Μπορεί μια… σκακιέρα να γίνει σύμμαχος της ψυχιατρικής φροντίδας; Ερευνητές στο Κεντρικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας στη Γερμανία εξετάζουν τα τελευταία χρόνια αν ασκήσεις βασισμένες στο σκάκι μπορούν να ενισχύσουν γνωστικές δεξιότητες που συχνά επηρεάζονται σε ψυχικές διαταραχές και εξαρτήσεις.
Η ιδέα δεν αφορά το σκάκι ως άθλημα, ούτε την κλασική παρτίδα με νικητή και ηττημένο. Στο πλαίσιο της φροντίδας, η σκακιέρα λειτουργεί ως πεδίο εξάσκησης. Οι συμμετέχοντες καλούνται να συγκρατήσουν θέσεις, να αναγνωρίσουν μοτίβα, να σχεδιάσουν κινήσεις, να ελέγξουν παρορμητικές απαντήσεις και να λύσουν προβλήματα βήμα προς βήμα.
Πρόκειται για δεξιότητες με πρακτική σημασία στην καθημερινότητα: προσοχή, μνήμη εργασίας, σχεδιασμός, γνωστικός έλεγχος. Επηρεάζουν το πώς ένας άνθρωπος παρακολουθεί τη θεραπεία του, διαχειρίζεται την επιθυμία για ουσίες, οργανώνει τη συμπεριφορά του και επιστρέφει σταδιακά στην κοινωνική ζωή.
Ο ρόλος του σκακιού στην εξάρτηση από το αλκοόλ
Στην πρώτη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Neuropsychological Rehabilitation, η εκπαίδευση με βάση το σκάκι δοκιμάστηκε ως συμπληρωματική στρατηγική σε άτομα με διαταραχή χρήσης αλκοόλ. Οι συμμετέχοντες της ομάδας παρέμβασης έκαναν συνεδρίες 90 λεπτών, δύο φορές την εβδομάδα, παράλληλα με τη συνήθη αποκατάσταση.
Δεν έπαιζαν «κανονικές» παρτίδες. Έλυναν οργανωμένες ασκήσεις πάνω στη σκακιέρα, σχεδιασμένες ώστε να κινητοποιούν την προσοχή, τη μνήμη, τον αυτοέλεγχο, τον σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων.
Μετά τις έξι εβδομάδες, η ομάδα του σκακιού εμφάνισε μέτρια βελτίωση στη διατηρούμενη προσοχή και αύξηση στη γενική ικανοποίηση από τη ζωή. Επίσης, η γραμμή αξιολογήθηκε θετικά από τους συμμετέχοντες, στοιχείο σημαντικό για προγράμματα αποκατάστασης όπου η συνέπεια και η ενεργή συμμετοχή είναι το Α και το Ω.
Πώς ανταποκρίθηκαν οι έφηβοι
Η δεύτερη μελέτη, στο Clinical Child Psychology and Psychiatry, εξέτασε την ίδια προσέγγιση σε εφήβους 13 έως 17 ετών που λάμβαναν ψυχιατρική και ψυχοθεραπευτική φροντίδα. Συμμετείχαν 33 παιδιά: 19 στην ομάδα του προγράμματος σκακιού και 14 στην ομάδα ελέγχου.
Και εδώ, η παρέμβαση διήρκεσε έξι εβδομάδες, με συνεδρίες 90 λεπτών, και προστέθηκε στη συνήθη προσέγγιση. Οι ερευνητές αξιολόγησαν λειτουργίες όπως η προσοχή, η γνωστική ευελιξία και η μνήμη εργασίας, καθώς και δείκτες ποιότητας ζωής.
Οι έφηβοι που συμμετείχαν στην εκπαίδευση έγιναν ταχύτεροι σε δοκιμασίες μνήμης εργασίας, ένδειξη μεγαλύτερης αποδοτικότητας. Επιπλέον, έκαναν λόγο για καλύτερη ψυχολογική ευεξία σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.
Εργαλείο, όχι μεμονωμένη θεραπεία
Τα ευρήματα είναι ενδιαφέροντα, αλλά παραμένουν πρώιμα, όπως τονίζουν οι ερευνητές. Οι δοκιμές ήταν μικρές και πιλοτικές, επομένως δεν αρκούν για να αλλάξουν τις υπάρχουσες οδηγίες. Δείχνουν, όμως, ότι το σκάκι μπορεί να έχει θέση ως συμπλήρωμα στην ψυχιατρική φροντίδα – όχι ως αυτόνομη στρατηγική.
Προς το παρόν, η σκακιέρα δεν υπόσχεται θαύματα. Προτείνει όμως έναν διαφορετικό τρόπο γνωστικής εξάσκησης: πιο βιωματικό, πιο συμμετοχικό και – πιθανώς – χρήσιμο για δεξιότητες που έχουν σημασία πολύ πέρα από το παραδοσιακό παιχνίδι.
Διαβάστε επίσης
Άνοια τέλος! 6 διασκεδαστικά παιχνίδια για να μην χάσουμε ποτέ τα λογικά μας
Σκάκι: Πότε οι παίκτες κάνουν περισσότερα λάθη – Θα εκπλαγείτε
Έφηβοι σε κρίση: Σε ποιες δομές παρέχεται δωρεάν ψυχική στήριξη ανηλίκων – Στοιχεία του ygeiamou
