Η υγιεινή διατροφή φαίνεται να συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου άνοιας ακόμη και σε άτομα που εμφανίζουν πρώιμα σημάδια. Νέα μακροχρόνια μελέτη δείχνει ότι μια διατροφή που περιορίζει την χρόνια φλεγμονή στον οργανισμό συνδέεται με χαμηλότερη πιθανότητα εμφάνισης άνοιας, δείχνοντας έτσι πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των διατροφικών συνηθειών στην υγεία του εγκεφάλου.
Εδώ είναι που οι εξετάσεις αίματος γίνονται ο μεγαλύτερος σύμμαχός μας. Οι βιοδείκτες αίματος κυκλοφορούν στο αίμα μας σαν «κατάσκοποι» όπου μαρτυρούν τι συμβαίνει μέσα στον εγκέφαλο. Χάρη σε αυτούς, οι γιατροί μπορούν πια να δουν τα πρώιμα σημάδια της νόσου Αλτσχάιμερ, όπως την καταστροφή των νευρώνων, νωρίτερα από ποτέ.
Παρά τη χρησιμότητά τους, οι δείκτες αυτοί στερούνται απόλυτης προγνωστικής βεβαιότητας. Τα υψηλά ποσοστά αυτών των βιοδεικτών δείχνουν απλώς αυξημένο κίνδυνο. Ωστόσο, κάποιοι άνθρωποι με αυτά τα βιολογικά σημάδια δεν παθαίνουν ποτέ άνοια, ενώ άλλοι την εμφανίζουν. Και εδώ τίθεται το εξής ερώτημα: Εφόσον έχουν ήδη εμφανιστεί οι πρώτες εγκεφαλικές αλλοιώσεις, μπορεί άραγε ο τρόπος ζωής μας να αλλάξει με κάποιο τρόπο την πορεία των πραγμάτων;
Διατροφή και άνοια
Η έρευνα των Anja Mrhar, Φιλοξενούμενη Ερευνήτρια και Υποψήφια Διδάκτωρ στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα, και Adrián Carballo Casla, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής στη Γηριατρική Επιδημιολογία στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα, που παρουσιάζουν με άρθρο τους στο Conversation, δείχνει πως η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο. Για τη διαπίστωση αυτή παρακολούθησαν σχεδόν 1.900 ανθρώπους άνω των 60 ετών για 15 χρόνια. Στην αρχή της μελέτης, κανένα από τα άτομα αυτά δεν είχε άνοια, μέσα στα 15 αυτά χρόνια όμως 240 από αυτούς εμφάνισαν.
Στην διάρκεια της έρευνας, καταγράφηκαν οι διατροφικές συνήθειες των συμμετεχόντων αρκετές φορές. Έπειτα, εξετάστηκε αν μια πιο υγιεινή διατροφή βοηθάει στο να μειωθεί ο κίνδυνος άνοιας. Αυτό έγινε χωρίζοντας τους ανθρώπους ανάλογα με τα αποτελέσματα των αιματολογικών τους εξετάσεων, δηλαδή με βάση τα σημάδια που έδειχναν αν υπάρχει κίνδυνος για Αλτσχάιμερ, βλάβες στα νευρικά κύτταρα ή έντονο βιολογικό στρες στον εγκέφαλό τους.
Διαπιστώθηκε πως όσοι έτρωγαν πιο υγιεινά είχαν γενικά μικρότερες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια. Το πιο σημαντικό όμως είναι πως αυτό ίσχυε και για τους ανθρώπους που είχαν ήδη επιβαρυμένες εξετάσεις αίματος, δηλαδή ακόμα και σε άτομα των οποίων οι βιοδείκτες έδειχναν υψηλό κίνδυνο ή αλλαγές που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, η σωστή διατροφή συνέχισε να λειτουργεί ως «ασπίδα» για τον εγκέφαλο.
Δεν εστίασαν σε μεμονωμένα φαγητά ή συγκεκριμένες βιταμίνες, αλλά εξετάστηκε η συνολική διατροφή των ανθρώπων, κάτι που βγάζει νόημα αφού κανείς δεν τρέφεται με μεμονωμένα συστατικά, αλλά με συνδυασμούς τροφών. Σε προηγούμενη έρευνα της ίδιας ομάδας είχε παρατηρηθεί ότι η ποιότητα της διατροφής συνδέεται άμεσα με τους βιοδείκτες αίματος για τη νόσο Αλτσχάιμερ σε ηλικιωμένους με φυσιολογική νοητική λειτουργία.
Για την αξιολόγηση της ποιότητας της διατροφής εξετάστηκαν τρεις παράμετροι: πόσο κοντά αυτά τα άτομα ήταν στις αρχές της μεσογειακής διατροφής, κατά πόσο ακολουθούσαν τις επίσημες οδηγίες για υγιεινή διατροφή και αν οι τροφές που επιλέγονταν μπορεί να προκαλούσαν φλεγμονές. Έτσι εντόπισαν αν κάποιοι συγκεκριμένοι κανόνες διατροφής είναι πιο σημαντικοί για ανθρώπους που έχουν διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά.
Το πιο ξεκάθαρο εύρημα για τους ανθρώπους με υψηλό βιολογικό κίνδυνο είχε να κάνει με το αν και πόσο η διατροφή τους προκαλούσε φλεγμονές. Από τους ανθρώπους αυτούς όσοι ακολουθούσαν μια αντιφλεγμονώδη διατροφή είχαν έως και 30% μικρότερο κίνδυνο να αποκτήσουν άνοια. Αυτό το ποσοστό όμως δεν μπορεί να επιβεβαιώσει σίγουρα αν κάποιο άτομο μπορεί να αποφύγει τη νόσο, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η έρευνα αυτή ήταν παρατηρησιακή, δηλαδή μπορεί να δείξει ότι η διατροφή, οι βιοδείκτες και ο κίνδυνος άνοιας συνδέονται μεταξύ τους, αλλά δεν μπορεί να αποδείξει με σιγουριά ότι το ένα προκαλεί το άλλο.
Παρόλα αυτά, τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι η φλεγμονή είναι κατά πάσα πιθανότητα ένας από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους η διατροφή μάς επηρεάζει. Αυτό σημαίνει ότι το τι τρώμε συνεχίζει να παίζει μεγάλο ρόλο, ακόμα και μετά τις πρώτες εγκεφαλικές αλλοιώσεις.
Πώς μπορεί μια διατροφή με χαμηλή φλεγμονώδη δυναμική να επηρεάσει τον εγκέφαλο;
Μια τέτοια διατροφή δεν είναι κάποια αυστηρή δίαιτα, αλλά περισσότερο ένας γενικός υγιεινός τρόπος διατροφής. Αυτό σημαίνει:
• περισσότερα λαχανικά, φρούτα, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης
• πίνουμε τσάι ή καφέ
• αποφεύγουμε το κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας, τα επεξεργασμένα προϊόντα και τα αναψυκτικά με ζάχαρη
Παρόμοιες μελέτες έχουν δείξει ότι αυτού του είδους διατροφή μειώνει τον κίνδυνο άνοιας και σε ηλικιωμένους με καρδιακά προβλήματα, όπως ο διαβήτης τύπου 2, οι καρδιοπάθειες ή τα εγκεφαλικά επεισόδια.
Γιατί όμως όλο αυτό επηρεάζει τον εγκέφαλο μας;
Η φλεγμονή είναι μια φυσιολογική αντίδραση και μέρος της άμυνας του οργανισμού μας, αφού μας βοηθάει να πολεμάμε τις λοιμώξεις και να αναρρώνουμε από τραυματισμούς. Το πρόβλημα ξεκινάει με τη λεγόμενη χρόνια φλεγμονή χαμηλής έντασης, αυτή την «κρυφή» φλεγμονή που παραμένει στο σώμα μας για πολλά χρόνια.
Οι επιστήμονες ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για το πώς αυτή η χρόνια φλεγμονή επηρεάζει τον εγκέφαλο και οδηγεί στην άνοια. Η φλεγμονή αυτή μπορεί να βλάψει τον εγκέφαλο με δύο τρόπους: είτε άμεσα, ενεργοποιώντας το ανοσοποιητικό σύστημα γύρω από τα εγκεφαλικά κύτταρα, είτε έμμεσα, προκαλώντας προβλήματα στα αιμοφόρα αγγεία, αυξάνοντας την αντίσταση στην ινσουλίνη και επιβαρύνοντας την υγεία της καρδιάς.
Αν και η αντιφλεγμονώδης διατροφή έκανε τη διαφορά στους «υψηλού κινδύνου» συμμετέχοντες, η μεσογειακή διατροφή, αλλά και η γενικότερη στροφή προς τις κλασικές οδηγίες υγιεινής διατροφής, φάνηκε να βοηθούν περισσότερο τους ανθρώπους που είχαν ήδη χαμηλά επίπεδα βιοδεικτών στο αίμα τους, μειώνοντας ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο άνοιας γι’ αυτούς.
Το συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει «μία δίαιτα για όλους». Ακόμη και αν κάποιες διατροφές φαίνονται να ωφελούν περισσότερο κάποια συγκεκριμένη ομάδα, είναι πολύτιμες για όλους. Τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι οι διαφορετικές θρεπτικές πτυχές του φαγητού μας δρουν με μοναδικό τρόπο μέσα μας, «κουμπώνοντας» στις ανάγκες του βιολογικού προφίλ κάθε ανθρώπου.
Oι δύο ερευνητές αναφέρουν ότι η έρευνά τους είχε αρκετά δυνατά σημεία που την κάνουν να θεωρείται αξιόπιστη. Ο πρώτος λόγος είναι επειδή κατέγραψαν τις διατροφικές συνήθειες πολλές φορές και όχι μόνο μία. Ο δεύτερος, είναι διότι παρακολούθησαν τους συμμετέχοντες για πολλά χρόνια και εντόπισαν πολύ προσεκτικά ποιοι εμφάνισαν άνοια. Τέλος, έκαναν σύγκριση διαφορετικών ειδών διατροφής μέσα στην ίδια ακριβώς ομάδα συμμετεχόντων.
Υπήρχαν όμως και κάποια «μελανά» σημεία. Η καταγραφή της διατροφής έγινε μέσω ερωτηματολογίων τα οποία αν και βοηθούν, δεν είναι πάντα ακριβή. Επίσης, όλοι οι συμμετέχοντες ζούσαν σε μια συγκεκριμένη πόλη της Σουηδίας και ήταν αρκετά υγιείς και μορφωμένοι άνθρωποι. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι τα συμπεράσματα της μελέτης ίσως να μην ισχύουν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο για όλο τον κόσμο.
Αυτό που πρέπει να συγκρατήσουμε είναι ότι μια υγιεινή διατροφή από μόνη της δεν μπορεί να εξαλείψει τον κίνδυνο της άνοιας. Η ηλικία, τα γονίδια, η κατάσταση της καρδιάς μας, οι κοινωνικοί παράγοντες αλλά και η τύχη παίζουν εξίσου σπουδαίο ρόλο στην πορεία της υγείας μας.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η διατροφή μπορεί να συμβάλλει στην υγεία του εγκεφάλου ακόμα και όταν έχουν ήδη εμφανιστεί τα πρώτα βιολογικά σημάδια που δείχνουν αυξημένο κίνδυνο. Σαν επόμενο βήμα, οι ερευνητές αναφέρουν ότι πρέπει να βρουν ποιες τροφές και θρεπτικά συστατικά οδηγούν σε αυτά τα θετικά αποτελέσματα, ώστε οι μελλοντικές οδηγίες για την πρόληψη της άνοιας να γίνουν πιο ακριβείς και αποτελεσματικές.
Διαβάστε επίσης
Το αγαπημένο ανατολίτικο ντιπ που είναι πλούσιο σε φυτικές ίνες, σίδηρο και καλά λιπαρά
Το πασίγνωστο τρόφιμο που μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να ψηλώσουν
