*Γράφει η Βασιλική Χρυσοστομίδου
Η ψηφιακή ζωή των ανηλίκων συνδέεται με απώλεια ελέγχου, ψυχολογικές επιπτώσεις και βιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο, ενώ την ίδια στιγμή η Ελλάδα καταγράφει ποσοστά προβληματικής χρήσης πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Το περιεχόμενο του TikTok εμφανίζει «addictive design» (εθιστικό σχεδιασμό) σύμφωνα με την επίσημη άποψη που εξέδωσε στις 6 Φεβρουαρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την οποία ζητά τη λήψη μέτρων προστασίας. Αντίστοιχες εξελίξεις αναμένονται και για το Instagram.
Στη χώρα μας, αναμένεται νομοθετική ρύθμιση έως το τέλος του μήνα, που θα απαγορεύει τη δημιουργία λογαριασμών στα κοινωνικά δίκτυα για παιδιά κάτω των 15 ετών και θα θέτει περιορισμούς για τις ηλικίες 16 έως 18.
Τα επιστημονικά δεδομένα αναφορικά με την υπερβολική ενασχόληση των παιδιών και των εφήβων με το κινητό, τα κοινωνικά δίκτυα και το διαδικτυακό gaming, παρουσιάστηκαν στη 16η Εκδήλωση Ψηφιακής Παιδείας και Ορθής Χρήσης της Τεχνολογίας, με τίτλο «Το ταξίδι του Αριάδνη συνεχίζεται…», παράλληλα με τον 9ο Πανελλήνιο Μαθητικό Διαγωνισμό Hackathon SELMA 2026. Η διοργάνωση τελούσε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και της UNESCO, με πρωτοβουλία της UNESCO Έδρας για την Παγκόσμια Υγεία και Εκπαίδευση, σε συνεργασία με την Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και πλήθος θεσμικών και επιστημονικών φορέων.
Καμπανάκι κινδύνου από την επιστημονική κοινότητα
«Η διαδικτυακή εξάρτηση δεν είναι απλώς η πολύωρη χρήση της τεχνολογίας αλλά η επίμονη και μη λειτουργική χρήση διαδικτυακών εφαρμογών – gaming, social networking, streaming και messaging – που συνοδεύεται από απώλεια ελέγχου και έντονη εσωτερική ανάγκη επανάληψης και συνεχούς σύνδεσης», τόνισε ο αναπληρωτής Καθηγητής ΕΚΠΑ Μαργαρίτης Αυγέρης, από τη Β’ Παιδιατρική Κλινική του Νοσοκομείου Παίδων «Αγλαΐα Κυριακού» της Ιατρικής Σχολής, ο οποίος ανέδειξε το γενετικό και βιοχημικό υπόβαθρο της διαδικτυακής εξάρτησης στο πλαίσιο της εκδήλωσης. «Δεν μπορούμε να ελέγξουμε πόσο χρόνο αφιερώνουμε εκεί, το ιεραρχούμε πάνω από άλλες δραστηριότητες –αθλητισμό, διάβασμα, μουσική, κοινωνικοποίηση– και συνεχίζουμε παρά τις αρνητικές συνέπειες», ανέφερε ο ίδιος χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ευερεθιστότητα, αύξηση βάρους, διαταραχές ύπνου και συναισθηματική αστάθεια.
Σύμφωνα με τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα, η διαδικτυακή εξάρτηση διακρίνεται σε τρεις βασικούς υποτύπους. Ο πρώτος αφορά την εξάρτηση από το κινητό και το τάμπλετ, ένα είδος «screen addiction», όπου ο ελεύθερος χρόνος, ο ύπνος και ακόμη και το φαγητό συνδέονται με την οθόνη. Ο δεύτερος είναι η διαταραχή διαδικτυακού gaming, η οποία έχει πλέον αναγνωριστεί επισήμως ως διαταραχή συμπεριφοράς από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας στο International Classification of Diseases. Ο τρίτος αφορά το scrolling, μια εξαιρετικά εθιστική συνήθεια, γνωστή και ως «doom scrolling» ή «zombie scrolling», δηλαδή την αδιάκοπη κύλιση περιεχομένου με έμφαση σε αρνητικές ειδήσεις.
Η εξάρτηση από την τεχνολογία δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να συγχέεται με τη φυσιολογική ενασχόληση, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί: «Δεν είναι διαδικτυακή εξάρτηση η αγάπη για την τεχνολογία, ούτε το να χρησιμοποιεί κάποιος τον υπολογιστή ή το κινητό πολλές ώρες για μια εργασία», ανέφερε ο κ. Αυγέρης. Παράλληλα, δεν αποτελεί ένδειξη κακής γονεϊκότητας, καθώς για να τεθεί διάγνωση εθισμού πρέπει να υπάρχει ταυτόχρονα απώλεια ελέγχου, λειτουργική επιβάρυνση και επιμονή στη συμπεριφορά παρά τις αρνητικές συνέπειες.
Τα ευρωπαϊκά δεδομένα μετά την πανδημία
Η πιο ολοκληρωμένη εικόνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο προέρχεται από καταγραφή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2021–2022, αμέσως μετά την πανδημία, και δημοσιεύθηκε το 2024. Στην έρευνα συμμετείχαν 44 χώρες και 280.000 έφηβοι, ηλικίας 11, 13 και 15 ετών.
Τα συμπεράσματα είναι αποκαλυπτικά. Περίπου ένας στους τρεις εφήβους δηλώνει ότι βρίσκεται σε συνεχή επαφή με τους φίλους του μέσω κινητού τηλεφώνου, γεγονός που καταδεικνύει ότι η ψηφιακή επικοινωνία έχει υποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τη δια ζώσης επαφή. Η προβληματική χρήση του διαδικτύου ανέρχεται πλέον στο 11%, έναντι 7% πριν από την πανδημία, ενώ το 34% των παιδιών και εφήβων παίζει τουλάχιστον μία φορά την ημέρα διαδικτυακά παιχνίδια. Από αυτούς, ένα σημαντικό ποσοστό χαρακτηρίζεται ως «problematic gaming users».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα, ότι η προβληματική χρήση εμφανίζεται συχνότερα σε πιο εύπορες και τεχνολογικά ανεπτυγμένες οικογένειες, ενώ οικογένειες με περιορισμένη πρόσβαση στην τεχνολογία καταφέρνουν σε αρκετές περιπτώσεις να μειώσουν το φαινόμενο.
Τί συμβαίνει στην Ελλάδα
Η Ελλάδα καταγράφει ποσοστό περίπου 13% προβληματικής χρήσης, ελαφρώς υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, αυτό που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι η απότομη αύξηση στις ηλικίες των 13 και 15 ετών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, ενώ στα 11 έτη τα ποσοστά παραμένουν σχετικά χαμηλά, στις μεγαλύτερες ηλικίες η χώρα κατατάσσεται μεταξύ εκείνων με ιδιαίτερα υψηλή προβληματική χρήση, κυρίως στα κοινωνικά δίκτυα. Παράλληλα, καταγράφονται σαφείς έμφυλες διαφορές: τα κορίτσια εμφανίζουν πιο έντονες επιπτώσεις από τη χρήση social media, ενώ τα αγόρια παρουσιάζουν μεγαλύτερη εμπλοκή με το gaming.
Η αποτύπωση του εθισμού στον εγκέφαλο
Πέρα από τα κοινωνικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά, η διαδικτυακή εξάρτηση συνοδεύεται από νευρολογικές και βιοχημικές αλλαγές. Όπως εξήγησε ο Καθηγητής Αυγέρης, κεντρικό ρόλο διαδραματίζει το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, το λεγόμενο ντοπαμινεργικό σύστημα.
«Κατά την οξεία φάση της χρήσης του διαδικτύου ή του gaming, παρατηρείται αυξημένη απελευθέρωση ντοπαμίνης και αίσθημα χαράς και ανταμοιβής», σημείωσε. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, η συνεχής υπερδιέγερση οδηγεί σε μείωση της ευαισθησίας του συστήματος. Τα παιδιά «νιώθουν λιγότερη ικανοποίηση και προσπαθούν να την αναπληρώσουν με ακόμη μεγαλύτερη ενασχόληση». Όπως το περιέγραψε χαρακτηριστικά, «λένε “θέλω κι άλλο για να πάρω το αρχικό ερέθισμα”».
Οι επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι ορισμένα παιδιά είναι πιο ευάλωτα λόγω γενετικών παραγόντων. Ένας πολυμορφισμός στο γονίδιο του υποδοχέα ντοπαμίνης D2 έχει συσχετιστεί με μειωμένη ικανότητα πρόσληψης ντοπαμίνης και με το λεγόμενο «reward deficiency syndrome». Τα άτομα αυτά δεν βιώνουν την αναμενόμενη ικανοποίηση και τείνουν να την αναζητούν μέσω εθιστικών συμπεριφορών, όπως αλκοόλ, κάπνισμα, ουσίες, παχυσαρκία και εξάρτηση από το διαδίκτυο.
Παράλληλα, παιδιά με διαδικτυακή εξάρτηση εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες, γεγονός που σχετίζεται με αγχώδεις διαταραχές, καταθλιπτικά συμπτώματα και προβλήματα ύπνου.
Σχετικά με την εκδήλωση
Η 16η Εκδήλωση Ψηφιακής Παιδείας και Ορθής Χρήσης της Τεχνολογίας, με τίτλο «Το ταξίδι του Αριάδνη συνεχίζεται…» και ο 9ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Hackathon SELMA 2026, υπό την αιγίδα του υπουργείου Παιδείας και της UNESCO, ανέδειξε με επιστημονική τεκμηρίωση τις σύγχρονες προκλήσεις της ψηφιακής καθημερινότητας των ανηλίκων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, έως και το 60% των παιδιών και εφήβων εμφανίζει σημάδια διαδικτυακής εξάρτησης, ενώ περίπου το 50% έχει εμπλακεί σε περιστατικά διαδικτυακής βίας, ποσοστά που καταγράφουν σαφή αύξηση μετά την πανδημία.
Δεκάδες σχολεία από όλη τη χώρα συμμετείχαν δια ζώσης, παρουσιάζοντας καινοτόμες προτάσεις θετικής και δημιουργικής χρήσης της τεχνολογίας, μέσα από τις ομάδες μαθητών τους ενώ υπήρξε μεγάλη προσέλευση από επαγγελματίες υγείας, ειδικούς ψυχικής υγείας, κοινωνικούς επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, καθώς και προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές.
Χαιρετισμό απηύθυναν ο Υφυπουργός Παιδείας και Καθηγητής του ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Βλάσης, ο Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών και του Εθνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων Γεώργιος Πατούλης, η Βουλευτής Β1 Βορείου Τομέα Αθηνών Ζωή Ράπτη, καθώς και ο πρώην Διευθυντής Πολιτικής Υγείας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Ευρώπης και Καθηγητής Πανεπιστημίου Βοστώνης Άγις Τσουρός.
Χαιρετισμούς απηύθυναν, επίσης, ο Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Ελλάδος Κωνσταντίνος Νταλούκας, η Πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδος Μέμη Τσεκούρα, καθώς και η Καθηγήτρια και Εθνική Εκπρόσωπος της UNESCO Έδρας για την Παγκόσμια Υγεία και Εκπαίδευση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα.
Επιπλέον των δεδομένων που παρουσίασε ο Καθηγητής του ΕΚΠΑ Μαργαρίτης Αυγέρης, ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσίασαν οι εισηγήσεις για τη χρήση της τεχνολογίας από παιδιά με αναπτυξιακή διαφορετικότητα, από την ψυχοπαιδαγωγό και μεταδιδακτορική ερευνήτρια Ελένη Μπαλδιμτσή. Στο κρίσιμο ζήτημα της σχολικής άρνησης και της σχολικής διαρροής αναφέρθηκαν οι σύμβουλοι του Υπουργείου Παιδείας Μαρία Ευαγγελίου και Ανδρέας Νιγιάννης, ενώ την επιστημονική προεδρία και τον σχολιασμό είχε ο Καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου Παναγιώτης Βλάμος.
Hackathon SELMA
Ο 9ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Hackathon SELMA 2026 ανέδειξε τη δημιουργικότητα των παιδιών με θεματικό άξονα «EGO vs ECO» και την οικολογική συνείδηση στην ψηφιακή εποχή. Τον συντονισμό είχαν ο παιδίατρος με εξειδίκευση στην αναπτυξιακή και εφηβική υγεία και υποψήφιος διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Αθανάσιος Θήριος και η ψυχολόγος και επιστημονική συνεργάτιδα MSc Εβελίνα Πρεβέντη.
Οι μαθητές Μελίνα Γατσούλη, Στέφανος Πρίντεζης και Αριστοτέλης Ζουλογιάννης κατέθεσαν τις απόψεις τους για τα κοινωνικά δίκτυα, τις εξαρτήσεις και τις ερωτικές σχέσεις στην ψηφιακή εποχή, ενώ τη φωνή των νέων εκπροσώπησε η φοιτήτρια Μελίνα Πετρίδη.
Μνημόνιο συνεργασίας UNESCO – ΕΔΔΥΠΠΥ
Κομβική στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ της UNESCO Έδρας για την Παγκόσμια Υγεία και Εκπαίδευση και του ΕΔΔΥΠΠΥ του ΠΟΥ. Όπως υπογράμμισε η Συντονίστρια του ΕΔΔΥΠΠΥ, Κοινωνιολόγος Νταίζη Παπαθανασοπούλου, στόχος είναι η δημιουργία πιστοποιημένων κέντρων ευεξίας (wellbeing) για παιδιά και εφήβους σε όλη τη χώρα, με ισχυρή διασύνδεση με την τοπική κοινότητα, τα σχολεία και τις ακαδημίες γονέων.
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, από την Ελληνική Εταιρεία Εφηβικής Ιατρικής και το ΠΜΣ «Στρατηγικές Αναπτυξιακής και Εφηβικής Υγείας» της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, τονίστηκε η επιτακτική ανάγκη ανάπτυξης της εξειδίκευσης της Εφηβικής Ιατρικής στην Ελλάδα, με πεδία, που εκτείνονται από τη δημόσια και ψυχική υγεία έως την ενδοκρινολογία και την αναπτυξιολογία.
Ειδήσεις σήμερα
Ημέρες ευαισθητοποίησης για τον σακχαρώδη διαβήτη στη Σαντορίνη
Ενημερωτική δράση από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό για τις σπάνιες παθήσεις
