Αν προσπαθήσετε να κάνετε μια αναδρομή στη σχέση σας με τον ύπνο, θα διαπιστώσετε το εξής: Ως έφηβοι, αλλά και στα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσης, το πρωινό ξύπνημα έμοιαζε με βασανιστήριο. Η μέρα ξεκινούσε ουσιαστικά… το μεσημέρι. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, αυτά τα «τεμπέλικα» πρωινά γίνονται σπάνια. Αντίθετα, ξυπνάτε συνήθως πολύ νωρίς – μερικές φορές νωρίτερα απ’ ό,τι θα θέλατε.
Είναι, λοιπόν, το πρωινό ξύπνημα ένα αναπόσπαστο μέρος της γήρανσης; Ή είναι πιθανό να υποδηλώνει ένα υποκείμενο πρόβλημα;
Σύμφωνα με την δρ. Katharina Lederle, ειδικό στον ύπνο και τον κιρκαδικό ρυθμό στο London General Practice, το να ξυπνάτε νωρίτερα είναι συνηθισμένο στην τρίτη ηλικία και, σε πολλές περιπτώσεις, απολύτως φυσιολογικό. Ωστόσο, διάφοροι βιολογικοί και άλλοι παράγοντες υγείας μπορεί επίσης να παίζουν ρόλο.
Το βιολογικό ρολόι αλλάζει
Μία από τις πιο σημαντικές αλλαγές αφορά στον κιρκαδικό ρυθμό, δηλαδή το εσωτερικό «ρολόι» του οργανισμού που ρυθμίζει τον ύπνο και την εγρήγορση. Καθώς γερνάμε, αυτός ο ρυθμός τείνει να μετατοπίζεται προς τα εμπρός – το σώμα ξεκινά να νυστάζει νωρίτερα το βράδυ και να ξυπνά νωρίτερα το πρωί. «Η διάρκεια του κιρκαδικού ρυθμού δεν αλλάζει», διευκρινίζει η δρ. Lederle. «Απλά, τείνει να μετατοπίζεται».
Η μελατονίνη μειώνεται
Οι ορμόνες επηρεάζουν επίσης το βάθος και τη διάρκεια του ύπνου μας. Η μελατονίνη, η «ορμόνη του ύπνου», σηματοδοτεί στον οργανισμό ότι είναι νύχτα. Καθώς γερνάμε, η συνολική ποσότητα μελατονίνης που εκκρίνεται κατά τη διάρκεια της νύχτας τείνει να μειώνεται. Αυτή η μείωση μπορεί να οδηγήσει σε πιο ελαφρύ και διακεκομμένο ύπνο. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι πιο πιθανό να ξυπνήσετε από μικρά ερεθίσματα, όπως ένας θόρυβος, μια ενόχληση ή ακόμα και το πρωινό φως.
Ο ρόλος των χρόνιων παθήσεων
Η γήρανση συχνά αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης χρόνιων παθήσεων, πολλές από τις οποίες επηρεάζουν τον ξεκούραστο ύπνο. Παθήσεις που προκαλούν πόνο, όπως η αρθρίτιδα, μπορεί να δημιουργήσουν δυσφορία κατά τη διάρκεια της νύχτας. Εάν ο ύπνος σας είναι ήδη πιο ελαφρύς, ο εγκέφαλός σας είναι πιο πιθανό να καταγράψει αυτή τη δυσφορία, αυξάνοντας τις πιθανότητες να ξυπνήσετε νωρίς και να δυσκολευτείτε να ξανακοιμηθείτε. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η πρόωρη αφύπνιση είναι αποτέλεσμα ενός υποκείμενου προβλήματος και όχι μια φυσιολογική αλλαγή.
Παρενέργειες φαρμάκων
Ορισμένα φάρμακα μπορούν, επίσης, να αλλάξουν τα πρότυπα ύπνου. Ορισμένα συνταγογραφούμενα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν αϋπνία, έντονα όνειρα ή πρόωρο ξύπνημα. Εάν παρατηρήσετε αλλαγές στον ύπνο σας μετά την έναρξη ενός νέου φαρμάκου, συζητήστε τις πιθανές παρενέργειες με τον γιατρό σας. Οι προσαρμογές στο χρονοδιάγραμμα ή τη δοσολογία μπορούν να σας βοηθήσουν να ανακτήσετε τον ύπνο σας.
Αλλαγές στη λειτουργία της ουροδόχου κύστης
Η νυχτερινή ούρηση γίνεται πιο συχνή με την ηλικία, ιδιαίτερα στους άνδρες. Οι νυχτερινές διαδρομές προς την τουαλέτα διακόπτουν τους κύκλους ύπνου και μπορεί να δυσκολευτείτε να ξανακοιμηθείτε – ειδικά τις πρώτες πρωινές ώρες, όταν τα επίπεδα μελατονίνης έχουν ήδη αρχίσει να μειώνονται.
Οι διαταραχές ύπνου γίνονται πιο συχνές
Ορισμένες διαταραχές ύπνου γίνονται πιο συχνές με την ηλικία. Η αϋπνία δε σας επιτρέπει να κοιμηθείτε και να παραμείνετε κοιμισμένοι. Η υπνική άπνοια, που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου, γίνεται σημαντικά πιο συχνή στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Εάν η πρόωρη αφύπνιση είναι επίμονη, ενοχλητική ή συνοδεύεται από υπερβολική κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας, συνιστάται να συμβουλευτείτε έναν γιατρό.
Πρέπει να ανησυχείτε;
Σε πολλές περιπτώσεις, το πρόωρο ξύπνημα είναι απλώς μέρος της φυσικής διαδικασίας γήρανσης. «Ελέγξτε πρώτα εάν υπάρχει κάποια υποκείμενη πάθηση», συμβουλεύει η δρ. Lederle. «Εάν δεν υπάρχει, μην αγχώνεστε. Το πρόωρο ξύπνημα δεν σημαίνει αυτόματα ότι κάτι δεν πάει καλά». Αν, όμως, το να ξυπνάτε νωρίς δεν ταιριάζει στον τρόπο ζωής σας, υπάρχουν τρόποι να αλλάξετε το πρόγραμμά σας. Προγραμματίστε την έκθεσή σας στο φως αυξήστε το φως το βράδυ και μειώστε το νωρίς το πρωί, ώστε να μετατοπίσετε ελαφρά τον κιρκάδιο ρυθμό σας. Προσπαθήστε, επίσης, να πηγαίνετε για ύπνο λίγο αργότερα. Μπορείτε να δοκιμάσετε, επιπλέον, να προσαρμόσετε το καθημερινό σας πρόγραμμα στη ρουτίνα του ύπνου σας, απολαμβάνοντας τα πιο ήσυχα πρωινά ως παραγωγικό ή στοχαστικό χρόνο.
Συμπέρασμα
Αν και μπορεί να είναι απογοητευτικό να χάνετε την ικανότητα να κοιμάστε μέχρι αργά, το πρωινό ξύπνημα είναι συχνά ένα φυσιολογικό μέρος της βιολογικής γήρανσης. Οι αλλαγές στον κιρκαδικό ρυθμό, στην παραγωγή ορμονών, τις συνθήκες υγείας και την «αρχιτεκτονική» του ύπνου συμβάλλουν αυτό. Το κλειδί είναι να παρατηρείτε πώς αισθάνεστε. Αν είστε ξεκούραστοι και λειτουργείτε καλά κατά τη διάρκεια της ημέρας, τότε μπορείτε απλώς να υποδεχτείτε τον νέο ρυθμό του σώματός σας.
Διαβάστε επίσης
Η Τζούλια πήγαινε κάθε βράδυ για ύπνο 30 λεπτά νωρίτερα – Τι συνέβη μετά από μία εβδομάδα
Κοιμάστε με την πόρτα ανοιχτή ή κλειστή; Τι προτείνουν οι ειδικοί για καλύτερο ύπνο
