Μία περίοδο πρωτοφανούς κινητικότητας στην έρευνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ και τις άλλες μορφές άνοιας καταγράφει η νέα Παγκόσμια Έκθεση (World Alzheimer Report). Το 2026, 158 πιθανές νέες θεραπείες αξιολογούνται σε περισσότερες από 192 κλινικές δοκιμές σε ολόκληρο τον κόσμο. Ωστόσο, σύμφωνα με την Alzheimer’s Disease International (ADI) και την Πανελλήνια Ομοσπονδία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών, ένα σημαντικό εμπόδιο απειλεί να ανακόψει αυτή τη δυναμική: Η δυσκολία εξεύρεσης αρκετών συμμετεχόντων στις κλινικές μελέτες.
Οι ενεργές μελέτες χρειάζονται περίπου 55.000 συμμετέχοντες. Ωστόσο, τα αυστηρά κριτήρια επιλογής αποκλείουν μεγάλο αριθμό ενδιαφερομένων, με αποτέλεσμα, σύμφωνα με την έκθεση, να χρειαστεί να δηλώσουν εθελοντικά συμμετοχή περίπου 350.000 άνθρωποι, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των κλινικών δοκιμών. Η ανάγκη εξεύρεσης εθελοντών γίνεται ακόμη πιο επιτακτική, καθώς η έρευνα προχωρά με ταχείς ρυθμούς. Χαρακτηριστικά, μέσα στο 2026, οκτώ κλινικές δοκιμές Φάσης ΙΙΙ αναμένεται να ολοκληρώσουν το κύριο στάδιο αξιολόγησής τους.
Τα στοιχεία αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα με δεδομένη την εξάπλωση της άνοιας παγκοσμίως. Σύμφωνα με την έκθεση, περισσότεροι από 60 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα με άνοια, ενώ έως το 2050 ο αριθμός τους προβλέπεται να ξεπεράσει τα 139 εκατομμύρια. Περισσότερο από το 60% ζει ήδη σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, ποσοστό που αναμένεται να υπερβεί το 70% μέχρι το 2050.
«Στο κατώφλι μιας επανάστασης»
Ο Chris Lynch, προσωρινός Διευθύνων Σύμβουλος της Alzheimer’s Disease International, κάνει λόγο για μια περίοδο «πραγματικής ελπίδας» στην έρευνα για την άνοια. Όπως αναφέρει, έπειτα από δεκαετίες απογοητεύσεων, κλινικές δοκιμές έχουν δείξει για πρώτη φορά ότι νέες θεραπείες μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ, ενώ ο αυξανόμενος αριθμός υπό μελέτη θεραπειών δημιουργεί νέες προσδοκίες.
«Βρισκόμαστε στο κατώφλι μίας επανάστασης στη διάγνωση και τη θεραπεία της άνοιας, όμως σημαντικά εμπόδια στη στρατολόγηση συμμετεχόντων στις κλινικές δοκιμές κινδυνεύουν να επιβραδύνουν αυτή την πρόοδο», προειδοποιεί.
Σύμφωνα με τον ίδιο, κάθε νέο διαγνωστικό εργαλείο ή θεραπεία εξαρτάται από ανθρώπους πρόθυμους να συμμετάσχουν εθελοντικά στην έρευνα. Η ADI επισημαίνει, ωστόσο, ότι η περιορισμένη ενημέρωση του κοινού για τις κλινικές δοκιμές και οι αδυναμίες στην παραπομπή από γιατρούς και ειδικούς δυσχεραίνουν την προσέλκυση εθελοντών.
Οι κλινικές δοκιμές συγκεντρώνονται στις πλουσιότερες χώρες
Ένα ακόμη ζήτημα που αναδεικνύει η έκθεση αφορά τη γεωγραφική κατανομή της έρευνας. Σχεδόν οι μισές από τις 6.763 καταγεγραμμένες ενεργές ερευνητικές μονάδες για κλινικές δοκιμές φαρμάκων κατά της νόσου Alzheimer βρίσκονται στη Βόρεια Αμερική και σε χώρες υψηλού εισοδήματος.
Η ADI καλεί περισσότερες κυβερνήσεις να επενδύσουν σε υποδομές για τη διεξαγωγή κλινικών δοκιμών, υποστηρίζοντας ότι η μεγαλύτερη γεωγραφική διασπορά της έρευνας θα επιτρέψει να λαμβάνονται υπόψη εθνικά, περιφερειακά, πολιτισμικά και γενετικά χαρακτηριστικά, καθώς η επιστημονική έρευνα στρέφεται προς περισσότερο εξατομικευμένες θεραπείες.
Τι εμποδίζει τη συμμετοχή στην Ελλάδα
Σύμφωνα με την Πανελλήνια Ομοσπονδία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών, τα εμπόδια μπορεί να εμφανιστούν πολύ πριν ένας ενδιαφερόμενος φτάσει σε ένα ερευνητικό κέντρο. Η καθυστερημένη διάγνωση, η περιορισμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένες διαγνωστικές εξετάσεις, το κόστος των μετακινήσεων, τα γλωσσικά εμπόδια αλλά και η πιθανή ανάγκη παρουσίας περιθάλποντα ή συνοδού μπορούν να δυσκολέψουν την αξιολόγηση και την ένταξη σε μια κλινική δοκιμή.
Ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση αποτελεί η προσέλκυση εθελοντών που βρίσκονται σε προσυμπτωματικό στάδιο ή διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Alzheimer ή άλλης μορφής άνοιας. Παράλληλα, ακόμη και ένας άνθρωπος που επιθυμεί να συμμετάσχει μπορεί τελικά να αποκλειστεί εξαιτίας του ιατρικού ή θεραπευτικού ιστορικού του.
Η κυρία Μάγδα Τσολάκη, Ομότιμη Καθηγήτρια ΑΠΘ, Νευρολόγος-Ψυχίατρος και Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών, επισημαίνει ότι η έρευνα στην Ελλάδα «δεν βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τις άλλες αναπτυγμένες χώρες» και σημειώνει ότι ακόμη και στις δοκιμές φυσικών προϊόντων που πραγματοποιούνται στη Θεσσαλονίκη η συμμετοχή δεν είναι μεγάλη.
Η ίδια προτείνει σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα μνήμης ή λόγου να εξετάζονται στα Κέντρα Ημέρας της Ελληνικής Εταιρείας Νόσου Alzheimer ή στα Ιατρεία Μνήμης των νοσοκομείων. Αναφέρει επίσης ότι όσοι το επιθυμούν μπορούν στη συνέχεια να υποβληθούν σε εξέταση αίματος για ειδικούς βιοδείκτες, οι οποίοι, σύμφωνα με την ίδια, μπορούν να θέσουν τη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ σε ποσοστό 90%.
Τι σημαίνει συμμετοχή σε μία κλινική δοκιμή
Η έκθεση επισημαίνει, τέλος, ότι η συμμετοχή σε μία κλινική δοκιμή μπορεί να αποτελεί μια σημαντική εμπειρία για τον ίδιο τον εθελοντή, αλλά συνοδεύεται και από ουσιαστικές απαιτήσεις.
Μπορεί να απαιτεί χρόνο, συχνές μετακινήσεις και μακροχρόνια δέσμευση τόσο από τον συμμετέχοντα όσο, σε αρκετές περιπτώσεις, και από τον άνθρωπο που τον φροντίζει.
Οι εθελοντές ενδέχεται επίσης να χρειαστεί να υποβάλλονται σε επαναλαμβανόμενες εξετάσεις, απεικονιστικούς ελέγχους και ιατρικά ραντεβού, να προσαρμόζουν την καθημερινότητά τους στις ανάγκες της μελέτης και να διαχειρίζονται την αβεβαιότητα σχετικά με το εάν θα λάβουν ή θα ωφεληθούν από την υπό διερεύνηση θεραπεία.
Διαβάστε επίσης
Ξεχνάτε λέξεις την ώρα που μιλάτε; Πότε είναι σημάδι άνοιας
Νόσος Αλτσχάιμερ: Έξι απλοί τρόποι για δυνατό μυαλό μέχρι τα βαθιά γεράματα
Nόσος Αλτσχάιμερ: Το μυρωδικό που δυναμώνει μυαλό και μνήμη – Το έχουμε όλοι στην κουζίνα μας
