Η εμπιστοσύνη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες μιας υγιούς σχέσης. Όταν, όμως, αρχίζουμε να αμφιβάλλουμε για την ειλικρίνεια του ανθρώπου που έχουμε δίπλα μας, ακόμη και μια φαινομενικά μικρή ασυνέπεια μπορεί να γεννήσει ανασφάλεια και προβληματισμό.

Το ζήτημα αυτό βρίσκεται στο επίκεντρο νέας μελέτης ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, με επικεφαλής τη Rachele Mazzini, η οποία εξετάζει πώς εκδηλώνεται η ανειλικρίνεια στις στενές προσωπικές σχέσεις και πώς συνδέεται με την ποιότητά τους. Τα ευρήματα παρουσιάζει η Susan Krauss Whitbourne, ομότιμη καθηγήτρια Ψυχολογίας, σε άρθρο της στο Psychology Today.

Η ανειλικρίνεια δεν περιορίζεται στα ψέματα

Δύο άνθρωποι σε σχέση δε μοιράζονται απλώς την καθημερινότητά τους – μοιράζονται φόβους, επιθυμίες, ευάλωτες πλευρές του εαυτού τους, προσδοκίες και σχέδια για το μέλλον. Η ειλικρίνεια θεωρείται θεμελιώδης προϋπόθεση για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης και της συναισθηματικής εγγύτητας.

Ωστόσο, η ανειλικρίνεια εμφανίζεται αρκετά συχνά και δεν αφορά αποκλειστικά στα ξεκάθαρα ψέματα – μπορεί να εκδηλώνεται μέσα από την απόκρυψη πληροφοριών, τη διατήρηση μυστικών, τις λεγόμενες «αθώες» ανακρίβειες ή την προσπάθεια να παρουσιαστεί μια κατάσταση διαφορετική απ’ ό,τι πραγματικά είναι.

Οι λόγοι πίσω απ’ αυτές τις συμπεριφορές διαφέρουν: Κάποιος μπορεί να αποκρύπτει την αλήθεια για να αποφύγει μια σύγκρουση, να προστατεύσει τα συναισθήματα του συντρόφου του ή να μη χρειαστεί να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των πράξεών του. Άλλοι, πάλι, μπορεί να έχουν μια γενικότερη τάση προς την ανειλικρίνεια, η οποία εκδηλώνεται και στις προσωπικές τους σχέσεις. Το ενδιαφέρον, σύμφωνα με τους ερευνητές, δε βρίσκεται μόνο στο αν κάποιος λέει ψέματα, αλλά και στο γιατί το κάνει.

10 ερωτήσεις που εξετάζουν την ανειλικρίνεια στη σχέση

Για να μελετήσουν πιο συστηματικά το φαινόμενο, οι ερευνητές ανέπτυξαν μια ειδική κλίμακα αξιολόγησης (DIRS) με 10 προτάσεις. Η κλίμακα δοκιμάστηκε σε σχεδόν 900 συμμετέχοντες, οι οποίοι τη συμπλήρωσαν 2 φορές, με διαφορά μίας εβδομάδας. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αξιολογήσουν κατά πόσο συμφωνούν με καθεμία από τις ακόλουθες δηλώσεις, σε μια κλίμακα από το 1 («διαφωνώ απόλυτα») έως το 5 («συμφωνώ απόλυτα»):

  1. Όταν αλληλεπιδρώ με τον σύντροφό μου, συχνά συμπεριφέρομαι σαν να μη συμβαίνει τίποτα, ενώ στην πραγματικότητα κάτι συμβαίνει.
  2. Λέω στον σύντροφό μου μικρά, «αθώα» ψέματα για ασήμαντα ζητήματα, επειδή πιστεύω ότι έτσι θα αισθανθεί καλύτερα.
  3. Μερικές φορές λέω ψέματα στον σύντροφό μου για να τον προστατεύσω ή για να μην πληγώσω τα συναισθήματά του.
  4. Είμαι ειλικρινής και ανοιχτός απέναντι στον σύντροφό μου σχετικά με το πώς αισθάνομαι ή βιώνω μια κατάσταση.
  5. Όταν λέω κάτι στον σύντροφό μου, δεν αποκρύπτω καμία λεπτομέρεια.
  6. Δεν κρατώ μυστικά από τον σύντροφό μου.
  7. Μερικές φορές σκέφτομαι το ενδεχόμενο να απατήσω τον σύντροφό μου.
  8. Μερικές φορές σκέφτομαι το ενδεχόμενο να έρθω σε ερωτική επαφή με κάποιον άλλον.
  9. Δεν φαντασιώνομαι ποτέ ότι είμαι άπιστος στον σύντροφό μου.
  10. Δεν πιστεύω ότι θα μπορούσα να αναπτύξω συναισθηματικό δεσμό με κάποιο άλλο άτομο εκτός της σχέσης μου.

Τι αποκάλυψαν οι απαντήσεις

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι περισσότεροι συμμετέχοντες έτειναν προς την ειλικρίνεια και στις δύο διαστάσεις της κλίμακας.

Η δήλωση με τη μικρότερη αποδοχή ήταν εκείνη που αφορούσε στη σκέψη της απιστίας. Αντίθετα, οι συμμετέχοντες παραδέχονταν συχνότερα ότι λένε μικρά, «αθώα» ψέματα ή ότι αποκρύπτουν την αλήθεια προκειμένου να προστατεύσουν τα συναισθήματα του συντρόφου τους. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα πλευρά των ερωτικών σχέσεων: Η ανειλικρίνεια δε συνδέεται πάντοτε με την πρόθεση εξαπάτησης ή προδοσίας. Μερικές φορές, μπορεί να προκύπτει ακόμη και από την επιθυμία να αποφευχθεί η στενοχώρια του άλλου.

Αυτό, βέβαια, δε σημαίνει ότι οι μικρές ανακρίβειες είναι ακίνδυνες για τη σχέση. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι υψηλότερες βαθμολογίες στην κλίμακα ανειλικρίνειας συνδέονταν με χαμηλότερη ποιότητα σχέσης. Επιπλέον, οι επιστήμονες εντόπισαν επίσης συσχετίσεις ανάμεσα στην ανειλικρίνεια μέσα στη σχέση και σε γενικότερα χαρακτηριστικά προσωπικότητας που συνδέονται με την τάση ενός ατόμου να λέει ψέματα. Με άλλα λόγια, η συμπεριφορά κάποιου απέναντι στον σύντροφό του δεν είναι ανεξάρτητη από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί και σε άλλους τομείς της ζωής του.

Όταν η εμπιστοσύνη κλονίζεται

Η αξία της νέας κλίμακας δε βρίσκεται στο ότι προσφέρει έναν αλάνθαστο τρόπο να εντοπίσουμε ένα ψέμα, αλλά στο ότι βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τις διαφορετικές μορφές ανειλικρίνειας που μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε μια σχέση. Ένα ψέμα που λέγεται για να αποφευχθεί μια σύγκρουση, μια πληροφορία που αποκρύπτεται ή μια υπόσχεση που δεν εκπληρώνεται δεν έχουν απαραίτητα την ίδια σημασία. Μπορούν, όμως, να επηρεάσουν την αίσθηση ασφάλειας και εμπιστοσύνης όταν αποτελούν μέρος ενός επαναλαμβανόμενου μοτίβου.

Το σημαντικότερο, επομένως, δεν είναι να αντιμετωπίζουμε κάθε αμφιβολία ως ένδειξη εξαπάτησης, αλλά να αναγνωρίζουμε πότε κάτι στη σχέση μάς προβληματίζει και χρειάζεται ουσιαστική επικοινωνία. Η ειλικρίνεια δεν αποτελεί απλώς την απουσία ψεμάτων – είναι η δυνατότητα δύο ανθρώπων να μοιράζονται σκέψεις, συναισθήματα και αλήθειες, ακόμη κι όταν αυτές δεν είναι εύκολες.

Κι όταν αυτή η δυνατότητα αρχίζει να χάνεται, ίσως το σημαντικότερο βήμα είναι να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι έχει συμβεί στην εμπιστοσύνη και πώς μπορεί να αποκατασταθεί.

Διαβάστε επίσης

Γιατί λέμε λευκά ψέματα – Πόσο αθώα είναι τελικά;

Πώς καταλαβαίνουμε ότι κάποιος λέει ψέματα – Οι ερωτήσεις που τον «προδίδουν»

Ειλικρίνεια: Πώς θα καταλάβετε ότι σας λένε ψέματα – Οι απροσδόκητες ενδείξεις που ξεσκεπάζουν τον ψεύτη