«Μήπως έχετε το λεγόμενο “ferritin face”;» ρωτά μία νεαρή γυναίκα στο TikTok, δείχνοντας τους μαύρους κύκλους κάτω από τα μάτια της, το ωχρό δέρμα και τα αδύνατα μαλλιά της. Ακολουθούν φωτογραφίες «πριν και μετά», με την ίδια να αποδίδει τις αλλαγές στα επίπεδα σιδήρου στον οργανισμό της.
Το λεγόμενο «ferritin face» είναι μία από τις νέες τάσεις που εξαπλώνονται στο TikTok και το Instagram, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια προβολές. Η θεωρία είναι απλή: H χαμηλή φερριτίνη αφήνει ορατά ίχνη στην εμφάνιση και, κυρίως, στο πρόσωπο.
Χλωμό ή γκρίζο δέρμα, μαύροι κύκλοι, ξηρά ή σκασμένα χείλη, τριχόπτωση και εύθραυστα νύχια είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά που οι χρήστες των social media αποδίδουν στη χαμηλή φερριτίνη.
Πόσο επιστημονική είναι, όμως, αυτή η «διάγνωση στον καθρέφτη»;
«Το ferritin face δεν αποτελεί ιατρική διάγνωση», ξεκαθαρίζει στο BBC News η γενική γιατρός Δρ. Aziza Sesay. Ορισμένα από αυτά τα σημάδια μπορεί πράγματι να αποτελούν ένδειξη ότι κάτι συμβαίνει στον οργανισμό, όχι όμως και απόδειξη έλλειψης σιδήρου.
Η ωχρότητα, η τριχόπτωση και τα εύθραυστα νύχια μπορεί να συνοδεύουν τα χαμηλά επίπεδα σιδήρου, μπορούν όμως να εμφανιστούν και σε πολλές άλλες καταστάσεις.
Τι είναι η φερριτίνη
Η φερριτίνη είναι μία πρωτεΐνη που αποθηκεύει σίδηρο και τα επίπεδά της αποτελούν σημαντικό δείκτη των αποθεμάτων σιδήρου του οργανισμού. Η φερριτίνη διαφέρει από την αιμοσφαιρίνη, την πρωτεΐνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων που μεταφέρει οξυγόνο στους ιστούς. Όταν τα επίπεδα της αιμοσφαιρίνης μειωθούν σημαντικά, μπορεί να εμφανιστεί αναιμία.
Υπάρχει όμως μία σημαντική λεπτομέρεια: Τα αποθέματα σιδήρου μπορεί να εξαντλούνται προτού μειωθεί η αιμοσφαιρίνη. Έτσι, κάποιος μπορεί να έχει έλλειψη σιδήρου και να εμφανίζει συμπτώματα χωρίς ακόμη να έχει αναιμία.
«Δεν υπάρχει αποθηκευμένος σίδηρος, αλλά η αιμοσφαιρίνη εξακολουθεί να διατηρείται», εξηγεί ο αιματολόγος Δρ. Drew Provan, περιγράφοντας αυτή τη συχνά παραγνωρισμένη διαφορά.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Βρετανικής Εταιρείας Γαστρεντερολογίας (British Society of Gastroenterology), επίπεδα φερριτίνης κάτω από 15 μικρογραμμάρια ανά λίτρο (μg/L) υποδηλώνουν ουσιαστικά εξάντληση των αποθεμάτων σιδήρου, ενώ τιμές κάτω από 30 μg/L συνήθως υποδηλώνουν χαμηλά αποθέματα.
Η αιματολόγος Δρ. Sue Pavord επισημαίνει ότι η έλλειψη σιδήρου είναι συχνή και πολλές φορές δεν διαγιγνώσκεται στις γυναίκες.
Μπορεί η έλλειψη σιδήρου να αλλάξει την όψη μας;
Μέχρι ενός σημείου, ναι. Αυτό όμως απέχει πολύ από τον ισχυρισμό ότι ένας γιατρός – πόσο μάλλον ένας χρήστης του TikTok – μπορεί να εκτιμήσει τη φερριτίνη κοιτάζοντας ένα πρόσωπο.
Ο Δρ. Provan χαρακτηρίζει «αδύνατο» να προσδιοριστούν τα επίπεδα φερριτίνης από την εμφάνιση. Η αναιμία, ιδιαίτερα όταν είναι πιο σοβαρή, μπορεί να προκαλέσει ωχρότητα, ενώ η κόπωση ενδέχεται να κάνει πιο έντονους τους μαύρους κύκλους. Πρόκειται όμως για υποκειμενικά και αναξιόπιστα σημάδια.
Επιπλέον, σε ανθρώπους με πιο σκούρο τόνο δέρματος οι μεταβολές του χρώματος μπορεί να είναι λιγότερο εμφανείς. Επομένως, η αναζήτηση των συγκεκριμένων χαρακτηριστικών που περιγράφονται στα social media θα μπορούσε ακόμη και να οδηγήσει κάποιον να παραβλέψει μια πραγματική έλλειψη σιδήρου.
Η ιστορία πίσω από ένα viral «πριν και μετά»
Η 32χρονη Lucy, η οποία μιλά στα social media για την τριχόπτωση, θεωρεί ότι ο όρος «ferritin face» περιγράφει αρκετά καλά όσα συνέβησαν στην ίδια. Το 2021 άρχισε να εμφανίζει ταχυπαλμίες, κόπωση και τριχόπτωση. Αρχικά οι εξετάσεις της χαρακτηρίστηκαν φυσιολογικές και διαγνώστηκε με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή. Σε μεταγενέστερο έλεγχο, ωστόσο, η φερριτίνη της βρέθηκε στα 12 μg/L.
Η ίδια περιγράφει ότι το δέρμα της είχε αποκτήσει χλωμή όψη, ενώ τα μαλλιά της είχαν γίνει θαμπά και εύθραυστα. Συγκρίνοντας φωτογραφίες από την περίοδο της χαμηλής φερριτίνης με μεταγενέστερες, όταν τα επίπεδά της είχαν αποκατασταθεί, λέει ότι η διαφορά τόσο στην εμφάνιση όσο και στο πώς αισθανόταν ήταν εντυπωσιακή.
Η προσωπική εμπειρία, όμως, δεν αρκεί για να μετατρέψει το «ferritin face» σε διαγνωστικό εργαλείο.
Τα συμπτώματα μετρούν περισσότερο από τον καθρέφτη
Οι γιατροί επιμένουν ότι μεγαλύτερη σημασία έχουν τα συμπτώματα και οι αιματολογικές εξετάσεις. Ο εργαστηριακός έλεγχος δεν χρειάζεται μόνο για να επιβεβαιωθεί η έλλειψη σιδήρου, αλλά και για να αναζητηθεί η αιτία της.
Η έντονη έμμηνος ρύση, η ανεπαρκής πρόσληψη σιδήρου από τη διατροφή, η απώλεια αίματος από το γαστρεντερικό και προβλήματα στην απορρόφηση του σιδήρου από το έντερο αποτελούν ορισμένες πιθανές αιτίες.
Η έλλειψη σιδήρου αντιμετωπίζεται συχνά με σκευάσματα σιδήρου από το στόμα, εφόσον υπάρχει σχετική ιατρική ένδειξη. Η Δρ. Pavord επισημαίνει ότι τα δισκία σιδήρου απορροφώνται καλύτερα με άδειο στομάχι, ενώ τσάι και καφές κοντά στην ώρα λήψης τους μπορούν να περιορίσουν την απορρόφηση.
Σίδηρο προσφέρουν επίσης τρόφιμα όπως το κρέας, τα όσπρια και ιδιαίτερα οι φακές, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και τα εμπλουτισμένα δημητριακά.
Η αυθαίρετη λήψη συμπληρωμάτων σιδήρου δεν είναι ακίνδυνη. Εκτός από τις ανεπιθύμητες ενέργειες, η αυτοθεραπεία μπορεί να καθυστερήσει τη διερεύνηση μιας υποκείμενης αιτίας που χρειάζεται αντιμετώπιση.
Τα social media, επομένως, λειτουργούν σαν δίκοπο μαχαίρι. Ένα βίντεο μπορεί να κάνει κάποιον να προσέξει συμπτώματα που μέχρι τότε αγνοούσε και να απευθυνθεί σε γιατρό. Μπορεί όμως εξίσου εύκολα να οδηγήσει σε λανθασμένη αυτοδιάγνωση.
Το πρόσωπο ίσως δώσει μια αφορμή για να αναρωτηθούμε αν κάτι δεν πάει καλά. Την απάντηση για τα αποθέματα σιδήρου, όμως, δεν τη δίνει ο καθρέφτης – τη δίνουν οι κατάλληλες εξετάσεις.
Διαβάστε επίσης
Μπορεί μια απλή φωτογραφία προσώπου να αποκαλύψει πόσο άρρωστοι είμαστε;
Έκανε ενέσεις Botox επί 20 χρόνια – Δείτε τη μεγάλη διαφορά σε σχέση με τη δίδυμη αδερφή της
