Όλοι έχουμε περάσει μια μέρα γεμάτη άγχος στη δουλειά μας. Στην οθόνη του υπολογιστή βρίσκονται όλες οι εκκρεμότητες, η μία πίσω από την άλλη, ανοιγμένες σε διαφορετικές καρτέλες. Η ιδέα ενός περιπάτου στο κοντινότερο πάρκο φαίνεται σαν χάσιμο χρόνου, όμως τελικά αποφασίζετε να αφήσετε για λίγο το γραφείο.
Τότε είναι που νιώθετε αναζωογονημένοι, ανάλαφροι και με καλύτερη διάθεση. Αυτή η αίσθηση ότι το μυαλό «καθαρίζει» έπειτα από έναν περίπατο στη φύση δεν είναι απλώς υποκειμενική. Τα τελευταία χρόνια, η επιστήμη εξετάζει όλο και πιο συστηματικά πώς το φυσικό περιβάλλον επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου, από την προσοχή και τη μνήμη έως το στρες και τη διάθεση.
Σε σχετικό άρθρο της στο Psychology Today, η Michiko Kimura Bruno, M.D., νευρολόγος με εξειδίκευση στις κινητικές διαταραχές, παρουσιάζει τα βασικά δεδομένα ενός αναδυόμενου επιστημονικού πεδίου, της περιβαλλοντικής νευροεπιστήμης, που επιχειρεί να εξηγήσει γιατί ο εγκέφαλος φαίνεται να λειτουργεί διαφορετικά όταν βρισκόμαστε κοντά σε δέντρα, νερό και φυσικά τοπία.
Η μελέτη που έδειξε τη διαφορά σε προσοχή και μνήμη
Ένα από τα πιο γνωστά πειράματα στον συγκεκριμένο τομέα πραγματοποιήθηκε από τον Marc G. Berman και την ερευνητική του ομάδα. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν αρχικά να ολοκληρώσουν ένα τεστ μνήμης και προσοχής, στο οποίο έπρεπε να επαναλαμβάνουν σειρές αριθμών με αντίστροφη σειρά. Στη συνέχεια, χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η μία ομάδα περπάτησε για περίπου μία ώρα σε φυσικό περιβάλλον, ενώ η άλλη ακολούθησε διαδρομή σε πολυσύχναστη αστική περιοχή.
Όταν οι συμμετέχοντες επανέλαβαν το τεστ, όσοι είχαν περπατήσει στη φύση παρουσίασαν βελτίωση στην απόδοση, σε αντίθεση με όσους είχαν κινηθεί στο αστικό περιβάλλον. Το ίδιο αποτέλεσμα επιβεβαιώθηκε όταν οι ερευνητές αντέστρεψαν τις διαδρομές. Με άλλα λόγια, δεν ήταν το περπάτημα από μόνο του που έκανε τη διαφορά, αλλά το περιβάλλον στο οποίο πραγματοποιήθηκε.
«Οι ερευνητές πρότειναν ότι η φύση προσελκύει την προσοχή μας με έναν ήπιο τρόπο, χωρίς να την απαιτεί. Αντίθετα, το αστικό περιβάλλον είναι γεμάτο ερεθίσματα που διεκδικούν συνεχώς την προσοχή μας: αυτοκίνητα, πινακίδες, άνθρωποι και πιθανοί κίνδυνοι. Η φύση, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, δίνει στη στοχευμένη προσοχή μας την ευκαιρία να ανακάμψει» σημειώνει η ειδικός.
Δεν είναι μόνο η προσοχή
Η έρευνα δεν περιορίζεται στις γνωστικές λειτουργίες. Μελέτες που εξετάζουν την έκθεση σε φυσικά περιβάλλοντα έχουν συνδέσει την παραμονή στη φύση με χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης, καλύτερη διάθεση και αλλαγές στη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Η ιαπωνική πρακτική του shinrin-yoku, γνωστή ως «forest bathing» ή «λουτρό στο δάσος» περιγράφει αυτή ακριβώς την πρακτική.
Δεν πρόκειται, όμως, για μια απλή πεζοπορία, σύμφωνα με τη νευρολόγο. «Η βασική ιδέα είναι η παραμονή σε ένα δασικό περιβάλλον και η ενεργοποίηση των αισθήσεων μέσα από τους ήχους, τις μυρωδιές, την εικόνα και την αφή» διευκρινίζει.
Ορισμένες μικρές μελέτες έχουν εξετάσει ακόμη και τον πιθανό ρόλο ουσιών που απελευθερώνουν τα δέντρα, των λεγόμενων φυτοκτόνων, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί ότι αυτά εξηγούν από μόνα τους τα οφέλη.
Νεότερες έρευνες με λειτουργική μαγνητική τομογραφία και ηλεκτροεγκεφαλογράφημα δείχνουν ότι το φυσικό και το αστικό περιβάλλον μπορεί να ενεργοποιούν διαφορετικά εγκεφαλικά δίκτυα. Οι διαφορές αφορούν κυρίως περιοχές που σχετίζονται με την προσοχή, το στρες, τη συναισθηματική επεξεργασία και τη γνωστική λειτουργία.
Οι επιστήμονες εξετάζουν ακόμη και το αν ρόλο παίζουν τα ίδια τα οπτικά χαρακτηριστικά της φύσης. Σε αντίθεση με τις ευθείες γραμμές και τα κανονικά γεωμετρικά σχήματα των πόλεων, τα φυσικά τοπία είναι γεμάτα καμπύλες, ακανόνιστα μοτίβα και επαναλαμβανόμενες δομές, όπως τα κλαδιά ενός δέντρου ή οι νευρώσεις ενός φύλλου. Η υπόθεση είναι ότι ο εγκέφαλος ενδέχεται να επεξεργάζεται τέτοιου είδους εικόνες με τρόπο λιγότερο απαιτητικό.
«Με άλλα λόγια, τα οφέλη της φύσης για τον εγκέφαλο μπορεί να μην οφείλονται απλώς στο γεγονός ότι μας αρέσει αυτό που βλέπουμε. Ενδέχεται να έχει σημασία ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται το φυσικό περιβάλλον» σημειώνει.
Ένας περίπατος μπορεί να είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται το μυαλό
Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν σημαίνουν ότι η φύση λειτουργεί ως θεραπεία για κάθε μορφή στρες ή νοητικής κόπωσης. Δείχνουν, όμως, ότι το περιβάλλον δεν είναι ένας ουδέτερος «καμβάς» πάνω στον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος. Αντίθετα, μπορεί να επηρεάζει ουσιαστικά την προσοχή, τη διάθεση και τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε το γνωστικό φορτίο.
«Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα κοιτάζετε επίμονα την οθόνη του υπολογιστή και θα έχετε “κολλήσει” σε ένα πρόβλημα, ένας περίπατος μπορεί να μην αποτελεί αναβλητικότητα. Ίσως να είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται ο εγκέφαλός σας» καταλήγει.
Διαβάστε επίσης
Μεγαλύτερη ψυχική ισορροπία έχουν όσοι μεγάλωσαν κοντά στη φύση
