Ένας άνδρας μόνος στο αυτοκίνητό του, αργά το βράδυ. Ένας άλλος μπροστά στην οθόνη, σκρολάροντας μηχανικά. Κάποιος που δουλεύει ασταμάτητα, κάποιος που θυμώνει χωρίς να ξέρει γιατί, κάποιος που σιωπά… Όχι επειδή δεν νιώθουν. Αλλά επειδή δεν έχουν μάθει να μιλούν γι’ αυτό που νιώθουν.
Παρότι η συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία έχει ανοίξει, οι άνδρες εξακολουθούν να αποφεύγουν την ψυχοθεραπεία. Και αυτό δεν έχει να κάνει με έλλειψη πόνου ή προβλημάτων. Αντιθέτως, έχει να κάνει με τον τρόπο που έχουν μεγαλώσει, με το τι θεωρείται «αντρικό» και με το τι μοιάζει επικίνδυνο.
Την ανάλυση αυτή παρουσιάζει ο Stephen Blumenthal, σύμβουλος κλινικός ψυχολόγος και ψυχαναλυτής, σε άρθρο του στον The Guardian, όπου εξηγεί γιατί, παρά τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση γύρω από την ψυχική υγεία, οι άνδρες συνεχίζουν να διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια.
Οι άνδρες είναι «φτιαγμένοι» για δράση, όχι για λόγια
Από μικρή ηλικία, τα αγόρια ενθαρρύνονται να δρουν, όχι να εξηγούν πώς νιώθουν. Η γλώσσα των συναισθημάτων έρχεται αργότερα – και συχνά δεν έρχεται ποτέ. Μπορεί κάτι τους βαραίνει ψυχικά, ωστόσο, δεν το αναγνωρίζουν ως άγχος ή κατάθλιψη. Το εκφράζουν αλλιώς: με ένταση, ρίσκο, απομόνωση, υπερβολές.
Η ψυχοθεραπεία, που βασίζεται στον λόγο και στη συναισθηματική επεξεργασία, τους μοιάζει ξένη. Σαν να τους ζητά να μιλήσουν μία γλώσσα που ποτέ δεν έμαθαν.
Η θεραπεία μοιάζει «θηλυκή»
Οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας έχουν εξελιχθεί κυρίως μέσα από γυναικεία εμπειρία: Άμεση συζήτηση για συναισθήματα, πρόσωπο με πρόσωπο, λέξεις. Πολλοί άνδρες, όμως, νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια δίπλα-δίπλα, όχι απέναντι. Σε κοινή δράση, όχι σε εξομολόγηση.
Γι’ αυτό συχνά ανταποκρίνονται καλύτερα σε ομαδικά πλαίσια, σε δραστηριότητες που συνδυάζουν κίνηση και συζήτηση, ή σε πιο δομημένες μορφές υποστήριξης. Όχι επειδή δεν έχουν βάθος, αλλά επειδή η άμεση έκθεση τους τρομάζει.
Η ευαλωτότητα έχει κόστος
Για πολλούς άνδρες, το να δείξεις αδυναμία μοιάζει επικίνδυνο. Σαν να χάνεις έδαφος. Σαν να πέφτεις στην «ιεραρχία». Η ντροπή είναι βασικό συναίσθημα εδώ: Η ιδέα ότι αν ανοιχτείς, θα «πέσεις στα μάτια» των άλλων.
Κι όμως, αυτή η συνεχής θωράκιση είναι που τελικά κάνει τους άνδρες πιο εύθραυστους. Η ψυχοθεραπεία, που ζητά να αφήσεις την πανοπλία, μοιάζει απειλή – όχι ανακούφιση.
«Μάθε να τα βγάζεις πέρα μόνος σου»
Η εικόνα του αυτάρκη, μοναχικού άνδρα είναι βαθιά ριζωμένη: Ο άνδρας που δεν χρειάζεται κανέναν. Η θεραπεία, όμως, ξεκινά από μία παραδοχή: Δεν γίνεται να τα κάνεις όλα μόνος.
Κι αυτό έρχεται σε σύγκρουση με έναν από τους πιο επίμονους μύθους της ανδρικής ταυτότητας.
Όταν τα συναισθήματα «πνίγουν»
Πολλοί άνδρες νιώθουν ότι μπορούν να αντέξουν τα συναισθήματα μόνο σε μικρές δόσεις. Όταν η συζήτηση βαθαίνει, έρχεται υπερένταση, άγχος, αίσθηση ότι «πνίγομαι». Έχουν μάθει να δίνουν λύσεις στα προβλήματα, όχι να νιώθουν αβεβαιότητα.
Η θεραπεία δεν προσφέρει άμεσες λύσεις. Προσφέρει χρόνο. Και αυτό, για κάποιους, είναι δύσκολο να το αντέξουν.
Ζητούν βοήθεια όταν είναι πια αργά
Συχνά οι άνδρες απευθύνονται σε ειδικό μόνο όταν όλα έχουν φτάσει στο όριο: Μία σχέση που καταρρέει, μία εξάρτηση, μία κρίση που δεν κρύβεται άλλο. Όχι επειδή δεν υπήρχαν σημάδια νωρίτερα, αλλά επειδή συνήθως ζητούν βοήθεια μόνο όταν η κατάσταση έχει πια επιδεινωθεί.
Και έτσι, προβλήματα που θα μπορούσαν να είχαν αντιμετωπιστεί νωρίς, γίνονται βουνό.
Λείπουν τα πρότυπα
Σπάνια βλέπουμε άνδρες να μιλούν ανοιχτά για την ψυχοθεραπεία ως κάτι φυσιολογικό, όπως η γυμναστική ή η φροντίδα της υγείας. Συνήθως η θεραπεία εμφανίζεται μόνο ως «τελευταία λύση», μετά από κατάρρευση. Αυτό ενισχύει την ψευδαίσθηση ότι αν πας σε ψυχολόγο, κάτι έχει «πάει πολύ στραβά».
Η δύναμη δεν χάνεται, αλλάζει μορφή
Η ψυχοθεραπεία δεν αφαιρεί δύναμη από τους άνδρες. Τη μεταμορφώνει. Δημιουργεί έναν χώρο όπου ο έλεγχος μπορεί να χαλαρώσει χωρίς συνέπειες, όπου τα συναισθήματα δεν χρειάζεται να καταπνίγονται, μόνο να αναγνωρίζονται.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι προσωπικό, αλλά πολιτισμικό. Όσο η ανδρική αξία συνδέεται αποκλειστικά με αντοχή και σιωπή, η βοήθεια θα μοιάζει αδυναμία.
Κι όμως, το να μιλήσει κανείς δεν τον κάνει πιο εγωκεντρικό. Τον βοηθάει να συνδεθεί καλύτερα με τους άλλους και με τον εαυτό του.
Διαβάστε επίσης
Ούτε στα 20 ούτε στα 50 – Αυτή είναι η ηλικία στην οποία είμαστε πραγματικά ευτυχισμένοι
Περνάτε πολλή ώρα μιλώντας με chatbot; Μάλλον έχετε κατάθλιψη – Ποια είναι η κρίσιμη ηλικία
