Οι έφηβοι δεν αργούν στο σχολείο, επειδή θέλουν να κοιμηθούν. Καθυστερούν, επειδή το βιολογικό τους ρολόι μετατοπίζεται προς τις πιο όψιμες ώρες, όσο προχωρά αυτή η… μεταβατική περίοδος. Έτσι, η πολύ πρωινή έναρξη του σχολείου «συγκρούεται» με τη φυσιολογία τους, δημιουργώντας ένα συσσωρευμένο έλλειμμα ύπνου μέσα στην εβδομάδα – και αυτό δεν είναι αθώο.
«Η χρόνια έλλειψη ύπνου δεν επηρεάζει μόνο την ευημερία, αλλά έχει μετρήσιμο αντίκτυπο στην ψυχική υγεία, τη σωματική ανάπτυξη και την ικανότητα μάθησης», τονίζει ο Δρ. Oskar Jenni, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης.
Σε αυτό το πλαίσιο, έρευνα από το Πανεπιστήμιο και το Πανεπιστημιακό Παιδιατρικό Νοσοκομείο της Ζυρίχης στο Journal of Adolescent Health έρχεται να δώσει ένα πρακτικό «μοντέλο» ως λύση: όχι απλή καθυστέρηση του ωραρίου, αλλά ευελιξία, ώστε οι μαθητές να μπορούν να επιλέγουν αν θα ξεκινήσουν νωρίς ή αργότερα, χωρίς να «πληρώνουν» την επιλογή τους με χαμένα μαθήματα.
Το ευέλικτο μοντέλο: Επιλογή χωρίς «ποινές»
Σε δύο ελβετικά γυμνάσια εφαρμόστηκε ένα νέο σχολικό πρόγραμμα με σταθερές ώρες μαθημάτων και ευέλικτες ζώνες. Στην πράξη, οι μαθητές μπορούσαν να ξεκινήσουν νωρίς (π.χ. 07:30) ή να προσέλθουν αργότερα (π.χ. 08:30), επειδή το πρόγραμμα επέτρεπε να μετακινούν μαθήματα σε μεσημεριανές/απογευματινές ζώνες.
Οι ερευνητές συνέκριναν δεδομένα πριν την εφαρμογή του μοντέλου (άνοιξη 2022, παλιό ωράριο με έναρξη 07:20) και ένα χρόνο μετά (άνοιξη 2023, νέο ευέλικτο ωράριο). Συνολικά, συλλέχθηκαν 754 ερωτηματολόγια (351 πριν, 403 μετά), με μία υπο-ομάδα 212 μαθητών να απαντά και στις δύο φάσεις.
Τι προτίμησαν οι έφηβοι, όταν τους δόθηκε η επιλογή
Το συμπέρασμα ήταν αρκετά σαφές. Σχεδόν όλοι αξιοποίησαν τη δυνατότητα να προσέλθουν αργότερα. Συγκεκριμένα:
- το 95% των μαθητών επέλεξε να ξεκινά πιο μετά, τουλάχιστον κάποιες ημέρες
- η διάμεση ώρα έναρξης μετακινήθηκε κατά 38 λεπτά (από 07:40 σε 08:18)
- ο επιπλέον χρόνος το πρωί δεν «σπαταλήθηκε» σε οθόνες ή αδράνεια αλλά μεταφράστηκε σε επιπλέον ύπνο
Σχετικά με το τελευταίο, σημειώνεται πως οι μαθητές δεν κοιμούνταν σημαντικά νωρίτερα. Αντίθετα, ξυπνούσαν αργότερα – και έτσι κέρδισαν καθαρό χρόνο ύπνου (περίπου 45 λεπτά). Με απλά λόγια, η ευελιξία «έπιασε τόπο».
Ακόμη περισσότερα οφέλη για τα παιδιά
Η Joëlle Albrecht, μία εκ των συγγραφέων, συνοψίζει ότι οι μαθητές δήλωσαν λιγότερα προβλήματα ύπνου και βελτίωση σε δείκτες ποιότητας ζωής που σχετίζονται με την υγεία.
Στο ακαδημαϊκό σκέλος, οι βαθμοί δεν άλλαξαν σημαντικά. Όμως, στα τυποποιημένα τεστ (πιο «αντικειμενική» μέτρηση), οι επιδόσεις βελτιώθηκαν στα μαθηματικά και στα αγγλικά.
Το εύρημα αυτό ενισχύει την ιδέα ότι η πιο στοχευμένη προσαρμογή στο βιολογικό ρολόι των παιδιών/ εφήβων δεν συνιστά απλώς θέμα άνεσης, αλλά μπορεί να «αγγίζει» και τον πυρήνα της μαθησιακής λειτουργίας.
«Όταν δίνεται η επιλογή, οι έφηβοι τη χρησιμοποιούν – και αυτό μεταφράζεται σε μετρήσιμα οφέλη», είναι το συνολικό μήνυμα της μελέτης. Και όπως σημειώνει ο συν-συγγραφέας Reto Huber, η έναρξη αργότερα μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστική παρέμβαση μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η ψυχική επιβάρυνση των μαθητών έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια.
Συμπέρασμα
Η ευέλικτη έναρξη δεν ισοδυναμεί με «χαλαρότητα». Αποτελεί μια ρεαλιστική, εφαρμόσιμη προσαρμογή που ευθυγραμμίζει το σχολείο με τη βιολογία των εφήβων. Και, σύμφωνα με τα δεδομένα, όταν το σχολείο δίνει τον χώρο, οι μαθητές δεν τον σπαταλούν: κοιμούνται περισσότερο, αναφέρουν λιγότερες δυσκολίες ύπνου και παρουσιάζουν βελτιωμένη εικόνα σε βασικούς δείκτες υγείας και επίδοσης.
Διαβάστε επίσης
Η πίεση για σχολική επιτυχία στα 15 αυξάνει τον κίνδυνο κατάθλιψης στα 22
Τι κάνω όταν το παιδί μου δεν θέλει να επιστρέψει στο σχολείο; Οι ειδικοί απαντούν
