Παρότι συχνά το άγχος και η κατάθλιψη συγχέονται, στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο διαφορετικές καταστάσεις, που όμως που μερικές φορές συνυπάρχουν.
Δύο ειδικοί, ο Martin N. Seif, Ph.D., ψυχολόγος και αναπληρωτής διευθυντής του Κέντρου Θεραπείας Άγχους και Φοβιών στο Νοσοκομείο White Plains και η Δρ. Sally M. Winston, ψυχίατρος επισημαίνουν σε άρθρο τους στο Psychology Today ότι η κατανόηση των διαφορών τους είναι σημαντική, καθώς επηρεάζει τόσο τη διάγνωση όσο και τη θεραπευτική αντιμετώπιση.
Η σύνθετη σχέση μεταξύ αγχώδους διαταραχής και κατάθλιψης
Όπως εξηγούν, η σχέση ανάμεσα στις δύο διαταραχές είναι αμφίδρομη. Το χρόνιο και αθεράπευτο άγχος μπορεί να περιορίσει σημαντικά την καθημερινότητα ενός ατόμου, οδηγώντας σταδιακά σε απογοήτευση, αίσθημα αδυναμίας και τελικά κατάθλιψη.
Από την άλλη πλευρά, η κατάθλιψη συχνά οδηγεί στην απομάκρυνση από δραστηριότητες που συμβάλλουν στη διατήρηση της ψυχικής ευεξίας, όπως η άσκηση, η εργασία και η κοινωνική επαφή. Αυτή η απόσυρση μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα άγχους, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι με κατάθλιψη βιώνουν παράλληλα συμπτώματα άγχους, ενώ όσοι πάσχουν από αγχώδεις διαταραχές συχνά αισθάνονται εξουθενωμένοι από τη μακροχρόνια παρουσία των συμπτωμάτων.
Πότε το άγχος και η θλίψη γίνονται πρόβλημα;
Οι ειδικοί διευκρινίζουν ότι το να αισθάνεται κάποιος αγχωμένος ή στενοχωρημένος αποτελεί φυσιολογική αντίδραση σε δύσκολες καταστάσεις, όπως μια απώλεια, μια επαγγελματική πρόκληση ή μια περίοδο έντονου στρες. «Αυτές οι εμπειρίες είναι παροδικές και ούτε προκαλούν αναπηρία ούτε προκαλούν σύγχυση» συμπληρώνουν. Ωστόσο, όταν τα συμπτώματα επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα και δεν υποχωρούν παρά τις προσπάθειες διαχείρισής τους, τότε μπορεί να πρόκειται για αγχώδη διαταραχή ή κλινική κατάθλιψη.
Η κλινική κατάθλιψη δεν ταυτίζεται με τη θλίψη. Πρόκειται για μια διαταραχή της διάθεσης που μπορεί να συνδέεται με βιολογικούς, ψυχολογικούς ή περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως τραυματικές εμπειρίες, πένθος, σοβαρές απώλειες ή άλλες ψυχικές και σωματικές παθήσεις. Επιπλέον, η απογοήτευση και η εξάντληση που προκαλεί η προσπάθεια αντιμετώπισης μη θεραπευμένων αγχωδών διαταραχών – και ιδιαίτερα της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής (OCD) – μπορούν να οδηγήσουν σε κατάθλιψη. Ωστόσο, αυτός ο τύπος κατάθλιψης συχνά υποχωρεί καθώς η αγχώδης διαταραχή αντιμετωπίζεται επιτυχώς και τα συμπτώματα γίνονται πιο διαχειρίσιμα.
Τα χαρακτηριστικά σημάδια της κατάθλιψης
Ένα από τα βασικά στοιχεία που διαφοροποιούν την κατάθλιψη από τη φυσιολογική θλίψη είναι η παρουσία συγκεκριμένων συμπτωμάτων που επηρεάζουν τόσο το σώμα όσο και τη διάθεση.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- Διαταραχές ύπνου
- Αλλαγές στην όρεξη και το βάρος
- Μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας
- Έντονη κόπωση και έλλειψη ενέργειας
- Δυσκολία συγκέντρωσης
- Αισθήματα ενοχής, αναξιότητας και απελπισίας
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η ανηδονία, δηλαδή η αδυναμία να αντλήσει κανείς ευχαρίστηση από δραστηριότητες που παλαιότερα απολάμβανε. Ακόμη και ευχάριστες εμπειρίες, όπως η συντροφικότητα, το αγαπημένο φαγητό ή οι διακοπές, φαίνονται να χάνουν το νόημά τους.
Τι συμβαίνει όταν εκδηλώνεται το άγχος;
Στις αγχώδεις διαταραχές κυριαρχεί η υπερβολική ανησυχία και η προσμονή ότι κάτι αρνητικό μπορεί να συμβεί. Το άτομο συχνά φοβάται συγκεκριμένες καταστάσεις, αποφεύγει δραστηριότητες ή εγκλωβίζεται σε επαναλαμβανόμενες σκέψεις και σενάρια καταστροφής.
Παρότι το άγχος προκαλεί σημαντική δυσφορία, οι περισσότεροι άνθρωποι με αγχώδεις διαταραχές μπορούν να βιώσουν χαρά, να γελάσουν και να απολαύσουν στιγμές της καθημερινότητας όταν τα συμπτώματα υποχωρούν. Αυτή είναι και μία από τις σημαντικότερες διαφορές από την κατάθλιψη, όπου η αίσθηση ευχαρίστησης απουσιάζει σχεδόν διαρκώς.
Τα βασικά σημεία που βοηθούν να τα διακρίνουμε, σύμφωνα με τους δύο ειδικούς
Ύπνος
Η δυσκολία να αποκοιμηθεί κάποιος λόγω έντονων σκέψεων και ανησυχίας συνδέεται συχνότερα με το άγχος. Αντίθετα, το πολύ πρωινό ξύπνημα και η δυσκολία να ξανακοιμηθεί αποτελούν συχνό χαρακτηριστικό της κατάθλιψης.
Όρεξη
Στην κατάθλιψη οι αλλαγές στην όρεξη τείνουν να είναι παρατεταμένες. Στο άγχος, η απώλεια όρεξης εμφανίζεται συνήθως κατά τις περιόδους έντονης ανησυχίας.
Σεξουαλική επιθυμία
Η μείωση ή ακόμη και η πλήρης απώλεια της σεξουαλικής επιθυμίας αποτελεί συχνό σύμπτωμα της κατάθλιψης. Στις αγχώδεις διαταραχές η λίμπιντο μπορεί να επηρεαστεί, αλλά συνήθως όχι στον ίδιο βαθμό.
Κοινωνική και επαγγελματική δραστηριότητα
Τα άτομα με άγχος αποφεύγουν δραστηριότητες επειδή φοβούνται ότι θα νιώσουν άσχημα. «Θέλετε να πάτε, αλλά φοβάστε» λένε οι ειδικοί. Τα άτομα με κατάθλιψη, από την άλλη, αποσύρονται επειδή δεν αναμένουν να αντλήσουν καμία ευχαρίστηση από αυτές. «Απλώς θέλετε να αποσυρθείτε και να μείνετε μόνοι» συμπληρώνουν.
Πόνοι, ενοχλήσεις και ενέργεια
Η κατάθλιψη συνοδεύεται συχνά από αίσθημα εξάντλησης, μειωμένη ζωτικότητα, ευερεθιστότητα και τη γενικότερη αίσθηση ότι «δεν είμαι ο εαυτός μου». Στις αγχώδεις διαταραχές μπορεί να εμφανίζονται μυϊκές εντάσεις, γαστρεντερικές ενοχλήσεις ή υπερβολική ανησυχία για σωματικά συμπτώματα, αλλά τα επίπεδα ενέργειας συνήθως παραμένουν φυσιολογικά.
Σκέψεις και συγκέντρωση
Η δυσκολία συγκέντρωσης είναι συχνή στην κατάθλιψη. Στο άγχος εμφανίζεται κυρίως σε περιόδους έντονης ανησυχίας ή πανικού.
Ημερήσια διακύμανση των συμπτωμάτων
Η κατάθλιψη είναι συχνά πιο έντονη το πρωί. Το άγχος μπορεί να αυξομειώνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Επαναλαμβανόμενες σκέψεις
Στην κατάθλιψη κυριαρχούν σκέψεις ενοχής, αναξιότητας και απελπισίας. Στο άγχος, οι σκέψεις επικεντρώνονται σε ανησυχίες και πιθανούς κινδύνους.
Πανικός
Οι κρίσεις πανικού εμφανίζονται ξαφνικά και διαρκούν συνήθως λίγα λεπτά. Η συνεχής εσωτερική αναστάτωση μπορεί να σχετίζεται περισσότερο με διαταραχές της διάθεσης.
Σκέψεις αυτοκτονίας
Οι επίμονες σκέψεις ή η πρόθεση αυτοκτονίας αποτελούν σοβαρό προειδοποιητικό σημάδι που συνδέεται συχνότερα με την κατάθλιψη και απαιτεί άμεση βοήθεια.
Οικογενειακό ιστορικό
Η ύπαρξη κατάθλιψης, αγχωδών διαταραχών, διπολικής διαταραχής ή αυτοκτονιών στην οικογένεια αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την αξιολόγηση από τους ειδικούς.
Πότε χρειάζεται βοήθεια
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η αυτοβοήθεια, η σωματική άσκηση, ο ποιοτικός ύπνος και η κοινωνική υποστήριξη μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη διαχείριση ήπιων συμπτωμάτων άγχους και χαμηλής διάθεσης. Ωστόσο, όταν τα συμπτώματα επιμένουν, επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα ή συνοδεύονται από έντονα αισθήματα απελπισίας και σκέψεις αυτοκτονίας, η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας είναι απαραίτητη.
Τόσο η κατάθλιψη όσο και οι αγχώδεις διαταραχές αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με τις κατάλληλες θεραπευτικές παρεμβάσεις. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η σωστή διάγνωση αποτελούν το πρώτο και σημαντικότερο βήμα προς την αποκατάσταση της ψυχικής υγείας, καταλήγουν.
Διαβάστε επίσης
Νέοι σε κρίση – Γιατί η ψυχική υγεία των Ελλήνων κλονίζεται
Κρίση πανικού: Τα συμπτώματα που τρομοκρατούν – Η αντιμετώπιση που σώζει
