Τζορτζ Γιανκόπουλος: Ο Ελληνοαμερικανός πίσω από τα φάρμακα αδυνατίσματος νέας γενιάς

*Γράφει ο Βασίλης Τσακίρογλου

Στα 66 του χρόνια, ο κ. Τζορτζ Γιανκόπουλος αποτελεί τον ορισμό της επιτυχίας, ένα υπόδειγμα για την εκπλήρωση του αμερικάνικου ονείρου: ο γιος του μετανάστη που έγινε διαπρεπής επιστήμων, αλλά και ταυτόχρονα ένας αυτοδημιούργητος κροίσος. Το Forbes υπολογίζει την προσωπική περιουσία του σε 1,6 δισ. δολάρια και θεωρείται ο πρώτος, μέχρι στιγμής, δισεκατομμυριούχος με διδακτορικό στο ιατρο-βιολογικό πεδίο.

Ο επίσημος επαγγελματικός τίτλος του κ. Γιανκόπουλου είναι γενικός επιστημονικός διευθυντής στην αμερικανική εταιρεία βιοτεχνολογίας Regeneron, στην οποία είναι μέτοχος και συνεπικεφαλής του Δ.Σ. Η εταιρεία υπερηφανεύεται ότι κατέχει περισσότερες από 1.000 ευρεσιτεχνίες για φάρμακα, τις οποίες βεβαίως πιστώνεται πρώτος ο κ. Γιανκόπουλος.

Με μια τόσο φαντασμαγορική σταδιοδρομία θα μπορούσε κάλλιστα να έχει επαναπαυτεί στις δάφνες του – το δικαιούται, άλλωστε, ύστερα από μια ατελείωτη σειρά καινοτομιών σε ό,τι αφορά την έρευνα και παρασκευή πρωτοποριακών φαρμάκων για την αντιμετώπιση παθήσεων που ποικίλλουν από την κώφωση, την άνοια, τη Νόσο Πάρκινσον και βαριές μορφές ιδιοπαθούς δερματοπάθειας έως αντίδοτα για την COVID-19 και τον ιό Έμπολα. Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος εξακολουθεί να περνά μεγάλο μέρος της ζωής του στο εργαστήριο, καθοδηγώντας καθημερινά πολυμελείς ομάδες από υψηλά καταρτισμένους επιστήμονες.

Ένας από τους κύριους στόχους του το τρέχον διάστημα είναι η τελειοποίηση φαρμάκων νέας γενιάς κατά της παχυσαρκίας. Διότι, όσο κι αν ηχεί παράδοξο, φαντάζουν κιόλας πρωτόλεια, ακόμη και ξεπερασμένα, από τη σκοπιά ενός νου όπως αυτός του κ. Γιανκόπουλου, τα σκευάσματα του συγκεκριμένου είδους που κυκλοφορούν επί του παρόντος και χρησιμοποιούνται σήμερα κατά κόρον από εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, από παχύσαρκους και υπέρβαρους, διαβητικούς και μη, οι οποίοι χάρη σε αυτά τα σύγχρονα μαγικά φίλτρα αποβάλλουν περιττά κιλά με μια άνευ προηγουμένου αποτελεσματικότητα και ευκολία.

Η πρόκληση για τον Ελληνοαμερικανό επιστήμονα και τη Regeneron συνίσταται στη δημιουργία φαρμάκων αδυνατίσματος ανώτερου επιπέδου, ακόμη πιο εξελιγμένων και έξυπνων, τα οποία θα βασίζονται μεν στην ήδη δοκιμασμένη και ασφαλή συνταγή του αγωνιστή GLP-1, δηλαδή του δραστικού παράγοντα ουσιών όπως η σεμαγλουτίδη, η τιρζεπατίδη κ.ά., αλλά θα προχωρούν παρακάτω, σε μια πιο σύνθετη δράση.

Το ή τα σκευάσματα που έχει οραματιστεί ο ίδιος και ήδη βρίσκονται στη φάση των δοκιμών σε ανθρώπους, εκτός από την απώλεια βάρους, θα προστατεύουν τον λήπτη από τη συρρίκνωση της μυϊκής του μάζας, παράμετρο απολύτως κρίσιμη για την ισορροπία του οργανισμού – ιδιαίτερα σε χρήστες GLP-1 σχετικά μεγαλύτερης ηλικίας. Επιπλέον, σε μια παράλληλη κατεύθυνση έρευνας, αναζητά την ουσία που θα μειώνει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, πάντα σε συνδυασμό με την κύρια δράση της, δηλαδή τον περιορισμό του σωματικού βάρους.

Το νέο ελιξίριο

Επιγραμματικά, ο κ. Γιανκόπουλος είναι ο άνθρωπος-κλειδί για την επόμενη βιοτεχνολογική επανάσταση, η οποία βεβαίως θα μεταφραστεί αμέσως σε μια αντίστοιχου μεγέθους έκρηξη κερδοφορίας για τη Regeneron, που βάσει κεφαλαιοποίησης αγοράς βρίσκεται στην περιοχή των 74 δισ. δολαρίων και τα έσοδά της μόνο για το β’ τρίμηνο του τρέχοντος έτους ανήλθαν σε 4,3 δισ. δολάρια, εμφανίζοντας αύξηση κατά 17% σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Το πιο δημοφιλές προϊόν της είναι ένα από τα πιο ευρέως συνταγογραφούμενα φάρμακα αντισωμάτων στον κόσμο, που προορίζεται για τη θεραπεία του άσθματος, της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ), της ατοπικής δερματίτιδας και άλλων σοβαρών παθήσεων. Οι παγκόσμιες πωλήσεις του για το α’ φετινό εξάμηνο απέφεραν έσοδα 6 δισ. στη Regeneron. Η οποία το 2025 δαπάνησε 5,9 δισ. δολάρια για έρευνα και εξέλιξη νέων φαρμάκων.

Η αγορά των $250 δισ.

Όσο για την αγορά των σκευασμάτων GLP-1, οι ειδικοί επί των οικονομικών του κλάδου διατυπώνουν προγνώσεις για υπερτριπλασιασμό τα επόμενα χρόνια. Αν σήμερα οι πωλήσεις των φαρμάκων GLP-1 υπολογίζονται σε 63-79 δισ. δολάρια, έως το 2035 εκτιμάται ότι θα έχουν ξεπεράσει τα 250 δισ. παγκοσμίως.

Ωστόσο, κάθε υπεύθυνος ιατρός -όπως και κάθε σοβαρός χρήστης- γνωρίζει ότι η λήψη φαρμάκων για την απώλεια βάρους δεν συνεπάγεται μόνο την απώλεια του επιβλαβούς λίπους, αλλά και της καθ’ όλα ωφέλιμης μυϊκής μάζας, η οποία, μάλιστα, δεν ανακτάται από τον οργανισμό με την ίδια ευκολία που επανέρχεται το υπερβάλλον βάρος όταν η αγωγή με φάρμακα GLP-1 διακοπεί.

Ακόμη και κατά τη διάρκεια της θεραπείας, οι γιατροί συνιστούν στους λήπτες διατροφή με μεγάλη έμφαση στην πρωτεΐνη και συστηματική σωματική άσκηση. Ειδάλλως, ο οργανισμός καταναλώνει τα ίδια του τα αποθέματα αδιακρίτως, με αποτέλεσμα την εξασθένηση του μυϊκού συστήματος και, κατά συνέπεια, την αυξημένη επιβάρυνση οστών, αρθρώσεων, σκελετού κ.ο.κ.

Ασφαλώς, παραμένει άγνωστο πόσοι παίρνουν στα σοβαρά αυτές τις οδηγίες, το βέβαιο είναι όμως ότι ο κ. Γιανκόπουλος έχει από καιρό διακρίνει το έλλειμμα που δημιουργείται, τόσο από βιοτεχνολογικής όσο και από εμπορικής άποψης, ακριβώς λόγω της -σχετικώς- μονοδιάστατης δράσης των GLP-1. «Τι νόημα έχει να κυκλοφορούν δεκάδες φάρμακα από διαφορετικές εταιρείες αλλά με την ίδια σύσταση και τα ίδια χαρακτηριστικά;», διερωτάται ο ίδιος σε πρόσφατη συνέντευξή του στη Wall Street Journal, για να απαντήσει αμέσως: «Εμείς στη Regeneron δεν ακολουθούμε ποτέ την πεπατημένη. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, εστιάζουμε στην ποιότητα, όχι μόνο στην ποσότητα της απώλειας σωματικού βάρους. Ο δικός μας στόχος είναι, καθώς ο ασθενής χάνει βάρος, να γίνεται πιο δυνατός, όχι πιο αδύναμος. Κατ’ αρχάς, αναζητήσαμε το “οκνηρό γονίδιο”, δηλαδή εκείνο τον παράγοντα που κάνει έναν άνθρωπο να ρέπει προς την αδράνεια, προς έναν καθιστικό και παθητικό τρόπο ζωής».

Πράγματι, η Regeneron αναφέρει ότι οι επιστήμονές της έχουν εντοπίσει το περιβόητο «οκνηρό γονίδιο» και η εταιρεία ήδη εξελίσσει ένα σκεύασμα που θα γυρίζει τον γενετικό διακόπτη στο «on», προκειμένου ο μεταβολισμός του χρήστη να ενεργοποιείται και να καίει θερμίδες φυσιολογικά, αντί να εστιάζει στην πλήρωση των λιποαποθηκών του οργανισμού.

Ο παράγοντας Κίνα

Σε ό,τι αφορά το κύριο σκεύασμα για την απώλεια βάρους, ο κ. Γιανκόπουλος έχει εκφράσει την ικανοποίησή του για την πρόοδο της διαδικασίας, από την προσπάθεια τελειοποίησης του φαρμάκου έως τη διάθεσή του στο κοινό. Πρόκειται για την ουσία με την κωδική ονομασία «ολατορεπατίδη», έναν διπλό αγωνιστή GLP-1/GIP (τον συνδυασμό των πεπτιδίων που προκαλούν ανάσχεση της όρεξης για τροφή). Η ολατορεπατίδη βρίσκεται στη φάση 3 των δοκιμών, τις οποίες διεξάγει η κινεζική Hansoh, με την οποία η Regeneron έχει συνάψει συμφωνία διαμοίρασης της αγοράς για την κυκλοφορία του φαρμάκου.

Η μεν Hansoh θα καλύπτει την Κίνα, το Χονγκ Κονγκ και το Μακάου, η Regeneron όλο τον υπόλοιπο πλανήτη.

Παρ’ όλα αυτά, η συγκεκριμένη συνεργασία δεν αντιφάσκει με την πάγια τάση του κ. Γιανκόπουλου να αποφεύγει τις συγχωνεύσεις, την οποία εφαρμόζει κατά κανόνα η Regeneron. Η τακτική των εξαγορών είναι εξαιρετικά διαδεδομένη, λόγω του φρενήρους ανταγωνισμού στον κλάδο της βιοτεχνολογίας.

Οι ισχυροί παίκτες, όπως είναι πλέον η Regeneron, διακρίνουν προοπτικές ανάπτυξης και κερδοφορίας σε σκευάσματα που εξελίσσουν μικρότερα και πιο εξειδικευμένα βιοτεχνολογικά εργαστήρια και απλώς προχωρούν στην εξαγορά του εκάστοτε «νάνου». Η Regeneron, αντιθέτως, ποντάρει στα σκευάσματα που η ίδια εξελίσσει και στην παρούσα φάση είναι πάνω από 60 νέα.

Στην έως τώρα διαδρομή του κ. Γιανκόπουλου, το μυστικό επιτυχίας του ήταν η ευστοχία των οραματικών εμπνεύσεών του. Επανειλημμένως βρέθηκε πολύ μπροστά από τον ανταγωνισμό, με χαρακτηριστικές περιπτώσεις το φάρμακο για σοβαρές οφθαλμικές παθήσεις, το οποίο έλαβε έγκριση για κυκλοφορία στις ΗΠΑ το 2011 και παρέμεινε για τα επόμενα 11 χρόνια χωρίς αντίπαλο, εφόσον καμία άλλη εταιρεία δεν κατόρθωσε να δημιουργήσει εγκαίρως κάτι αντίστοιχο.

Παρομοίως και το μπεστ σέλερ της Regeneron, που εγκρίθηκε το 2017 και απέκτησε αξιόλογο ανταγωνιστή περίπου μία πενταετία αργότερα. Είναι σαφές, ωστόσο, ότι ο ίδιος δεν τρέφει αυταπάτες, καθώς γνωρίζει πολύ καλά ότι, κυρίως λόγω της εκρηκτικής ανάπτυξης που σημειώνει η Κίνα στον τομέα των καινοτόμων φαρμάκων, η ανακάλυψη ενός πραγματικά επαναστατικού σκευάσματος, αλλιώς του επόμενου χρυσωρυχείου για τη Regeneron, έχει όλο και μικρότερες πιθανότητες να συμβεί.

Η απάντησή του σε αυτή την αντικειμενική πρόκληση είναι η διασπορά του χαρτοφυλακίου των ενδιαφερόντων και των επενδύσεων σε μεγαλύτερο αριθμό υπό εξέλιξη ουσιών. «Μπορεί να είναι δύσκολο πια να βρούμε ένα προϊόν που θα μας αποφέρει, π.χ., 10 δισ. δολάρια, οπότε μακροπρόθεσμα είναι πιο υγιές για εμάς, από επιχειρηματική άποψη, να εστιάσουμε σε τρία ή τέσσερα προϊόντα που μπορούν να γίνουν επιτυχίες, αλλά μικρότερου βεληνεκούς», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Το ελληνικό δαιμόνιο

Oμολογουμένως έφτασε πολύ πιο μακριά και πολύ πιο ψηλά από κάθε πρόγονό του – σίγουρα από τον πατέρα του, ο οποίος ήταν πρώην στρατιωτικός και έμπορος, αλλά και από τον παππού του: ο Γεώργιος Δάνης Γιανκόπουλος υπήρξε ένας εξαιρετικά ανήσυχος και ικανός άνθρωπος. Αφού δραπέτευσε από την τουρκοκρατούμενη ακόμη γενέτειρά του, την Καστοριά, κατάφερε να μάθει γερμανικά και να σπουδάσει Ηλεκτρομηχανολογία στην Αυστρία.

Όταν επαναπατρίστηκε, έχτισε εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος τόσο στην ενδοχώρα όσο και στη Σμύρνη. Ο τυφώνας των πολέμων, όμως, στέρησε από εκείνο την ευκαιρία της επιτυχίας και του πλουτισμού – οπότε, ο εγγονός του που έχει το ίδιο όνομα ανέλαβε κάτι ως υποσυνείδητο καθήκον να δικαιώσει τον παππού του.

Ο Τζορτζ, ο οποίος μεγάλωσε στο Κουίνς της Νέας Υόρκης, επέδειξε από νωρίς το πάθος του για την επιστήμη. Με έναυσμα την άνοια της γιαγιάς του, στράφηκε προς την Ιατρική. Ήταν όμως ο πατέρας του εκείνος που, με την κοφτερή, αγοραία ευφυΐα του, καθοδήγησε τον Τζορτζ προς τη βιοτεχνολογία, έστω κι αν ο ίδιος δεν είχε ακριβώς ιδέα περί τίνος επρόκειτο. Ο Τζορτζ, πάντως, σπούδασε Μοριακή Βιολογία στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, όπου έκανε μεταπτυχιακά και διδακτορικό. Μάλιστα, ήδη ως νεαρό στέλεχος του διδακτικού προσωπικού, κατόρθωσε να κερδίσει ένα χρηματικό έπαθλο ύψους 2,5 εκατ. δολάρια για τις πολλά υποσχόμενες έρευνές του.

Παράλληλα με την επιτυχία του ως επιστήμονα, προσέλκυσε το ενδιαφέρον ανθρώπων από παραπλήσια πεδία. Ένας εξ αυτών, ο νευρολόγος Λέοναρντ Σλάιφερ, μετά από μακρά πολιορκία, κατόρθωσε εν τέλει να τον πείσει να ιδρύσουν από κοινού μια εταιρεία βιοτεχνολογίας. Και έτσι, το 1988 εγένετο η Regeneron. Μια επιχείρηση που ξεκίνησε ως startup, όπως θα τη χαρακτήριζε κάποιος σήμερα, αλλά αρχικά δυσκολεύτηκε πολύ να βρει τον δρόμο της.

Όταν όμως ο Ρόι Βάγγελος, σπουδαίος Ελληνοαμερικανός γιατρός και πρόεδρος της γιγαντιαίας φαρμακοβιομηχανίας Merck (MSD) συνέδραμε τους άπειρους Γιανκόπουλο και Σλάιφερ, η Regeneron τέθηκε σε τροχιά απογείωσης. Σε ένδειξη εκτίμησης, στον κ. Βάγγελος παραχωρήθηκε θέση επί τιμή επικεφαλής του Δ.Σ. στην εταιρεία, στην οποία και παραμένει ακόμη, παρά τα 96 του χρόνια.

Εν τω μεταξύ, η αίγλη της Regeneron, όσο και προσωπικά του κ. Γιανκόπουλου, ενισχύεται διαρκώς. Και όχι μόνο επειδή ήταν ο Ντόναλντ Τραμπ που τον Νοέμβριο του 2020 εμπιστεύτηκε στη Regeneron τη θεραπεία του για την COVID-19, αλλά και με την εντατική κοινωφελή δράση που αναπτύσσει ο κ. Γιανκόπουλος. Σε συνάρτηση, βεβαίως, με τη συμφωνία για δραστική μείωση, σχεδόν στο μισό της αρχικής, της τιμής διάθεσης φαρμάκων που διατίθενται μέσω της πλατφόρμας TrumpRx.

Διαβάστε επίσης

SOS για καθυστερήσεις: Έως και δύο χρόνια περιμένουν οι Έλληνες ασθενείς για καινοτόμα φάρμακα

Ποιοι Ευρωπαίοι περιμένουν τρία χρόνια για νέα φάρμακα και ποιοι 56 ημέρες – Η κατάσταση στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα μόλις 1 στα 5 νέα φάρμακα φτάνει στους ασθενείς – Το μεγάλο «αγκάθι» της πρόσβασης