Η αυξημένη ψυχολογική δυσφορία ή/και τα καταθλιπτικά συμπτώματα της μητέρας στην περίοδο γύρω από την εγκυμοσύνη (στην κύηση ή λίγες εβδομάδες μετά τον τοκετό) συνδέονται με υψηλότερα «χαρακτηριστικά σχετιζόμενα με τον αυτισμό» (autistic-related traits ή ART) σε νήπια 2-3 ετών.
Σε αυτό κατέληξε νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο Tohoku στην Ιαπωνία, η οποία δημοσιεύθηκε στο Molecular Psychiatry. Η ανάλυση βασίστηκε σε μεγάλο πληθυσμιακό δείγμα και συμπληρώθηκε από πειραματικό μοντέλο σε ποντίκια, ώστε να διερευνηθούν πιθανοί βιολογικοί μηχανισμοί πίσω από τη συσχέτιση.
Τι εξέτασαν
Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από 23.218 ζεύγη μητέρας–παιδιού. Στην εγκυμοσύνη καταγράφηκαν τα επίπεδα ψυχολογικής δυσφορίας σε δύο χρονικά σημεία (πρώιμη και μέση κύηση) με τυποποιημένο ερωτηματολόγιο, ενώ τα καταθλιπτικά συμπτώματα στη λοχεία αξιολογήθηκαν περίπου 4-5 εβδομάδες μετά τον τοκετό, με αντίστοιχη κλίμακα. Στη μελέτη, η «περιγεννητική κατάθλιψη» αφορά στην παρουσία αυξημένων σκορ στην κύηση ή/και μετά τον τοκετό, με προκαθορισμένα όρια.
Όταν τα παιδιά ήταν 2-3 ετών, κατέγραψαν τα «χαρακτηριστικά σχετιζόμενα με τον αυτισμό» με την κλίμακα Tokyo Autistic Behavior Scale (TABS). Πρόκειται για δείκτες συμπεριφοράς και όχι κατ’ ανάγκη κλινική διάγνωση αυτισμού.
Η διαφορά των φύλων
Τα υψηλότερα σκορ δυσφορίας στην εγκυμοσύνη και/ή κατάθλιψης μετά τον τοκετό συνδέθηκαν με υψηλότερες βαθμολογίες σε χαρακτηριστικά σχετιζόμενα με τον αυτισμό στα νήπια. Το σήμα ήταν ιδιαίτερα έντονο στα κορίτσια, όταν υπήρχε ένδειξη περιγεννητικής κατάθλιψης και στην εγκυμοσύνη και στη λοχεία.
Την ίδια στιγμή, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα αγόρια, κατά μέσο όρο, εμφάνιζαν συνολικά υψηλότερες βαθμολογίες σε τέτοια χαρακτηριστικά από τα κορίτσια, ανεξάρτητα από την ψυχική κατάσταση της μητέρας.
Το πείραμα στα ποντίκια
Για να διερευνήσει την πιθανή διαδρομή, η ομάδα δημιούργησε ένα μοντέλο προγεννητικού στρες σε έγκυα ποντίκια. Οι μητέρες εμφάνισαν συμπεριφορές «καταθλιπτικού τύπου» και λιγότερη μητρική φροντίδα, ενώ στους απογόνους τα θηλυκά έδειξαν συμπεριφορές που παραπέμπουν σε μοτίβα σχετιζόμενα με το φάσμα, όπως αύξηση επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών και δυσκολίες στην κοινωνική συμπεριφορά.
Σε μοριακό επίπεδο, οι ερευνητές εστίασαν στο σύστημα της οξυτοκίνης (την ορμόνη της αγάπης). Συγκεκριμένα, καταγράφηκε μείωση της έκφρασης του υποδοχέα οξυτοκίνης στον εγκέφαλο των θηλυκών απογόνων, εύρημα που, σύμφωνα με τους συγγραφείς, μπορεί να σχετίζεται με δυσκολίες στη δημιουργία δεσμού μητέρας-νεογνού.
Προηγούμενες αναλύσεις
Αξίζει να σημειωθεί ότι το θέμα έχει απασχολήσει και άλλες μεγάλες μελέτες. Έρευνα σε περισσότερες από 140.000 έγκυες γυναίκες, που δημοσιεύθηκε στο British Medical Journal, έχει καταγράψει συσχέτιση ανάμεσα στη λήψη αντικαταθλιπτικών στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο και σε αυξημένη πιθανότητα (σχεδόν διπλάσια) διάγνωσης της διαταραχής αυτιστικού φάσματος – εύρημα που χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία, καθώς επηρεάζεται και από τη βαρύτητα της ίδιας της κατάθλιψης. Παράλληλα, το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Αγγλίας (NHS) σημειώνει πως οι μεταβολές διάθεσης στην εγκυμοσύνη είναι συχνές, ενώ νεότερα δεδομένα επαναφέρουν και το ζήτημα της υποδιάγνωσης του αυτισμού σε κορίτσια και γυναίκες.
Τι (δεν) σημαίνουν τα ευρήματα
Οι ερευνητές τονίζουν ότι «αυτές οι προκαταρκτικές παρατηρήσεις υπογραμμίζουν τη σημασία του ελέγχου και της υποστήριξης της ψυχικής υγείας των μητέρων». Ταυτόχρονα, ξεκαθαρίζεται ότι πρόκειται για συσχέτιση στους ανθρώπους (όχι απόδειξη αιτιότητας) και ότι τα αποτελέσματα αφορούν χαρακτηριστικά σε κλίμακα και όχι απαραίτητα κλινική διάγνωση, ενώ απαιτούνται επιβεβαιώσεις και σε άλλους πληθυσμούς.
Συμπέρασμα
Η μελέτη συνδέει την περιγεννητική ψυχολογική δυσφορία/κατάθλιψη με αυξημένα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τον αυτισμό σε νήπια, με πιο έντονο αντίκτυπο στα κορίτσια, όταν η έκθεση αφορά και κύηση και λοχεία. Σε κάθε περίπτωση, η έγκαιρη αναγνώριση και στήριξη της ψυχικής υγείας στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό αποτελεί κρίσιμο κομμάτι φροντίδας τόσο της μητέρας όσο και του παιδιού.
Διαβάστε επίσης
Το άγχος της εγκύου μπορεί να επισπεύσει τον τοκετό – Έρευνα απαντά
Οι συναισθηματικές εκφράσεις στο πρόσωπο ατόμων με αυτισμό είναι διαφορετικές – Τι έδειξε μελέτη
Αυτισμός: Εξίσου συχνός σε κορίτσια και αγόρια δείχνει νέα μελέτη
