Τα παιδιά καταλαβαίνουν ότι κάτι δεν πάει καλά πολύ πριν τους το πει κάποιος. Ένας διαφορετικός τόνος φωνής, λιγότερη τρυφερότητα, ένας καβγάς πίσω από κλειστές πόρτες ή απλώς η αλλαγή της ατμόσφαιρας στο σπίτι αρκούν για να αντιληφθούν την ένταση.
Η προσπάθεια να κρυφτεί το πρόβλημα μπορεί να μοιάζει προστατευτική. Όταν, όμως, το παιδί αισθάνεται ότι κάτι συμβαίνει χωρίς να γνωρίζει τι, η αβεβαιότητα μπορεί να γίνει πιο τρομακτική από μια ειλικρινή, κατάλληλη για την ηλικία του εξήγηση. Μάλιστα, μπορεί να συμπληρώσει μόνο του τα «κενά» και να πιστέψει ακόμη και ότι φταίει εκείνο.
Όπως εξηγούν η Elena Lister, επίκουρη καθηγήτρια Ψυχιατρικής και ο Michael Schwartzman, ψυχολόγος στο Psychology Today, το ζητούμενο δεν είναι να μάθει όλες τις λεπτομέρειες – είναι να ξέρει ότι μπορεί να μιλήσει για όσα βλέπει και νιώθει και, κυρίως, ότι δεν είναι δική του ευθύνη να λύσει τα προβλήματα των ενηλίκων.
Όταν η ανησυχία αποτυπώνεται στη συμπεριφορά
Ένα παιδί δε θα ρωτήσει απαραίτητα «έχετε πρόβλημα με τη μαμά/ τον μπαμπά;». Η αγωνία μπορεί να εμφανιστεί διαφορετικά: Ευερεθιστότητα, απόσυρση, θλίψη, δυσκολία συγκέντρωσης στο σχολείο ή απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που μέχρι πρότινος απολάμβανε.
Γι’ αυτό, το να επιμένουν οι γονείς ότι «όλα είναι καλά», ενώ το παιδί αντιλαμβάνεται το αντίθετο, μπορεί να λειτουργήσει αρνητικά. Η αναγνώριση της έντασης επιβεβαιώνει αυτό που ήδη έχει καταλάβει και ανοίγει τον δρόμο για συζήτηση.
Πρώτα ηρεμήστε εσείς
Πριν από μια δύσκολη κουβέντα, οι γονείς χρειάζεται να έχουν διαχειριστεί τα πιο έντονα συναισθήματά τους. Αν ο γονιός είναι εξαιρετικά θυμωμένος ή αναστατωμένος, μια συζήτηση που έχει στόχο να καθησυχάσει μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη ανησυχία. Δε χρειάζεται να προσποιείται ότι είναι χαρούμενος. Το παιδί, όμως, χρειάζεται να αισθάνεται ότι οι ενήλικες εξακολουθούν να έχουν τον έλεγχο της κατάστασης.
Τι μπορούμε να πούμε
Η συζήτηση καλό είναι να γίνει σε μια ήρεμη, ιδιωτική στιγμή. Εφόσον και οι δύο γονείς μπορούν να επικοινωνήσουν ψύχραιμα, είναι χρήσιμο να είναι μαζί.
Η αρχή μπορεί να είναι απλή:
«Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι η μαμά και ο μπαμπάς τσακώνονται τελευταία. Μερικές φορές και οι μεγάλοι διαφωνούν και θυμώνουν».
Στη συνέχεια, το παιδί χρειάζεται χώρο να μιλήσει: Τι έχει παρατηρήσει; Πώς αισθάνεται; Τι πιστεύει ότι συμβαίνει;
Οι απαντήσεις του μπορεί να αποκαλύψουν φόβους πολύ διαφορετικούς από την πραγματικότητα. Το σημαντικότερο μήνυμα πρέπει να είναι ξεκάθαρο: «Δεν φταις εσύ».
Ειλικρίνεια δε σημαίνει λεπτομέρειες
Τα παιδιά δεν χρειάζεται να γνωρίζουν προσωπικές λεπτομέρειες της σχέσης, ούτε πρέπει να πάρουν ρόλους που δε τους αναλογούν: Δεν είναι το άτομο που ένας γονιός θα εμπιστευτεί τα προβλήματά του, δεν είναι διαμεσολαβητές της κόντρας, ούτε σύμμαχοι του ενός ή του άλλου. Σκοπός είναι να μειωθεί το δικό τους βάρος, όχι να φορτωθούν εκείνο των ενηλίκων.
Αν υπάρχουν δύσκολες εξελίξεις που πρέπει να μάθουν, η αλήθεια χρειάζεται να ειπωθεί την κατάλληλη στιγμή, με τρόπο ανάλογο της ηλικίας τους και με την απαραίτητη υποστήριξη. Αν, αντίθετα, οι γονείς προσπαθούν να επιλύσουν τις διαφορές τους, μπορούν να το πουν.
Συνήθως, μία συζήτηση δε θα είναι αρκετή. Οι γονείς χρειάζεται να παρατηρούν πιθανές αλλαγές στη συμπεριφορά και να δείχνουν ότι οι ερωτήσεις παραμένουν ευπρόσδεκτες.
Όχι στις ψεύτικες διαβεβαιώσεις
Το «όλα είναι τέλεια» δεν καθησυχάζει ένα παιδί που έχει δει επανειλημμένα το αντίθετο. Μπορεί, μάλιστα, να κλονίσει την εμπιστοσύνη του.
Πιο βοηθητικό είναι ένα απλό και αληθινό μήνυμα: Ναι, υπάρχει ένταση. Ναι, οι γονείς διαφωνούν. Όχι, το παιδί δεν ευθύνεται και δε χρειάζεται να διορθώσει την κατάσταση.
Μια σύγκρουση μπορεί να γίνει και μάθημα
Οι διαφωνίες αποτελούν μέρος των ανθρώπινων σχέσεων. Αυτό που έχει σημασία είναι πώς τις διαχειρίζονται οι ενήλικες μπροστά στα παιδιά. Όταν ένα παιδί βλέπει ότι ο θυμός μπορεί να εκφραστεί χωρίς σκληρότητα, ότι μια διαφωνία μπορεί να συζητηθεί και ότι οι σχέσεις μπορούν να αποκατασταθούν, αποκτά ένα πολύτιμο πρότυπο για τις δικές του, μελλοντικές σχέσεις.
Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να πιστεύει ότι οι γονείς του δεν έχουν ποτέ προβλήματα. Χρειάζεται να γνωρίζει ότι μπορεί να μιλήσει γι’ αυτά που το ανησυχούν και ότι οι ενήλικες είναι εκείνοι που θα αναλάβουν την ευθύνη των δικών τους προβλημάτων.
Διαβάστε επίσης
Γιατί το gentle parenting εξουθενώνει τους γονείς και πολλοί αναπολούν τον «μπαμπούλα»
Γονείς: 3 καθημερινές συμπεριφορές που πληγώνουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού
Σύνδρομο άδειας φωλιάς: Ποιοι γονείς δυσκολεύονται περισσότερο όταν τα παιδιά φεύγουν από το σπίτι
