Όσο δύσκολο κι αν είναι στο να εστιάζουμε στο «εδώ και τώρα» μια νεότερη μελέτη προτείνει να το δοκιμάσουμε, για το καλό της μνήμης μας. Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία, η πρακτική της ενσυνειδητότητας (mindfulness) για μόλις επτά ημέρες, αποδείχτηκε ιδιαίτερα ευεργετική για την ικανότητά μας να θυμόμαστε να κάνουμε πράγματα σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή στο μέλλον.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο Consciousness and Cognition, αναδεικνύουν έναν λιγότερο γνωστό αλλά ιδιαίτερα σημαντικό τύπο μνήμης: τη λεγόμενη «προοπτική μνήμη βασισμένη στον χρόνο». Πρόκειται για την ικανότητα να θυμόμαστε να εκτελέσουμε μια ενέργεια σε μια προκαθορισμένη ώρα – για παράδειγμα, να πάρουμε ένα φάρμακο ή να παραστούμε σε ένα ραντεβού.
Σε αντίθεση με τη μνήμη που ενεργοποιείται από εξωτερικά ερεθίσματα, όπως ένας ήχος ειδοποίησης στο κινητό, η χρονικά βασισμένη μνήμη εξαρτάται αποκλειστικά από εσωτερικές διεργασίες. Ο εγκέφαλος καλείται να «παρακολουθεί» τον χρόνο και ταυτόχρονα να διατηρεί ενεργή την πρόθεση για μελλοντική δράση. Αυτή η διαδικασία είναι ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς καταναλώνει σημαντικούς γνωστικούς πόρους και απαιτεί υψηλό επίπεδο συγκέντρωσης και αυτορρύθμισης.
Ο ρόλος του διαλογισμού
Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν αν ο διαλογισμός mindfulness, μια πρακτική που εστιάζει την προσοχή στο παρόν, συνήθως μέσω της αναπνοής, μπορεί να ενισχύσει αυτή την ικανότητα. Αυτό επιτυγχάνεται φέρνοντας την επίγνωση σε μια συγκεκριμένη αισθητηριακή εμπειρία, όπως η αναπνοή. Σταδιακά, ο νους συγκεντρώνεται στη στιγμή, «διώχνοντας» τις ενοχλητικές σκέψεις.
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι αυτή η καθημερινή πρακτική αποφέρει βελτιώσεις στη μνήμη εργασίας και στη γενική προσοχή. Ωστόσο, λιγότερες μελέτες έχουν εξετάσει αν βοηθά στην ανάκληση μελλοντικών ενεργειών χωρίς υπενθυμίσεις.
Πώς έγινε η μελέτη;
Στην παρούσα έρευνα συμμετείχαν 95 φοιτητές, οι οποίοι χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η πρώτη ακολούθησε πρόγραμμα καθημερινού καθοδηγούμενου διαλογισμού ενσυνειδητότητας για μία εβδομάδα, ενώ η δεύτερη, η ομάδα ελέγχου, ασχολήθηκε με απλές δραστηριότητες, όπως το διάβασμα.
Μετά το πέρας της εβδομάδας, όλοι οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε ένα τεστ μνήμης στον υπολογιστή. Η κύρια εργασία ήταν να παρακολουθούν γρήγορα εναλλασσόμενα γράμματα στην οθόνη και να πατούν ένα πλήκτρο όταν δύο διαδοχικά γράμματα ήταν ίδια. Παράλληλα, έπρεπε να πατούν το πλήκτρο «1» ακριβώς μία φορά κάθε λεπτό (με περιθώριο περίπου 3 δευτερόλεπτα).
Για να εξεταστεί ο ρόλος του χρόνου, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν ξανά:
- σε συνθήκη περιορισμένου ελέγχου χρόνου (μπορούσαν να δουν την ώρα μόνο μία φορά ανά λεπτό),
- και σε μη περιορισμένη (όσες φορές ήθελαν).
Τα αποτελέσματα έδειξαν σαφές πλεονέκτημα για την ομάδα διαλογισμού, αλλά μόνο όταν η πρόσβαση στο ρολόι ήταν περιορισμένη. Συγκεκριμένα, σε συνθήκες περιορισμένου ελέγχου του χρόνου, οι διαλογιζόμενοι πέτυχαν σωστό συγχρονισμό στο 52% των προσπαθειών τους, έναντι μόλις 28% της ομάδας ελέγχου. Όταν όμως οι συμμετέχοντες μπορούσαν να ελέγχουν ελεύθερα την ώρα, η διαφορά εξαφανίστηκε, με και τις δύο ομάδες να παρουσιάζουν παρόμοια απόδοση.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι ο διαλογισμός φαίνεται να ενισχύει την ικανότητα εσωτερικής παρακολούθησης του χρόνου. Με άλλα λόγια, όσοι εξασκούνται στο mindfulness γίνονται καλύτεροι στο να «αισθάνονται» την πάροδο των δευτερολέπτων χωρίς εξωτερικά βοηθήματα.
Μάλιστα, παρατηρήθηκε ότι οι συμμετέχοντες που είχαν κάνει διαλογισμό χρησιμοποιούσαν πιο στρατηγικά τη μοναδική ευκαιρία που είχαν να ελέγξουν την ώρα, επιλέγοντας να το κάνουν κοντά στο τέλος του λεπτού, όταν η πληροφορία είναι πιο χρήσιμη.
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα είναι ότι η βελτίωση αυτή δεν επηρέασε αρνητικά την κύρια εργασία συγκέντρωσης. Αυτό υποδηλώνει ότι ο διαλογισμός δεν «μετατοπίζει» απλώς την προσοχή, αλλά πιθανώς αυξάνει συνολικά τους διαθέσιμους γνωστικούς πόρους.
Παρότι τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μελέτη είχε περιορισμούς. Οι δοκιμές αφορούσαν πολύ μικρά χρονικά διαστήματα και απλές ενέργειες, ενώ στην καθημερινότητα οι απαιτήσεις είναι πιο σύνθετες και εκτείνονται σε ώρες ή και ημέρες.
Συμπέρασμα
Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η συστηματική εξάσκηση στην ενσυνειδητότητα μπορεί να αποτελέσει ένα απλό αλλά αποτελεσματικό εργαλείο για τη βελτίωση της συγκέντρωσης και της μνήμης – και ίσως μας βοηθήσει να ανταποκριθούμε καλύτερα στις καθημερινές μας υποχρεώσεις.
Διαβάστε επίσης
Γήρανση: Αυτό το απλό τεστ προβλέπει την πραγματική ηλικία και υγεία του εγκεφάλου
Το «θετικό» χαρακτηριστικό που βλάπτει τον εγκέφαλο – Μειώνει προσοχή, απόδοση και ενισχύει το άγχος
Ατμοσφαιρική ρύπανση: Αόρατη απειλή για τον εγκέφαλο – Νέα μελέτη προειδοποιεί
