O οργανισμός μας ξεκινά να αλλάζει πολύ πριν εμφανιστούν τα πρώτα σημάδια της γήρανσης στα 65 ή στα 70. Οι μύες χάνουν σταδιακά τη δύναμή τους, η αντοχή μειώνεται και η αποκατάσταση μετά από μια απαιτητική δραστηριότητα μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χρόνο. Πότε, όμως, αρχίζουν αυτές οι αλλαγές και, κυρίως, μπορούμε να τις επιβραδύνουμε;
Μια νεότερη επιστημονική μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Cell Metabolism, φέρνει στο προσκήνιο δύο ηλικίες-ορόσημα: τα 50 και τα 63 έτη. Αναλύοντας δεδομένα από περισσότερους από 50.000 ανθρώπους, οι ερευνητές εντόπισαν συγκεκριμένες αλλαγές που σχετίζονται με την ευθραυστότητα, δηλαδή τη μειωμένη ικανότητα του οργανισμού να ανταποκρίνεται σε καταστάσεις σωματικής καταπόνησης, ασθένειας ή τραυματισμού.
«Η ιδέα ότι η γήρανση δεν αποτελεί μια απολύτως γραμμική διαδικασία, αλλά μπορεί να περιλαμβάνει περιόδους εντονότερων φυσιολογικών αλλαγών, συμφωνεί με όσα παρατηρούν πολλοί κλινικοί γιατροί στην πράξη, ακόμη κι αν μέχρι σήμερα δεν διαθέταμε τα μοριακά δεδομένα για να το επιβεβαιώσουμε», εξηγεί στο National Geographic η Julia Loewenthal, επίκουρη καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και γηρίατρος.
Τι αλλάζει στον οργανισμό στα 50 και τα 63
Πιο συγκεκριμένα και σύμφωνα με τη μελέτη, γύρω στην ηλικία των 50 ετών παρατηρούνται μεταβολές σε πρωτεΐνες που σχετίζονται με τον μεταβολισμό της ενέργειας, την αποθήκευσή της και την ορμονική ρύθμιση. Αντίθετα, περίπου στα 63 χρόνια, οι αλλαγές φαίνεται να συνδέονται περισσότερο με τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και τις φλεγμονώδεις διεργασίες.
Οι επιστήμονες ανέπτυξαν επίσης έναν δείκτη ευθραυστότητας που βασίζεται στο πρωτεϊνικό προφίλ του οργανισμού και θα μπορούσε μελλοντικά να βοηθήσει στον εντοπισμό ανθρώπων που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σωματικής εξασθένησης, προτού εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Προς το παρόν, ωστόσο, απαιτούνται περισσότερες μελέτες για την αξιοποίησή του στην κλινική πράξη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι υφίστανται μια απότομη βιολογική μεταβολή μόλις συμπληρώσουν τα 50. Αναδεικνύει, όμως, τη μέση ηλικία ως μια ιδιαίτερα σημαντική περίοδο για την πρόληψη της σωματικής εξασθένησης.
Τα πέντε σημάδια που προειδοποιούν για ευαλωτότητα
Η σταδιακή απώλεια μυϊκής δύναμης και αντοχής αποτελεί μέρος της φυσιολογικής γήρανσης. Όταν, όμως, η μείωση των σωματικών εφεδρειών είναι ταχύτερη από το αναμενόμενο, μπορεί να οδηγήσει σε μια κατάσταση που οι επιστήμονες ονομάζουν σύνδρομο ευθραυστότητας, που χαρακτηρίζεται από μειωμένη φυσιολογική ανθεκτικότητα και μεγαλύτερη ευαλωτότητα απέναντι σε ασθένειες, τραυματισμούς και άλλες καταστάσεις καταπόνησης.
Για την αξιολόγησή του χρησιμοποιούνται συχνά πέντε βασικά κριτήρια:
- Ακούσια απώλεια βάρους,
- Επίμονη εξάντληση,
- Περιορισμένη σωματική δραστηριότητα,
- Μειωμένη ταχύτητα βάδισης,
- Αδύναμη δύναμη λαβής των χεριών.
Η παρουσία ενός ή δύο χαρακτηριστικών υποδηλώνει προευθραυστότητα, ενώ τρία ή περισσότερα αποτελούν ένδειξή της.
Ωστόσο, αυτές οι καταστάσεις δεν αφορούν αποκλειστικά τους ηλικιωμένους. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2018 στο The Lancet Public Health, με δεδομένα από σχεδόν 500.000 συμμετέχοντες της UK Biobank ηλικίας 37 έως 73 ετών, έδειξε ότι η προευθραυστότητα και η ευθραυστότητα μπορούν να εμφανιστούν ήδη στη μέση ηλικία. Αντίστοιχα, μελέτη του 2024 στη Μαλαισία διαπίστωσε ότι, μεταξύ των συμμετεχόντων κάτω των 60 ετών, το 67,9% παρουσίαζε προευθραυστότητα και το 10,4% ευθραυστότητα. Εντούτοις, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ευρύτερα κριτήρια αξιολόγησης, γεγονός που δεν επιτρέπει την άμεση σύγκριση των ποσοστών με εκείνα άλλων μελετών.
Πώς χάνεται η δύναμη όσο γερνάμε;
Η εξασθένηση του οργανισμού είναι αποτέλεσμα πολλών διαφορετικών βιολογικών διεργασιών. Όσο μεγαλώνουμε, μειώνεται σταδιακά ο αριθμός των κινητικών νευρώνων που ενεργοποιούν τους μύες, ενώ ο μυϊκός ιστός ανταποκρίνεται λιγότερο αποτελεσματικά στα ερεθίσματα που ευνοούν την ανάπτυξή του. Αντίστοιχα, μεταβάλλεται η λειτουργία των μιτοχονδρίων, των κυτταρικών δομών που παράγουν ενέργεια, ενώ η χρόνια, χαμηλού βαθμού φλεγμονή μπορεί να επιταχύνει τη φθορά.
Όπως, όμως, εξηγεί ο Terence Favero, καθηγητής Βιολογίας και Επιστήμης της Άσκησης στο Πανεπιστήμιο του Πόρτλαντ, καμία από αυτές τις μεταβολές δεν ισοδυναμεί από μόνη της με ευθραυστότητα. Όλες, όμως, περιορίζουν τα φυσιολογικά αποθέματα που επιτρέπουν στον οργανισμό να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά όταν προκύψει μια ασθένεια, ένας τραυματισμός ή μια νοσηλεία.
«Η γενετική και η βιολογία της γήρανσης καθορίζουν τον ρυθμό, αλλά ο σημαντικότερος παράγοντας που μπορούμε να ελέγξουμε είναι το πόσο κινούμαστε. Τα συστήματα του οργανισμού ατροφούν όταν δεν χρησιμοποιούνται και συνήθως το αντιλαμβανόμαστε μόνο όταν μια δραστηριότητα απαιτεί περισσότερες δυνάμεις από όσες μας έχουν απομείνει», επισημαίνει.
Μπορεί η άσκηση να αντιστρέψει την εξασθένηση του σώματος;
Η ευθραυστότητα δεν αποτελεί μονόδρομο της γήρανσης. Αντίθετα, ολοένα περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η συστηματική άσκηση μπορεί να επιβραδύνει ή ακόμη και να αναστρέψει τη σωματική εξασθένηση, ιδιαίτερα όταν η παρέμβαση γίνεται έγκαιρα.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 στο Maturitas, με 3.405 ενήλικες ηλικίας 50-64 ετών, συνέδεσε τη μέτρια και έντονη σωματική δραστηριότητα με βελτίωση της ευθραυστότητας. Παράλληλα, ανασκόπηση του 2024, με 2.838 συμμετέχοντες, ανέδειξε τα οφέλη της προπόνησης με αντιστάσεις και της συνδυαστικής άσκησης. Μια δεύτερη ανασκόπηση, σε 842 άτομα άνω των 60 ετών, κατέγραψε 74% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο εμφάνισης της ευθραυστότητας στους συμμετέχοντες σε προγράμματα άσκησης.
«Η ευθραυστότητα είναι πιθανότερο να είναι αναστρέψιμη όταν εντοπίζεται έγκαιρα», επισημαίνει η Julia Loewenthal από το Χάρβαρντ.
Τι συνιστούν οι ειδικοί; Μυϊκή ενδυνάμωση δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα, αερόβια δραστηριότητα, ασκήσεις ισορροπίας, επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης και ποιοτικό ύπνο.
Όπως χαρακτηριστικά εξηγεί ο καθηγητής Terence Favero, το ζητούμενο είναι να μπορούμε στα 72 μας να ανεβαίνουμε σκάλες και να μεταφέρουμε τις αποσκευές μας χωρίς βοήθεια. Γιατί η υγιής γήρανση δεν αφορά μόνο τα χρόνια που ζούμε, αλλά και την αυτονομία που διατηρούμε.
Διαβάστε επίσης
Τεστ 30” αποκαλύπτει τη μελλοντική κατάσταση της υγείας μας – Απαιτεί μόνο μια καρέκλα
Δυνατοί σε κάθε ηλικία: Η άσκηση που το εγγυάται
Μακροζωία: Πόσα χρόνια κερδίζουν όσοι δεν το βάζουν κάτω στα δύσκολα
