Τα ρολόγια γύρισαν μία ώρα πίσω και μαζί με τη χειμερινή ώρα επέστρεψε η συζήτηση για τις πιθανές επιπτώσεις της αλλαγής στον ύπνο, την υγεία και την καθημερινότητά μας. Πόσο σημαντική είναι όμως πραγματικά αυτή η μετατόπιση της μίας ώρας;
Ο Μανώλης Κογεβίνας, Καθηγητής Επιδημιολογίας στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης (ISGlobal), στρέφει την προσοχή σε ένα πολύ σοβαρότερο ζήτημα: Tη συστηματική εργασία τη νύχτα και τις συνέπειες που μπορεί να έχει η επαναλαμβανόμενη διαταραχή του βιολογικού ρολογιού.
Σε ανάρτησή του στο LinkedIn, με αφορμή άρθρο που συνυπογράφει στην El País με τη Victòria Olivé και τον José María Ramada Rodilla, ο καθηγητής επισημαίνει ότι τα επιστημονικά δεδομένα για τις επιπτώσεις της εποχικής αλλαγής της ώρας στην υγεία και στα εργατικά ατυχήματα παραμένουν αντιφατικά. Αντίθετα, πολύ ισχυρότερη είναι η ανησυχία για όσους εργάζονται συστηματικά σε νυχτερινές βάρδιες.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τα ατυχήματα
Η αλλαγή της ώρας μπορεί προσωρινά να επηρεάσει τον ύπνο και την προσοχή, κυρίως την άνοιξη, όταν χάνουμε μία ώρα ύπνου. Ανασκόπηση 157 μελετών, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο European Journal of Epidemiology, εντόπισε ορισμένες άμεσες αρνητικές επιπτώσεις, μεταξύ άλλων στα τροχαία ατυχήματα και σε συγκεκριμένα καρδιαγγειακά επεισόδια. Ωστόσο, σύμφωνα με τους συγγραφείς, τα αποτελέσματα δεν είναι ομοιογενή και δεν τεκμηριώνουν γενικευμένες αρνητικές επιπτώσεις.
Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τα εργατικά ατυχήματα, ιταλική μελέτη κατέγραψε αύξηση περίπου 2% τις τρεις ημέρες μετά την ανοιξιάτικη αλλαγή της ώρας, αλλά μείωση άνω του 10% μετά τη φθινοπωρινή αλλαγή. Άλλες μελέτες, ωστόσο, δεν επιβεβαίωσαν αντίστοιχη αύξηση του κινδύνου.
Όταν η οκτάωρη βάρδια γίνεται εννιάωρη
Υπάρχει όμως και μια πολύ πρακτική συνέπεια της σημερινής αλλαγής για όσους εργάστηκαν τη νύχτα. Μια νοσηλεύτρια ή ένας εργαζόμενος με βάρδια από τις 10 το βράδυ του Σαββάτου έως τις 6 το πρωί της Κυριακής μπορεί, με την επιστροφή των ρολογιών μία ώρα πίσω, να έχει εργαστεί στην πραγματικότητα εννέα ώρες.
Η επιπλέον ώρα μπορεί να ενισχύσει την κόπωση και να μειώσει την προσοχή προς το τέλος της βάρδιας, αν και, όπως σημειώνουν οι επιστήμονες, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για να υπολογιστεί με ακρίβεια ο πρόσθετος κίνδυνος. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε επαγγέλματα όπου απαιτείται συνεχής εγρήγορση, όπως η οδήγηση, ο χειρισμός μηχανημάτων ή η αντιμετώπιση ενός επείγοντος ιατρικού περιστατικού.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι η νυχτερινή εργασία
Για τον καθηγητή Κογεβίνα και τους συνυπογράφοντες το άρθρο, η μεγάλη εικόνα βρίσκεται αλλού. Η επαναλαμβανόμενη εργασία κατά τη διάρκεια της «βιολογικής νύχτας» μπορεί να διαταράξει τους κιρκάδιους ρυθμούς, να επηρεάσει τον ύπνο και να συνδεθεί μακροπρόθεσμα με χρόνιες παθήσεις.
Ανασκόπηση μελετών, την οποία επικαλούνται, έχει εκτιμήσει ότι ο κίνδυνος εργατικού τραυματισμού στις νυχτερινές βάρδιες είναι κατά 36% υψηλότερος σε σύγκριση με τις πρωινές βάρδιες.
Παράλληλα, η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) έχει ταξινομήσει τη νυχτερινή εργασία ως «πιθανώς καρκινογόνο» για τον άνθρωπο. Οι συγγραφείς αναφέρονται επίσης στη μελέτη MCC-Spain, στην οποία παρατηρήθηκαν συσχετίσεις μεταξύ της νυχτερινής εργασίας και αυξημένου κινδύνου καρκίνου του μαστού και του προστάτη, ιδιαίτερα σε ορισμένες ομάδες με μακροχρόνια έκθεση.
Οι σχετικές έρευνες έχουν καταγράψει ακόμη μεταβολές στον χρόνο παραγωγής της μελατονίνης και των ορμονών του φύλου, ενδείξεις του τρόπου με τον οποίο η νυχτερινή εργασία μπορεί να επηρεάζει φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού.
«Να μην υπερβάλλουμε για την αλλαγή της ώρας»
Το μήνυμα του καθηγητή είναι επομένως σαφές: Δεν πρέπει να εξισώνουμε τη μικρή, παροδική μετατόπιση που συμβαίνει δύο φορές τον χρόνο με τη συστηματική διατάραξη του κιρκάδιου ρυθμού που βιώνουν επί χρόνια οι εργαζόμενοι σε νυχτερινές βάρδιες.
Η προτεραιότητα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, θα πρέπει να είναι η καλύτερη οργάνωση της νυχτερινής εργασίας: Λιγότερες συνεχόμενες νυχτερινές βάρδιες, επαρκής χρόνος ανάπαυσης μεταξύ τους, σωστή διαχείριση της έκθεσης στο φως και έγκαιρος εντοπισμός διαταραχών ύπνου και επίμονης κόπωσης.
Όπως συνοψίζει ο κ. Κογεβίνας στην ανάρτησή του, η προσοχή μας θα πρέπει να στραφεί στη βελτίωση της οργάνωσης της νυχτερινής εργασίας και όχι στη διόγκωση των κινδύνων από την αλλαγή των ρολογιών. Το ουσιαστικότερο πρόβλημα για την υγεία των εργαζομένων δεν είναι, τελικά, η μία ώρα που αλλάζει δύο φορές τον χρόνο, αλλά οι επαναλαμβανόμενες νύχτες εργασίας κόντρα στο βιολογικό ρολόι.
Διαβάστε επίσης
Τι συμβαίνει στον οργανισμό μας όταν αλλάζει η ώρα- Τα υπέρ και τα κατά της χειμερινής ώρας
Ύπνος: Η viral «στρατιωτική» μέθοδος που μας αποκοιμίζει σε δύο λεπτά – Τα 3 βήματα
Το μυστικό για καλύτερη διάθεση και ξεκούραστο ύπνο βρίσκεται σε αυτή τη συνήθεια
