Γράφουν η κυρία Mirjana Selakovic, ψυχίατρος-ψυχοθεραπεύτρια και η κυρία Κατερίνα Ευαγγελάκου, σκηνοθέτις.
Το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης συμμετέχει στο καινοτόμο, ερευνητικό πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού για την Πολιτιστική Συνταγογράφηση, με δύο εργαστήρια, ένα θεατρικό κι ένα κινηματογραφικό. Τα δύο εργαστήρια επιχειρούν να αξιοποιήσουν την τέχνη και τον ευεργετικό της χαρακτήρα σε άτομα που αντιμετωπίζουν κατάθλιψη και ψυχωσικές διαταραχές.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει υπογραμμίσει ότι η τέχνη μπορεί να έχει ευεργετικές επιδράσεις στην ενδυνάμωση της ψυχικής υγείας. Για πρώτη φορά ωστόσο διερευνάται, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά, η επίδραση παραμέτρων ευεξίας (well-being) σε άτομα με ψυχικές διαταραχές από το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας (ΕΠΙΨΥ), με επιστημονικά υπεύθυνο τον αναπληρωτή διευθυντή, Ψυχίατρο, κ. Νίκο Στεφανή.
Εμείς δουλέψαμε το κινηματογραφικό εργαστήριο, με τη συμβολή δύο ακόμη ανθρώπων, της παιδαγωγού και ηθοποιού Αμαλίας Στολάτη και της ψυχολόγου Κοραλίας Ναχοπούλου. Για όλες μας είναι μια πρωτόγνωρη εμπειρία. Πρόκειται για μια σύνθεση στην πράξη, του κινηματογράφου και της ομαδικής ψυχοθεραπείας. Ένας από τους στόχους της παρέμβασης είναι η ανθρώπινη δημιουργικότητα να χρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο της ψυχοθεραπείας.
Οι ωφελούμενοι των ομάδων στα αρχικά βήματα έκαναν μαθήματα σχετικά με τη γλώσσα του κινηματογράφου. Η εκμάθηση στόχευε στο να αποκτήσουν ένα μεγάλο φάσμα γνώσεων. Από τις βασικές γνώσεις για την κάμερα (π.χ. πώς τραβάμε τα πλάνα , πώς φωτίζουμε ένα πλάνο, πως στηρίζουμε την κάμερα με τριπόδι) μέχρι πιο προχωρημένες σχετικά με τις τεχνικές συγγραφής σεναρίου ή πώς φτιάχνουμε μια ταινία μικρού μήκους.
Εκτός της εκμάθησης των τεχνικών λεπτομερειών δημιουργίας μιας ταινίας, παράλληλα κάναμε και προβολές ταινιών μεγάλου και μικρού μήκους, ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας. Αυτά τα σημεία των συνεδριών ήταν ιδιαίτερα αγαπητά από τους ωφελούμενους.
Πολλές φορές σταματούσαμε την προβολή για να συζητήσουμε για την σκήνη που είδαμε, για τους προβληματισμούς που δημιουργήθηκαν, για τις δυναμικές που έχουν αναπτυχτεί στην συγκεκριμένη σκήνη, για το υποκριτικό ταλέντο των ηθοποιών. Παράλληλα, όμως, μιλάγαμε για τα συναισθήματα που υποκινήθηκαν βλέποντας τις συγκεκριμένες σκηνές, για τις σκέψεις τους, τους προβληματισμούς τους, για τις πιθανές λύσεις στα υπαρξιακά αδιέξοδα των χαρακτήρων των ταινιών. Πολλές φορές οι σκηνές τους θύμιζαν τα δικά τους προσωπικά βιώματα τα οποία ήθελαν να μοιρασθούν μαζί μας, με πολύ ενδιαφέρον για το βλέμμα μας στα βιώματα αυτά.
Στο κομμάτι της δημιουργίας ταινίας μικρού μήκους, οι συμμετέχοντες βρέθηκαν και μπροστά στην κάμερα σε ρόλο του αφηγητή της ιστορίας ή ακόμα και του ηθοποιού. Το roll playing ως μια ψυχοθεραπευτική τεχνική ήταν αρκετά αγαπητή από τους ωφελούμενούς μας. Μπήκαν εύκολα σε διάφορους ρόλους, είχαν πολλή όρεξη στο να υποδυθούν το ρόλο τους και στο τέλος να κάνουν προσωπική αναζήτηση για τα συναισθήματα που υποκινήθηκαν μέσα τους. Τα συναισθήματα που περιέγραφαν ήταν: χαρά, ενδιαφέρον, έκπληξη, ενθουσιασμός, ηρεμία, λύπη, μοναξιά.
Θεραπεία μοναξιάς – μέσω ταινίας μικρού μήκους
Αυτό είναι το πάντρεμα των φορτισμένων στιγμών της ζωής τους με τα εργαλεία του κινηματογράφου. Είχε ως αποτέλεσμα την επεξεργασία και το μοίρασμα των συναισθημάτων, όπως μοναξιά, φόβος, απομόνωση, όμως ταυτόχρονα και το μοίρασμα ανθρώπινων βαθιά υπαρξιακών αναγκών για την αγάπη, την φιλία και την εγγύτητα με τους άλλους ανθρώπους. Ήταν πολύ εντυπωσιακό πώς ο μεταβατικός χώρος του κινηματογράφου βοηθούσε να αναπτύξουν τη φαντασία, να ελευθερώσουν τα συναισθήματά τους, να εκφράσουν την γνώμη τους χωρίς να κάνουν κριτική και να έχουν επίγνωση της ανθρώπινης ευαλωτότητας και ομορφιάς ταυτόχρονα.
Η εμπειρία της έκφρασης μέσω των κινηματογραφικών εργαλείων έχει κάτι το αποκαλυπτικό: όλοι οι άνθρωποι είναι πολύ εξοικειωμένοι με την οπτική γλώσσα, χωρίς να την έχουν διδαχθεί. Και ξαφνικά μαθαίνουν τα μυστικά της, τους κανόνες της. Εκείνη τη στιγμή βιώνουν μια αποκάλυψη. Γίνονται «σκηνοθέτες», «οπερατέρ», «μοντέρ».
Αυτή η διαδικασία, που είναι και σαν παιχνίδι, ενήργησε παρηγορητικά και απελευθερωτικά στους ωφελούμενους του προγράμματος. Προσήλθαν με κάποιο δισταγμό, νομίζοντας ότι θα βλέπουμε ταινίες, και θα συζητάμε, κάτι σαν κινηματογραφική λέσχη. Αλλά από την πρώτη συνεδρία αιφνιδιάστηκαν ευχάριστα, καθώς βρέθηκαν να χειρίζονται επαγγελματικές κάμερες, τριπόδια, φώτα, μπαλαντέζες, προγράμματα μοντάζ. Παρά τις μικροδυσκολίες που υπάρχουν στη χρήση των μηχανών, η διαδικασία προχώρησε πολύ γρήγορα και οι ωφελούμενοι άρχισαν να αντιλαμβάνονται το υπόβαθρο των ταινιών, την σκέψη που υπάρχει πίσω από την επιλογή ενός φακού ή μιας κίνησης της κάμερας.
Ο αρχικός σχεδιασμός ήταν να δημιουργήσουμε μια ομαδική ταινία στην οποία όλοι οι ωφελούμενοι θα συμμετείχαν με διαφορετικές ιδιότητες. Ωστόσο η δυναμική της ομάδας δεν ευνοούσε μια τέτοια προοπτική και σταδιακά αλλάξαμε κατεύθυνση και τους δώσαμετην ευκαιρία να δουλέψουν σε ομάδες των δύο ατόμων. Αυτό λειτούργησε πολύ καλά κι έτσι αρκετά σύντομα είχαμε ολοκληρώσει τέσσερεις ταινίες πολύ μικρού μήκους.
Σ΄ αυτή τη διαδικασία, η έκφραση πολύ προσωπικών σκέψεων ή συναισθημάτων είναι αυτονόητη.
- Στην πρώτη μικρού μήκους ένα κουνημένο πλάνο από το μπαλκόνι του σπιτιού ενός ωφελούμενου, μετατράπηκε σε μια προσωπική στιγμή ανάμνησης
- Στη δεύτερη ταινία έχουμε μια εξομολόγηση-μήνυμα, κάπως σαν την ταινία Γράμματα από την Αμερική – ένα βραβευμένο ντοκιμαντέρ του Λάκη Παπαστάθη που προβλήθηκε στην τρίτη συνεδρία.
- Η τρίτη ταινία είναι ένα αυτοσχέδιο μιούζικαλ
- Στην τέταρτη έχουμε μια εξομολόγηση προς έναν φίλο, μια κατάθεση ψυχής με ειλικρίνεια και απλότητα.
Η ικανοποίηση κάθε ωφελούμενου που έκανε μια ταινία, ήταν τεράστια. Και πολύ συγκινητική. Πιστεύω ότι η Πολιτιστική Συνταγογράφηση θα δώσει χαρά σε πολλούς ανθρώπους και θα τους εφοδιάσει με εργαλεία έκφρασης και δημιουργικότητας που δεν διανοούνται ότι υπάρχουν.
Mirjana Selakovic, ψυχίατρος
Κατερίνα Ευαγγελάκου, σκηνοθέτις
Διαβάστε επίσης
Pure art: Η Τέχνη στην υπηρεσία της ψυχής – Ποιους αφορά το πρόγραμμα πολιτιστικής συνταγογράφησης
Η τέχνη που λειτουργεί ως απόδραση από το άγχος και τη μοναξιά
Θέατρο ή αντικαταθλιπτικό; Τι αλλάζει στην αντιμετώπιση των ψυχικά ασθενών
