Η Τζένη είναι μια από τους εκατομμύρια ανθρώπους που υποφέρουν από πόνο στη μέση. Κάθε πρωί, εδώ και τρεις μήνες, δυσκολεύεται να ντυθεί, ενώ οι ώρες στο γραφείο γίνονται βασανιστικές και κάθε κίνηση συνοδεύεται από τον φόβο ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει στη σπονδυλική της στήλη. Αναζητά απαντήσεις στο διαδίκτυο, διαβάζει ανησυχητικές πληροφορίες και αρχίζει να παρατηρεί ακόμη και την παραμικρή ενόχληση. Όσο ο πόνος επιμένει, τόσο μεγαλώνει η ανησυχία της.
Η Τζένη μπορεί να μην είναι ένα πραγματικό πρόσωπο, ωστόσο πολλοί ταυτίζονται με την εμπειρία της. Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι η πορεία της μπορεί να επηρεαστεί όχι μόνο από τη θεραπεία που θα λάβει, αλλά και από τα λόγια που θα ακούσει στο ιατρείο.
Αυτή τη λιγότερο γνωστή διάσταση της αντιμετώπισης του πόνου αναδεικνύουν σε άρθρο τους στο The Conversation τρεις επιστήμονες: ο Dave Newell, Καθηγητής Ολοκληρωμένης Μυοσκελετικής Φροντίδας στο Health Sciences University, ο Giacomo Rossettini, φυσικοθεραπευτής με εξειδίκευση στις μυοσκελετικές παθήσεις στο Πανεπιστήμιο της Βερόνας, και ο Jorge Esteves, Επισκέπτης Καθηγητής στο Health Sciences University. Όπως εξηγούν, οι προσδοκίες, ο φόβος και η επικοινωνία με τον θεραπευτή μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο το νευρικό σύστημα επεξεργάζεται τον πόνο.
Η σχέση με τον γιατρό μπορεί να επηρεάσει τη θεραπεία
Οι επιστήμονες αποκαλούν «παράγοντες του θεραπευτικού πλαισίου» τις συνθήκες που συνοδεύουν μια θεραπεία, πέρα από την ίδια την ιατρική παρέμβαση. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι προηγούμενες εμπειρίες του ασθενούς, οι προσδοκίες του, ο τρόπος επικοινωνίας του γιατρού και το περιβάλλον στο οποίο παρέχεται η φροντίδα.
Η σημασία τους δεν περιορίζεται στη θεωρία. Σε μελέτη με 182 άτομα που αντιμετώπιζαν χρόνιο πόνο στη μέση, η καλύτερη σχέση με τον φυσικοθεραπευτή από τα πρώτα στάδια της θεραπείας συνδέθηκε με μεγαλύτερη βελτίωση έπειτα από οκτώ εβδομάδες.
Αντίστοιχα, βρετανική μελέτη σε 960 ασθενείς που υποβάλλονταν σε φυσικοθεραπεία, οστεοπαθητική ή βελονισμό διαπίστωσε ότι η σχέση μεταξύ ασθενούς και θεραπευτή αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που συνδέονταν με τη μείωση των λειτουργικών περιορισμών. Ιδιαίτερη σημασία είχε η συμφωνία τους ως προς τους στόχους της θεραπείας και τον τρόπο επίτευξής τους.
«Αυτές οι παρατηρητικές μελέτες δεν μπορούν να αποδείξουν ότι η σχέση προκάλεσε βελτίωση, αλλά υποδηλώνουν ότι όσα συμβαίνουν μέσα στο ιατρείο αξίζει προσοχής» τονίζουν οι τρεις ειδικοί.
Πώς οι λέξεις μπορούν να επηρεάσουν τον πόνο
Η αίσθηση του πόνου δεν ερμηνεύεται πάντα με ακρίβεια. Σύμφωνα με τους Newell, Rossettini και Esteves, μία πιθανή εξήγηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα σήματα του σώματος. Το νευρικό σύστημα δεν καταγράφει απλώς αυτά τα σήματα, αλλά τα ερμηνεύει με βάση τις προηγούμενες εμπειρίες, τις προσδοκίες και τις συνθήκες της στιγμής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος είναι φανταστικός ή ότι ο ασθενής τον προκαλεί με τις σκέψεις του. Σε ένα χαρακτηριστικό πείραμα, υγιείς εθελοντές λάμβαναν ισχυρό οπιοειδές αναλγητικό ενώ εκτίθεντο σε επώδυνα θερμικά ερεθίσματα. Όταν είχαν θετικές προσδοκίες για τη δράση του φαρμάκου, η αναλγητική του επίδραση σχεδόν διπλασιαζόταν. Όταν, αντίθετα, οι προσδοκίες τους ήταν αρνητικές, η αναλγητική δράση εξουδετερωνόταν, παρότι το φάρμακο συνέχιζε να χορηγείται. Οι εγκεφαλικές απεικονίσεις κατέγραψαν επίσης μεταβολές στη δραστηριότητα περιοχών που συμμετέχουν στην επεξεργασία του πόνου.
Πρόκειται για ενδείξεις ότι οι προσδοκίες μπορούν να επηρεάσουν τον πόνο μέσω μετρήσιμων βιολογικών μηχανισμών, αν και τα εργαστηριακά ευρήματα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσια στην καθημερινή αντιμετώπιση της χρόνιας οσφυαλγίας, σημειώνουν οι ειδικοί.
Γιατί το «δεν έχεις τίποτα» δεν αρκεί
Η διαβεβαίωση του γιατρού ότι ο ασθενής είναι καλά δύσκολα καθησυχάζει έναν άνθρωπο που πονά και δυσκολεύεται στην καθημερινότητά του, ακόμη κι αν οι εξετάσεις δεν αποκαλύπτουν κάποια σοβαρή πάθηση. Όπως εξηγούν οι τρεις επιστήμονες, ο γιατρός χρειάζεται να αναγνωρίζει τον πόνο του ασθενούς, να εξηγεί τα ευρήματα της εξέτασης και να διερευνά τους φόβους του.
Η Τζένη, για παράδειγμα, μπορεί να αποφεύγει να σκύψει επειδή φοβάται ότι θα προκαλέσει μεγαλύτερη βλάβη στη μέση της. Σύμφωνα με τη θεωρία της «ενεργητικής συμπερασματολογίας», οι προσδοκίες επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας, αλλά και οι νέες εμπειρίες μπορούν να αλλάξουν αυτές τις προσδοκίες. Έτσι, η σταδιακή επανένταξη μιας κίνησης, με κατάλληλη καθοδήγηση, μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή να ανακτήσει την εμπιστοσύνη στο σώμα του.
Οι Newell, Rossettini και Esteves διευκρινίζουν, πάντως, ότι η συγκεκριμένη θεωρητική προσέγγιση δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσματικότερη από τις καθιερωμένες θεραπείες. Η καλή επικοινωνία δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση και την επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπεία, ούτε σημαίνει ότι ο ασθενής ευθύνεται για τον πόνο του επειδή δεν σκέφτεται θετικά.
«Η Τζένη χρειάζεται να αισθανθεί ότι ο πόνος της αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα, ότι οι ανησυχίες της ακούγονται και ότι υπάρχει ένα αξιόπιστο σχέδιο αντιμετώπισης. Ο τρόπος με τον οποίο παρέχεται η ιατρική φροντίδα μπορεί να επηρεάσει όσα θα ακολουθήσουν, συμπεριλαμβανομένης της εμπιστοσύνης που θα αποκτήσει στην ικανότητά της να κινείται και να διαχειρίζεται τον πόνο» καταλήγουν οι τρεις ειδικοί.
Διαβάστε επίσης
Μέση: Γιατί πονάει περισσότερο όσο μεγαλώνουμε – Τι να κάνουμε
Έξι εύκολες ασκήσεις που νικούν τον πόνο στη μέση και την πλάτη
Πόνος στη μέση: Μπουσούλημα και άλλες μωρουδίστικες κινήσεις που ανακουφίζουν αποτελεσματικά