Η συστηματική καταγραφή και ανάλυση αξιόπιστων δεδομένων αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική παρακολούθηση των εμβολιασμών και τη χάραξη πολιτικών δημόσιας υγείας. Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, τα διαθέσιμα ψηφιακά στοιχεία δεν αποτυπώνουν απαραίτητα με απόλυτη ακρίβεια πόσοι πολίτες έχουν πράγματι εμβολιαστεί.
Αυτή τη σημαντική διάκριση ανέδειξε η Γεωργία Κουρλαμπά, επ. Καθηγήτρια Νοσηλευτικής Δημόσιας Υγείας – Πρόληψης, Τμήμα Νοσηλευτικής, ΕΚΠΑ, μιλώντας για τις δυνατότητες που προσφέρει η ψηφιοποίηση της υγείας, αλλά και για τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν τα δεδομένα, ώστε να αξιοποιούνται αποτελεσματικά στον σχεδιασμό και την αξιολόγηση των εμβολιαστικών προγραμμάτων.
Γιατί είναι απαραίτητη η συστηματική παρακολούθηση των εμβολιασμών
«Η συστηματική συλλογή και ανάλυση των δεδομένων είναι θεμελιώδης για την παρακολούθηση της εμβολιαστικής κάλυψης και, γενικότερα, της δημόσιας υγείας της χώρας», υπογράμμισε η κ. Κουρλαμπά. Όπως εξήγησε, δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσοι πολίτες έχουν ξεκινήσει έναν εμβολιασμό. Χρειάζεται να διαπιστώνεται εάν έχουν ολοκληρώσει όλες τις προβλεπόμενες δόσεις, εάν υπάρχουν καθυστερήσεις ή εάν κάποιοι έχουν διακόψει το εμβολιαστικό σχήμα.
Τα στοιχεία αυτά επιτρέπουν να αξιολογείται κατά πόσο οι συστάσεις του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών εφαρμόζονται στην πράξη. Για παράδειγμα, στην περίπτωση της ιλαράς, η παρακολούθηση της εμβολιαστικής κάλυψης μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό παιδιών που έχουν λάβει την πρώτη δόση, αλλά δεν έχουν ολοκληρώσει το προβλεπόμενο σχήμα με τη δεύτερη.
Η γνώση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές να εντοπίζουν εμβολιαστικά κενά και να σχεδιάζουν στοχευμένες παρεμβάσεις.
Από τα παιδικά βιβλιάρια υγείας στα ψηφιακά δεδομένα
Η κ. Κουρλαμπά αναφέρθηκε στη σημαντική αλλαγή που έχει συντελεστεί, τα τελευταία χρόνια, στον τρόπο παρακολούθησης των εμβολιασμών. Στο παρελθόν, το βασικό εργαλείο για την εκτίμηση της εμβολιαστικής κάλυψης ήταν οι επιδημιολογικές μελέτες, οι οποίες βασίζονταν, σε μεγάλο βαθμό, στα βιβλιάρια υγείας των παιδιών.
Παρ’ ότι οι μελέτες αυτές παρείχαν χρήσιμες πληροφορίες, παρουσίαζαν έναν σημαντικό περιορισμό: Αποτύπωναν την κατάσταση σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή, χωρίς να επιτρέπουν συνεχή παρακολούθηση των αλλαγών. «Δεν υπήρχε η δυνατότητα να έχουμε μια διαχρονική παρακολούθηση και, άρα, να λαμβάνουμε συνεχώς επικαιροποιημένες αποφάσεις», επισήμανε.
Η ψηφιοποίηση του συστήματος υγείας έχει αλλάξει σημαντικά αυτή την πραγματικότητα, δημιουργώντας έναν μεγάλο όγκο δεδομένων που μπορούν, με την κατάλληλη επιστημονική επεξεργασία, να προσφέρουν πολύτιμους δείκτες δημόσιας υγείας. Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνονται και οι δείκτες εμβολιαστικής κάλυψης, οι οποίοι μπορούν πλέον να παρακολουθούνται συστηματικότερα.
Το κρίσιμο κενό της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αναφορά της στα δεδομένα της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, τα οποία έχουν ήδη αξιοποιηθεί για την εκτίμηση της εμβολιαστικής κάλυψης στην Ελλάδα. Όπως εξήγησε, έχουν πραγματοποιηθεί σχετικές προσπάθειες με τη συνεργασία της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών και του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), προσφέροντας σημαντικές πληροφορίες για την εφαρμογή των εμβολιαστικών συστάσεων.
Ωστόσο, υπάρχει ένας περιορισμός που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων. «Τα δεδομένα της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης μας λένε ότι διατέθηκε το εμβόλιο στον πολίτη. Δεν μας λένε ότι το εμβόλιο χορηγήθηκε στον πολίτη, στο παιδί», διευκρίνισε. Με άλλα λόγια, η εκτέλεση μιας συνταγής στο φαρμακείο δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι πραγματοποιήθηκε και ο εμβολιασμός. Αυτό σημαίνει ότι οι εκτιμήσεις που βασίζονται στα συγκεκριμένα δεδομένα ενδέχεται να παρουσιάζουν απόκλιση από την πραγματική εμβολιαστική κάλυψη.
Η κ. Κουρλαμπά διευκρίνισε ότι δεν θεωρεί πιθανό η απόκλιση αυτή να είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς ένας πολίτης που έχει ήδη προμηθευτεί το εμβόλιο είναι εύλογο να θεωρείται ότι, κατά πάσα πιθανότητα, προχώρησε και στη χορήγησή του. Ωστόσο, πρόκειται για μια εκτίμηση και όχι για επιβεβαιωμένη καταγραφή της ιατρικής πράξης.
Ο καθοριστικός ρόλος του Εθνικού Μητρώου Εμβολιασμών
Το κενό αυτό μπορεί να καλύψει το Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών, εφόσον λειτουργεί με πληρότητα και αξιοπιστία. Σύμφωνα με την κ. Κουρλαμπά, το μητρώο μπορεί να προσφέρει ακριβέστερη εικόνα για τους εμβολιασμούς που έχουν πράγματι πραγματοποιηθεί, «υπό την προϋπόθεση ότι ενημερώνεται συστηματικά και περιλαμβάνει ολοκληρωμένα στοιχεία».
Η διαφορά είναι ουσιαστική: Ενώ η ηλεκτρονική συνταγογράφηση παρέχει μια καλή εκτίμηση, η πλήρης καταγραφή των χορηγήσεων θα μπορούσε να επιτρέψει ακόμη ακριβέστερη αποτύπωση της εμβολιαστικής κάλυψης του πληθυσμού.
Τα δεδομένα δείχνουν και αν οι παρεμβάσεις αποδίδουν
Η αξία της συστηματικής συλλογής στοιχείων δεν περιορίζεται στον εντοπισμό των εμβολιαστικών κενών. Όπως εξήγησε η κ. Κουρλαμπά, τα αξιόπιστα δεδομένα επιτρέπουν στην Πολιτεία να αξιολογεί και την αποτελεσματικότητα των μέτρων που εφαρμόζει. Εάν, για παράδειγμα, πραγματοποιηθεί μια στοχευμένη παρέμβαση για την αύξηση των εμβολιασμών σε συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα, η συνεχής παρακολούθηση των δεικτών μπορεί να δείξει εάν πράγματι αυξήθηκε η κάλυψη. Σε αντίθετη περίπτωση, οι αρμόδιοι φορείς μπορούν να αναπροσαρμόσουν τις δράσεις και τους στόχους τους.
Η ίδια επισήμανε ότι οι παρεμβάσεις δημόσιας υγείας δεν επιτυγχάνουν πάντοτε με την πρώτη προσπάθεια. Γι’ αυτό απαιτείται διαρκής αξιολόγηση και προσαρμογή της στρατηγικής.
Εμβολιαστική κάλυψη: Τι κρύβεται πίσω από τον εθνικό μέσο όρο
Η Γεωργία Κουρλαμπά επισήμανε ότι η συνολική εικόνα της εμβολιαστικής κάλυψης μιας χώρας δεν αποτυπώνει απαραίτητα τις σημαντικές διαφοροποιήσεις που μπορεί να υπάρχουν μεταξύ διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων. Όπως εξήγησε, ένας εθνικός μέσος όρος μπορεί να αποκρύπτει σημαντικά εμβολιαστικά κενά, τα οποία σχετίζονται με την ηλικία, το φύλο, τον τόπο διαμονής ή την ένταξη σε ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως οι χρονίως πάσχοντες. «Ένας εθνικός μέσος όρος εμβολιαστικής κάλυψης δεν μας λέει πάρα πολλά πράγματα, γιατί μπορεί να κρύβει από κάτω πολλές διαφοροποιήσεις», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με την ίδια, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση και τα ψηφιακά μητρώα, ιδιαίτερα όταν διασυνδέονται μεταξύ τους και με άλλες βάσεις δεδομένων, επιτρέπουν την ανάλυση της εμβολιαστικής κάλυψης ανά περιοχή, ηλικία, φύλο και επιμέρους πληθυσμιακή ομάδα. Ωστόσο, παρά τις δυνατότητες αυτές, υπάρχει ένας ουσιαστικός περιορισμός: Τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να εντοπίσουν πού καταγράφεται χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη, αλλά δεν μπορούν από μόνα τους να εξηγήσουν τους λόγους.
Γιατί κάποιοι πολίτες δεν εμβολιάζονται;
Η κ. Κουρλαμπά υπογράμμισε ότι η χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη δεν οφείλεται πάντοτε στη διστακτικότητα απέναντι στα εμβόλια.
Παρ’ ότι η διστακτικότητα αποτελεί σημαντικό παράγοντα, υπάρχουν και άλλες αιτίες, όπως η δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας σε απομακρυσμένες ή δυσπρόσιτες περιοχές, η ελλιπής ενημέρωση, αλλά και οι καθημερινές υποχρεώσεις που οδηγούν τους πολίτες να αναβάλλουν επανειλημμένα μια προγραμματισμένη δόση. Για τη διερεύνηση αυτών των παραγόντων, όπως εξήγησε, εξακολουθούν να είναι απαραίτητες οι παραδοσιακές επιδημιολογικές μελέτες, οι οποίες μπορούν να συμπληρώνουν την εικόνα που προσφέρουν τα ψηφιακά δεδομένα.
Η αναγνώριση της πραγματικής αιτίας επιτρέπει, στη συνέχεια, τον σχεδιασμό κατάλληλων παρεμβάσεων. Για παράδειγμα, όταν το πρόβλημα είναι η δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας, οι Κινητές Ομάδες Υγείας μπορούν να αποτελέσουν μια στοχευμένη λύση για τις συγκεκριμένες περιοχές.
Αντίστοιχα, όταν οι πολίτες καθυστερούν ή ξεχνούν να ολοκληρώσουν ένα εμβολιαστικό σχήμα, οι αυτοματοποιημένες υπενθυμίσεις προς τους γιατρούς και τους γονείς, μέσω ψηφιακών εφαρμογών όπως το myHealth, θα μπορούσαν να συμβάλουν στην έγκαιρη χορήγηση των δόσεων.
Το ζητούμενο, σύμφωνα με την κ. Κουρλαμπά, δεν είναι απλώς να καταγράφονται οι εμβολιαστικές ελλείψεις, αλλά να εντοπίζονται οι πραγματικές αιτίες τους, ώστε κάθε παρέμβαση να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του συγκεκριμένου πληθυσμού.
Διαβάστε επίσης
