*Γράφει ο κ. Πέτρος Γαλάνης, Αναπληρωτής Καθηγητής Ερευνητικής Μεθοδολογίας του Τμήματος Νοσηλευτικής, ΕΚΠΑ
Ο κ. Πέτρος Γαλάνης
Ο εθιστικός χαρακτήρας των social media, ιδιαίτερα στην περίπτωση των παιδιών, αποτελεί τα τελευταία χρόνια ένα τεράστιο θέμα δημόσιας υγείας και αντικείμενο έρευνας εκατοντάδων μελετών. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο από το γεγονός ότι ο εθισμός στα social media, ή έστω η προβληματική τους χρήση, συσχετίζεται με αρκετά θέματα ψυχικής υγείας, όπως το έντονο άγχος, η κατάθλιψη, οι διαταραχές πρόσληψης τροφής, οι διαταραχές ύπνου, η μοναξιά και η λανθασμένη αυτοεκτίμηση της εικόνας του σώματος. Τα προβλήματα αυτά μάλιστα γιγαντώνονται στα παιδιά που βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης του εγκεφάλου τους, ενώ ανακύπτουν και νέα όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying), η κοινωνική απομόνωση, η αναβλητικότητα και οι χαμηλές επιδόσεις στο σχολείο.
Η πίεση προς τις ιδιοκτήτριες εταιρείες των social media για αναγνώριση των ευθυνών και ουσιαστικές αλλαγές στη λειτουργία των πλατφορμών συνεχώς αυξάνεται και είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι 41 χώρες διεθνώς έχουν ήδη θεσπίσει τη σχετική νομοθεσία για την απαγόρευση της πρόσβασης στα social media για ανηλίκους και θα την εφαρμόσουν τους επόμενους μήνες. Η Αυστραλία, εξάλλου, από τις 10 Δεκεμβρίου του 2025 έχει απαγορεύσει την χρήση των social media στα παιδιά, ενώ στην Ελλάδα η αντίστοιχη νομοθεσία θα εφαρμοστεί την 1η Ιανουαρίου 2027.
Καθώς οι ιδιοκτήτριες εταιρείες των social media αρνούνται σθεναρά την ύπαρξη εθιστικών χαρακτηριστικών, χιλιάδες μηνύσεις γονιών και παιδιών εκκρεμούν εναντίον σε παγκόσμιο επίπεδο. Μέσα στο 2026, διαδραματίστηκαν δυο δίκες ιστορικής σημασίας στις ΗΠΑ με τις αποφάσεις τους να αναγνωρίζουν ουσιαστικά τον εθιστικό σχεδιασμό των social media και να διαμορφώνουν ένα νέο πλαίσιο τόσο για τον τρόπο λειτουργίας και σχεδιασμού των πλατφορμών όσο και για παρόμοιες δίκες στο μέλλον. Πιο συγκεκριμένα, τον Μάρτιο του 2026, με απόφαση του δικαστηρίου του Λος Άντζελες, η Meta (ιδιοκτήτρια του Instagram) και η Google (ιδιοκτήτρια του YouTube) κρίθηκαν ένοχες από σώμα ενόρκων για τον εθισμό μιας 20χρόνης σήμερα γυναίκας, η οποία ξεκίνησε τη χρήση του YouTube από τα έξι της έτη και του Instagram από τα εννέα της έτη. Το δικαστήριο αναγνώρισε ότι η συνεχής χρήση του YouTube και του Instagram οδήγησαν την ανήλικη σε κατάθλιψη, κοινωνική φοβία και σωματική δυσμορφική διαταραχή στην ηλικία των 10 ετών, επιβάλλοντας αποζημίωση 6$ εκατομμυρίων στην Meta και την Google.
Επίσης, στις 26 Αυγούστου ολοκληρώθηκε με συμβιβασμό η μεγαλύτερη δίκη κατά της Meta, με την απόφαση του δικαστηρίου να υποχρεώνει την εταιρεία (α) να καταβάλει αποζημίωση 18$ δισεκατομμυρίων στις πολιτείες των ΗΠΑ και (β) να πραγματοποιήσει ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του Facebook και του Instagram για τα παιδιά, όπως απενεργοποίηση της εμφάνισης των likes, απενεργοποίηση των ειδοποιήσεων από τα μεσάνυχτα έως τις 06:00 το πρωί και αυστηρότεροι περιορισμοί για την επαλήθευση ηλικίας.
Είναι ξεκάθαρο ότι οι δυο αυτές δίκες ανοίγουν τον ασκό του Αιόλου κατά των ιδιοκτητριών εταιρειών των social media, αναγνωρίζοντας τον εθιστικό χαρακτήρα των πλατφορμών.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, αναμένουμε τις αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των social media για τα παιδιά, καθώς και το πώς αυτές θα εφαρμοστούν τους επόμενους μήνες. Μέχρι τότε, η διαμόρφωση της κατάλληλης ψηφιακής παιδείας των παιδιών είναι καθοριστικής σημασίας για την ορθή χρήση των social media, με τους γονείς βεβαίως να παίζουν τον πλέον καθοριστικό ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή.
Διαβάστε επίσης
Παιδί και διαδίκτυο: Ένας πολύτιμος οδηγός για τους γονείς
«Παγιδευμένα» στην οθόνη 3 στα 4 Ελληνόπουλα – Ανησυχητικά ευρήματα για την «αόρατη» ψηφιακή κρίση
