περιορίζονται στο σώμα.
Μπορεί το περπάτημα και το ποδήλατο να βοηθούν και την ψυχική ευεξία;
Αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα που εξετάζει τα τελευταία χρόνια η επιστημονική έρευνα.
Μια σημαντική μελέτη από την Ιρλανδία, που δημοσιεύθηκε το 2021 στο International Journal of Public Health, εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στον τρόπο μετακίνησης προς και από το σχολείο και την ψυχική ευεξία παιδιών και εφήβων.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από τους András Költő, Aoife Gavin, Colette Kelly και Saoirse Nic Gabhainn, ερευνητές του Health Promotion Research Centre του University of Galway. Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 9.077 παιδιά ηλικίας 10 έως 17 ετών, στο πλαίσιο της ιρλανδικής έρευνας Health Behaviour in School-aged Children (HBSC).
Οι ερευνητές εξέτασαν διαφορετικούς τρόπους μετακίνησης -περπάτημα, ποδήλατο, δημόσια συγκοινωνία και ιδιωτικό όχημα- και τους συνέδεσαν με διάφορους δείκτες ψυχικής ευεξίας, όπως η ικανοποίηση από τη ζωή, η αίσθηση ευτυχίας και η αντίληψη των παιδιών για την υγεία τους.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα παιδιά που μετακινούνταν με ποδήλατο εμφάνιζαν ορισμένα πιο θετικά αποτελέσματα σε δείκτες ευεξίας. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο ήταν ότι οι μαθητές που πήγαιναν με ποδήλατο στο σχολείο είχαν περισσότερες πιθανότητες να αξιολογούν την υγεία τους ως εξαιρετική, ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, η οικονομική κατάσταση της οικογένειας και η περιοχή κατοικίας.
Οι ίδιοι οι ερευνητές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι η σχέση ανάμεσα στην ενεργητική μετακίνηση και την ψυχική ευεξία είναι σύνθετη. Επομένως, δεν μπορούμε να πούμε ότι το ποδήλατο ή το περπάτημα «προκαλούν» από μόνα τους καλύτερη ψυχική υγεία.
Η ανεξαρτησία είναι ένα ακόμη σημαντικό όφελος
Η ενεργητική μετακίνηση μπορεί να προσφέρει στα παιδιά κάτι που δεν αποτυπώνεται εύκολα σε έναν δείκτη υγείας: Tην αίσθηση ανεξαρτησίας.
Ανάλογα με την ηλικία του παιδιού και την ασφάλεια της διαδρομής, η δυνατότητα να περπατήσει ή να κάνει ποδήλατο προς το σχολείο μπορεί να το βοηθήσει να εξοικειωθεί με το περιβάλλον της γειτονιάς του, να αναπτύξει δεξιότητες προσανατολισμού και να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.
Επιπλέον, όταν παιδιά από την ίδια γειτονιά πηγαίνουν μαζί στο σχολείο, η διαδρομή μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για κοινωνική επαφή και επικοινωνία.
Δεν είναι όμως όλα τα παιδιά σε ίση θέση
Η επιλογή του τρόπου μετακίνησης δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το παιδί.
Η απόσταση από το σχολείο είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες. Ένα παιδί που μένει λίγα λεπτά από το σχολείο έχει πολύ περισσότερες δυνατότητες να περπατήσει σε σχέση με ένα παιδί που χρειάζεται να διανύσει μεγάλη απόσταση.
Εξίσου σημαντική είναι η ασφάλεια της διαδρομής. Η κυκλοφορία των αυτοκινήτων, η απουσία πεζοδρομίων, οι επικίνδυνες διασταυρώσεις και η έλλειψη ποδηλατικών υποδομών μπορούν να αποθαρρύνουν τους γονείς από το να επιτρέψουν στα παιδιά τους να μετακινούνται ενεργητικά.
Η μελέτη των Ιρλανδών ερευνητών ανέδειξε επίσης τη σημασία κοινωνικοδημογραφικών παραγόντων, όπως η ηλικία, το φύλο, η οικονομική κατάσταση της οικογένειας και η περιοχή κατοικίας.
Η ασφάλεια είναι προϋπόθεση
Για να γίνει το περπάτημα και η ποδηλασία πραγματική επιλογή για περισσότερα παιδιά, δεν αρκεί να ζητήσουμε από τις οικογένειες να χρησιμοποιούν λιγότερο το αυτοκίνητο.
Χρειάζεται ένα περιβάλλον που να κάνει την ενεργητική μετακίνηση ασφαλή.
Ασφαλή και προσβάσιμα πεζοδρόμια, διαβάσεις πεζών, κατάλληλη σήμανση, χαμηλότερες ταχύτητες των οχημάτων γύρω από τα σχολεία και ασφαλείς ποδηλατικές διαδρομές μπορούν να ενθαρρύνουν περισσότερες οικογένειες να επιλέξουν το περπάτημα ή το ποδήλατο.
Η ευθύνη, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο στους γονείς. Αφορά τα σχολεία, τους δήμους, τους φορείς συγκοινωνίας και συνολικά τον σχεδιασμό των πόλεων.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Δεν είναι απαραίτητο κάθε παιδί να διανύει ολόκληρη την απόσταση από το σπίτι μέχρι το σχολείο με τα πόδια ή το ποδήλατο.
Για οικογένειες που μένουν μακριά, μια πρακτική λύση μπορεί να είναι η στάθμευση του αυτοκινήτου σε κάποια απόσταση από το σχολείο και η ολοκλήρωση της διαδρομής με τα πόδια.
Επίσης, τα παιδιά μπορούν, όπου οι συνθήκες το επιτρέπουν, να περπατούν μαζί με φίλους ή συμμαθητές. Έτσι, η μετακίνηση μπορεί να γίνει όχι μόνο πιο δραστήρια αλλά και πιο ευχάριστη.
Φυσικά, η επιλογή πρέπει να γίνεται με βάση την ηλικία και την ωριμότητα του παιδιού, την απόσταση και κυρίως την ασφάλεια της διαδρομής.
Το σχολείο μπορεί να γίνει αφετηρία για περισσότερη κίνηση
Το σχολείο έχει επίσης σημαντικό ρόλο στην προώθηση της ενεργητικής μετακίνησης.
Εκστρατείες ενημέρωσης, δράσεις για την οδική ασφάλεια, οργανωμένες «ημέρες περπατήματος ή ποδηλάτου» και συνεργασία με τους γονείς μπορούν να ενθαρρύνουν τα παιδιά να εντάξουν περισσότερη κίνηση στην καθημερινότητά τους.
Παράλληλα, η δημιουργία ασφαλών διαδρομών γύρω από τα σχολεία μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των γονέων.
Δεν χρειάζεται να είναι «όλα ή τίποτα»
Ένα σημαντικό μήνυμα για τις οικογένειες είναι ότι κάθε επιπλέον κίνηση μετράει.
Δεν χρειάζεται ένα παιδί να περπατά καθημερινά πολλά χιλιόμετρα ή να κάνει ποδήλατο σε ολόκληρη τη διαδρομή προς το σχολείο για να υπάρξει όφελος.
Ακόμη και μια μικρή αλλαγή στη μετακίνηση μπορεί να προσθέσει περισσότερη σωματική δραστηριότητα στην ημέρα.
Το σημαντικό είναι η κίνηση να γίνει μέρος της καθημερινότητας με τρόπο ασφαλή, ευχάριστο και κατάλληλο για την ηλικία του παιδιού.
Ένα μικρό βήμα με πολλαπλά οφέλη
Η ενεργητική μετακίνηση προς το σχολείο βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται η σωματική υγεία, η ψυχική ευεξία, η ανεξαρτησία των παιδιών και η βιώσιμη μετακίνηση.
Τα επιστημονικά δεδομένα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά ως προς τα οφέλη της σωματικής δραστηριότητας, ενώ μελέτες όπως αυτή των Költő και συνεργατών στην Ιρλανδία δείχνουν ότι αξίζει να εξετάσουμε περισσότερο και τη σχέση ανάμεσα στον τρόπο μετακίνησης και την ψυχική ευεξία των παιδιών.
Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι να αντικαταστήσουμε υποχρεωτικά κάθε μετακίνηση με αυτοκίνητο. Είναι να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε το περπάτημα και το ποδήλατο να αποτελούν ασφαλείς, εύκολες και ελκυστικές επιλογές για όσο το δυνατόν περισσότερα παιδιά.
Γιατί η διαδρομή προς το σχολείο μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από ένας τρόπος να φτάσει ένα παιδί στην τάξη του. Μπορεί να είναι ένα καθημερινό βήμα προς έναν πιο δραστήριο και υγιεινό τρόπο ζωής.
Διαβάστε επίσης
Κάνουμε ποδήλατο στην πόλη με ασφάλεια – Ο ειδικός εξηγεί τι να προσέχουμε
Ένα βήμα πιο κοντά στην ευτυχία μας φέρνει η μετακίνηση με αυτό το μέσο
Θα πάρετε μέρος σε ποδηλατικό αγώνα; Πολύτιμα tips από έναν πρωταθλητή ποδηλασίας
