Πήρατε επιτέλους τη δουλειά που επιθυμούσατε εδώ και καιρό. Ή μπορεί απλά ένας στόχος για τον οποίο προσπαθήσατε πολύ να έγινε πραγματικότητα. Κανονικά, αυτή θα έπρεπε να είναι μια πολύ καλή ημέρα. Όμως, κάτω από τη χαρά και την ανακούφιση μπορεί να κρύβεται ένα παράξενο συναίσθημα: μια μικρή στενοχώρια, ένα άγχος ή μια δυσφορία που μοιάζει εντελώς ασύμβατη με αυτό που μόλις συνέβη.
Γιατί μερικές φορές δυσκολευόμαστε να χαρούμε ακόμη και όταν η ζωή μάς φέρνει ακριβώς αυτό που θέλαμε; Το παράδοξο αυτό εξετάζει σε άρθρο του στο Psychology Today ο Özgür Bolat, Ph.D., κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου από το Harvard Graduate School of Education και διδακτορικού από το University of Cambridge. Η εξήγηση που παρουσιάζει μας οδηγεί αρκετές δεκαετίες πίσω και σε ένα αναπάντεχο επιστημονικό εύρημα.
Όταν τα καλά νέα δεν μας κάνουν καλό
Όπως αναφέρει, το 1989, οι ψυχολόγοι Jonathon Brown και Kathleen McGill μελέτησαν 261 μαθήτριες από την Α’ Γυμνασίου έως την Β΄ Λυκείου, επιχειρώντας να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ αυτοεκτίμησης, σημαντικών γεγονότων ζωής και σωματικής υγείας. Αρχικά αξιολόγησαν την αυτοεκτίμηση των μαθητριών. Στη συνέχεια κατέγραψαν τα θετικά και αρνητικά γεγονότα που είχαν βιώσει κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους, καθώς και το πόσο συχνά είχαν αρρωστήσει.
Το πρώτο αποτέλεσμα δεν προκάλεσε ιδιαίτερη έκπληξη. Οι μαθήτριες που είχαν βιώσει περισσότερα αρνητικά γεγονότα, όπως απώλειες ή συγκρούσεις, ανέφεραν συχνότερα προβλήματα υγείας. Στις μαθήτριες με σχετικά υψηλή αυτοεκτίμηση, επίσης, τα περισσότερα θετικά γεγονότα συνδέονταν με καλύτερη υγεία. Στη συνέχεια, όμως, εμφανίστηκε ένα πολύ πιο παράδοξο εύρημα: όσες μαθήτριες είχαν χαμηλή αυτοεκτίμηση, όσο περισσότερα καλά πράγματα τους συνέβαιναν στη ζωή τους, τόσο χειρότερη ήταν συνήθως η υγεία τους.
Οι Brown και McGill θέλησαν να ελέγξουν περαιτέρω το αποτέλεσμα πραγματοποιώντας και δεύτερη μελέτη. Αυτή τη φορά δεν βασίστηκαν αποκλειστικά στις αναφορές των συμμετεχόντων για το αν είχαν αρρωστήσει, αλλά χρησιμοποίησαν πραγματικά στοιχεία επισκέψεων σε πανεπιστημιακό κέντρο υγείας. Το ίδιο μοτίβο εμφανίστηκε ξανά.
Περίπου 15 χρόνια αργότερα, οι Motoko Shimizu και Brett Pelham επανεξέτασαν την υπόθεση σε 171 φοιτητές. Και πάλι παρατήρησαν ένα αντίστοιχο μοτίβο: στα άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση, τα θετικά γεγονότα ζωής συνδέονταν με χειρότερη σωματική υγεία.
Γιατί η ευτυχία μπορεί να μας φαίνεται…ξένη;
Μια πιθανή απάντηση βρίσκεται στην εικόνα που έχουμε ήδη σχηματίσει για τον εαυτό μας, εξηγεί ο ειδικός. Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι όλοι επιθυμούμε να ακούμε καλά λόγια, να επιτυγχάνουμε και να βλέπουμε τον εαυτό μας με όσο το δυνατόν πιο θετικό τρόπο. Η ψυχολογική έρευνα, όμως, δείχνει ότι υπάρχει και μια δεύτερη ανάγκη: θέλουμε όσα συμβαίνουν γύρω μας να είναι συνεπή με αυτό που ήδη πιστεύουμε ότι είμαστε.
Πρόκειται για τη θεωρία της «αυτοεπιβεβαίωσης», η οποία έχει μελετηθεί εκτενώς από τον ψυχολόγο William Swann και τους συνεργάτες του. Κάτι αντίστοιχο έχει αναδείξει και ο ψυχολόγος Tory Higgins μέσα από τη θεωρία της «ασυμφωνίας του εαυτού». Όταν διαφορετικές και σημαντικές εκδοχές του εαυτού μας συγκρούονται μεταξύ τους, η απόσταση ανάμεσά τους μπορεί να αποτελέσει πηγή συναισθηματικής δυσφορίας.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος επιθυμεί την αποτυχία, την απόρριψη ή τη δυστυχία. Μπορεί, όμως, να σημαίνει ότι ο ανθρώπινος νους αναζητά τη συνέπεια και την προβλεψιμότητα» διευκρινίζει ο ειδικός. Έτσι, για έναν άνθρωπο που έχει μάθει να θεωρεί ότι «δεν είναι αρκετά καλός», «δεν αξίζει» ή ότι στο τέλος θα αποτύχει, μια μεγάλη επιτυχία μπορεί να δημιουργήσει μια παράξενη εσωτερική σύγκρουση. Το θετικό γεγονός προκαλεί χαρά, αλλά ταυτόχρονα δεν ταιριάζει με την ιστορία που ο άνθρωπος έχει μάθει να λέει στον εαυτό του για το ποιος είναι.
Αντίθετα, μια μεγάλη επιτυχία μπορεί να αναγκάσει το άτομο να έρθει αντιμέτωπο με μια πολύ διαφορετική πιθανότητα: Μήπως τελικά δεν είμαι αυτός που πίστευα ότι είμαι; Αυτό ίσως εξηγεί, σημειώνει ο ειδικός, γιατί μια συμβουλή όπως «απλώς απόλαυσέ το» ή «άφησε τον εαυτό σου να χαρεί» δεν είναι πάντα αρκετή.
Η λύση βρίσκεται στην εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας
Εάν οι θετικές εμπειρίες προκαλούν δυσφορία επειδή συγκρούονται με μια βαθιά ριζωμένη εικόνα του εαυτού, το ζητούμενο δεν είναι να προσπαθήσουμε με μεγαλύτερη ένταση να νιώσουμε χαρούμενοι. Το σημαντικότερο μπορεί να είναι να εξετάσουμε την ίδια την ιστορία που έχουμε χτίσει για εμάς.
«Τι πιστεύω πραγματικά για το είδος ανθρώπου που είμαι;». Η αυτοπαρατήρηση μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα. Για ορισμένους ανθρώπους, η ψυχοθεραπεία μπορεί επίσης να προσφέρει τον χώρο για να διερευνήσουν βαθύτερες πεποιθήσεις για την αξία, τις δυνατότητες και την ταυτότητά τους, αντί να τις ακολουθούν αυτόματα.
Ο στόχος, όπως επισημαίνει ο Özgür Bolat, δεν είναι να πιέσουμε τον εαυτό μας να αισθανθεί ευτυχισμένος, αλλά να διαμορφώσουμε σταδιακά μια εικόνα του εαυτού μας που να μπορεί να χωρέσει και τα καλά πράγματα που μας συμβαίνουν. Το πραγματικό ζητούμενο, καταλήγει, δεν είναι να μάθουμε απλώς να χαιρόμαστε περισσότερο, αλλά να φτάσουμε στο σημείο όπου η επιτυχία, η αποδοχή και η ευτυχία δεν θα μας φαίνονται πλέον σαν κάτι που προορίζεται για κάποιον άλλον.
Διαβάστε επίσης
«Χάνεστε» στις σκέψεις σας; Αν όχι, καιρός να ξεκινήσετε!
Ζείτε στο τώρα ή αναμασάτε το παρελθόν; Ποιο τομέα της ζωής σας επηρεάζει η απάντησή σας
