«Και πάλι βρήκα τον λάθος άνθρωπο για να αγαπήσω, μα τώρα είναι αργά για να γυρίσω» τραγουδούσε η Δέσποινα Βανδή πριν από μερικά χρόνια -και σίγουρα πολλοί έχουν βρεθεί στη θέση της. Μπορεί κάποιος να μας γοητεύει, να μας κάνει να γελάμε και να περνάμε καλά μαζί του, αλλά να μην είναι απαραίτητα και εκείνος με τον οποίο μπορούμε να δημιουργήσουμε μια καλή, μακροχρόνια σχέση.
Αυτή τη λεπτή αλλά καθοριστική διαφορά ανάμεσα στην ερωτική έλξη και τη συμβατότητα αναλύει ο Aaron Ben-Zeév, Ph.D., καθηγητής Φιλοσοφίας και πρώην πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Χάιφα, σε άρθρο του στο Psychology Today. Ο καθηγητής υποστηρίζει ότι ένα από τα συχνότερα λάθη στις ερωτικές επιλογές είναι πως θεωρούμε την έλξη και την καταλληλότητα του συντρόφου περίπου το ίδιο πράγμα. Μπορεί κάποιες φορές να συμπίπτουν. Άλλοτε, όμως, μας οδηγούν προς εντελώς διαφορετικές κατευθύνσεις. Και τότε, όπως και στο τραγούδι, «μαζί σου έχω αγάπη μου δεθεί».
Γιατί βλέπουμε τα αρνητικά και πάλι τα αγνοούμε
Οι άνθρωποι έχουν την τάση να δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στις αρνητικές από ό,τι στις θετικές εμπειρίες. Από εξελικτική άποψη, η ικανότητα να εντοπίζουμε έναν πιθανό κίνδυνο ήταν σημαντικότερη για την επιβίωση από την αναγνώριση μιας ευκαιρίας, εξηγεί ο καθηγητής.
Το ίδιο μοτίβο αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις σχέσεις. Ένα σοβαρό αρνητικό χαρακτηριστικό μπορεί να υπονομεύσει τη σχέση πολύ περισσότερο απ’ όσο η απουσία ενός θετικού μπορεί να την επηρεάσει. Όπως, επισημαίνει ο Ben-Zeév, δεν είναι σπάνιο να ερωτευόμαστε ανθρώπους που βαθιά μέσα μας αντιλαμβανόμαστε ότι δεν μας ταιριάζουν. Γιατί συμβαίνει αυτό; Ο ίδιος ξεχωρίζει τρεις βασικές παγίδες.
1. Η έλξη μάς κάνει να βλέπουμε περισσότερα απ’ όσα υπάρχουν
Ένας πολύ ελκυστικός άνθρωπος μπορεί στα μάτια μας να αποκτά αυτομάτως και άλλα θετικά χαρακτηριστικά. Πρόκειται για το φαινόμενο του φωτοστέφανου (halo effect), σύμφωνα με το οποίο η εμφάνιση μπορεί να μας κάνει να θεωρούμε κάποιον πιο έξυπνο, κοινωνικό ή αξιόλογο απ’ όσο δικαιολογούν τα πραγματικά δεδομένα. Το φαινόμενο, όμως, λειτουργεί και αντίστροφα. Η ευφυΐα, η καλοσύνη, το χιούμορ ή η σοφία μπορούν να αυξήσουν την ερωτική έλξη που αισθανόμαστε για κάποιον.
Εδώ ακριβώς κρύβεται η παγίδα: η ένταση της έλξης δεν αποτελεί μέτρο συμβατότητας. Όσο περισσότερο μας γοητεύει κάποιος, τόσο πιθανότερο είναι η γοητεία αυτή να επισκιάσει βαθύτερες διαφορές που θα αποκτήσουν σημασία αργότερα. «Η ισχυρή έλξη μπορεί να συγκαλύψει βαθύτερες ασυμβατότητες, καθιστώντας μια ακατάλληλη σχέση πιο δύσκολο να αναγνωριστεί και πιο δύσκολο να εγκαταλειφθεί» σημειώνει ο καθηγητής.
2. Η λίστα του «ιδανικού συντρόφου» μπορεί να μας ξεγελάσει
Οι περισσότεροι έχουμε, περισσότερο ή λιγότερο συνειδητά, μια λίστα με όσα θα θέλαμε να διαθέτει ο ιδανικός σύντροφος. Σύμφωνα με τον Ben-Zeév, αυτή η προσέγγιση έχει ένα βασικό πρόβλημα: αντιμετωπίζει διαφορετικά χαρακτηριστικά σαν να είχαν την ίδια βαρύτητα. «Έτσι, το ύψος, η καλοσύνη, η νοημοσύνη και το χιούμορ μπορεί να εμφανίζονται ως επιθυμητά χαρακτηριστικά, παρόλο που διαφέρουν σημαντικά σε σημασία» εξηγεί.
Υπάρχει και μία δεύτερη παγίδα. Ένας άνθρωπος μπορεί να συγκεντρώνει πολλά από τα χαρακτηριστικά που αναζητούμε και παρ’ όλα αυτά να μη μας ταιριάζει. Επομένως, το κρίσιμο δεν είναι πόσα «κουτάκια» τσεκάρει ένας υποψήφιος σύντροφος, αλλά ποια χαρακτηριστικά έχει και κυρίως πώς αυτά συνδυάζονται με τις δικές μας αξίες, ανάγκες και επιθυμίες.
3. Μετράμε τα ελαττώματα αντί να κοιτάμε την ασυμβατότητα
Κανείς δεν είναι τέλειος και μια υγιής σχέση μπορεί να αντέξει πολλές μικρές ατέλειες. Το δύσκολο είναι να ξεχωρίσουμε τα ασήμαντα ελαττώματα από εκείνα που μπορούν να αγγίξουν τα θεμέλια μιας σχέσης. Αυτά, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι συχνά τα δυσκολότερα να διακρίνουμε στην αρχή. «Τη σωματική έλξη μπορούμε να την αντιληφθούμε μέσα σε δευτερόλεπτα. Ο εγωισμός, η συναισθηματική μη διαθεσιμότητα, η αναξιοπιστία ή μια βαθιά ασυμβατότητα χρειάζονται χρόνο για να αποκαλυφθούν» τονίζει.
Γι’ αυτό και μια έντονη ερωτική εμπειρία μπορεί να μας πει πολλά για τη χημεία μεταξύ δύο ανθρώπων, αλλά ελάχιστα για το κατά πόσο μπορούν να χτίσουν μαζί μια σταθερή σχέση.
Ποιος άνθρωπος βγάζει τον καλύτερο εαυτό μας;
Υπάρχει όμως ένα ακόμη χαρακτηριστικό στο οποίο ο Ben-Zeév αποδίδει ιδιαίτερη σημασία: κατά πόσο δύο σύντροφοι βγάζουν ο ένας τον καλύτερο εαυτό του άλλου. Η σχετική έρευνα το περιγράφει ως «φαινόμενο του Μιχαήλ Αγγέλου» (Michelangelo phenomenon). Όπως ο γλύπτης «αποκάλυπτε» τη μορφή που έκρυβε το μάρμαρο, έτσι ένας στενός σύντροφος μπορεί, μέσα από την υποστήριξη και τη σχέση, να βοηθήσει τον άλλον να πλησιάσει περισσότερο τον άνθρωπο που θα ήθελε να γίνει. Μόνο που αυτό αποκαλύπτεται σταδιακά, μέσα από τις κοινές εμπειρίες.
Αντί να μετράμε πόσα θετικά ή αρνητικά χαρακτηριστικά έχει ένας άνθρωπος, αξίζει να δίνουμε μεγαλύτερη προσοχή σε λίγα αλλά ουσιαστικά: Πώς νιώθουμε μαζί του, εάν οι βασικές μας αξίες συναντώνται και εάν η σχέση μάς επιτρέπει να εξελισσόμαστε. Γιατί, όπως συνοψίζει ο Ben-Zeév, η έλξη και η συμβατότητα απαντούν σε δύο διαφορετικά ερωτήματα. Η πρώτη στο «ποιον θέλω;» και η δεύτερη στο βαθύτερο «με ποιον μπορώ να ανθίσω;». «Μερικές φορές, οι δύο απαντήσεις δεν αφορούν τον ίδιο άνθρωπο» καταλήγει.
Διαβάστε επίσης
Σχέσεις: Για να αντέξουν στο χρόνο πρέπει να έχουν αυτά τα 5 χαρακτηριστικά
Τι βρίσκουμε σέξι στον άλλον; Νέα έρευνα αποκαλύπτει
Πόσο αρέσετε; Εντοπίστε τα σημάδια που προδίδουν ότι υπάρχει ενδιαφέρον
