Όταν δύο μικρά παιδιά αρχίζουν να τσακώνονται, η πρώτη αντίδραση των περισσότερων ενηλίκων είναι να παρέμβουν και να τα χωρίσουν, προσπαθώντας να βάλουν ένα τέλος στον καυγά. Στην Ιαπωνία, όμως, αρκετοί παιδαγωγοί ακολουθούν μια διαφορετική λογική: περιμένουν.
Δεν το κάνουν επειδή αδιαφορούν, αλλά περισσότερο για να τους μάθουν κάτι σημαντικό. Πρόκειται για την παιδαγωγική προσέγγιση mimamoru, σύμφωνα με την οποία ο ενήλικας παρακολουθεί προσεκτικά τη σύγκρουση, αλλά αποφεύγει την άμεση παρέμβαση όταν θεωρεί ότι τα παιδιά μπορούν να βρουν μόνα τους μια λύση. Η συγκεκριμένη πρακτική έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον ερευνητών, καθώς θέτει ένα ενδιαφέρον ερώτημα για γονείς και εκπαιδευτικούς: Μήπως, στην προσπάθειά μας να προστατεύσουμε τα παιδιά από κάθε σύγκρουση, τους στερούμε κάποιες ευκαιρίες να μάθουν να επιλύουν μόνα τους τα προβλήματά τους;
Τι σημαίνει «mimamoru»
Η ιαπωνική λέξη συνδυάζει το mi, «βλέπω/παρατηρώ», και το mamoru, «προστατεύω». Η ουσία της επομένως δεν είναι απλώς «δεν επεμβαίνω», αλλά περισσότερο «παρατηρώ προστατεύοντας». Αν και δεν αποτελεί επίσημο μέρος του ιαπωνικού προγράμματος προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας, αντιμετωπίζεται ως μια άτυπη παιδαγωγική κατευθυντήρια γραμμή.
Ο Fuminori Nakatsubo από το Πανεπιστήμιο της Χιροσίμα και οι συνεργάτες του μελέτησαν την πρακτική συγκρίνοντας τον τρόπο με τον οποίο Ιάπωνες και Αμερικανοί παιδαγωγοί αντιλαμβάνονται τις συγκρούσεις μεταξύ μικρών παιδιών. «Στόχος αυτής της μελέτης είναι να κατανοήσουμε γιατί οι Ιάπωνες παιδαγωγοί προσχολικής ηλικίας τείνουν να μην παρεμβαίνουν, καθώς και πώς και υπό ποιες συνθήκες τελικά επεμβαίνουν» εξηγεί.
Στην έρευνά τους, που δημοσιεύτηκε στο Early Childhood Education Journal, συμμετείχαν 34 Ιάπωνες και 12 Αμερικανοί παιδαγωγοί προσχολικής ηλικίας. Οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν ένα σύντομο βίντεο από ιδιωτικό νηπιαγωγείο στη δυτική Ιαπωνία, στο οποίο δύο παιδιά εμπλέκονταν σε σωματική σύγκρουση, και στη συνέχεια συζήτησαν τη συμπεριφορά του εκπαιδευτικού και τη χρονική στιγμή κατά την οποία θα έπρεπε να παρέμβει.
Εκ πρώτης όψεως, το να παραμένει ένας ενήλικας παρατηρητής όταν μικρά παιδιά καβγαδίζουν μπορεί να φαίνεται παράδοξο. Η συγκεκριμένη προσέγγιση, όμως, αντιμετωπίζει τις συγκρούσεις ως πολύτιμες ευκαιρίες μάθησης, τις οποίες τα παιδιά ενδέχεται να χάσουν όταν οι ενήλικες παρεμβαίνουν αμέσως. Όταν ο ενήλικας λύνει αμέσως τη διαφορά, ενδέχεται να στερεί από τα παιδιά την ευκαιρία να διαπραγματευθούν, να αντιληφθούν τις συνέπειες της συμπεριφοράς τους και να επιχειρήσουν να βρουν μόνα τους μια λύση.
Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση: όταν ο ενήλικας επεμβαίνει ως «δικαστής», αποφασίζοντας ποιο παιδί έχει δίκιο και ποιο άδικο, μπορεί άθελά του να δημιουργήσει ρόλους «καλού» και «κακού» μέσα στη σύγκρουση.
«Παρατηρώ» δεν σημαίνει «αδιαφορώ»
Σε αυτό το σημείο βρίσκεται και η σημαντικότερη διευκρίνιση της μελέτης. Το mimamoru δεν σημαίνει ότι ένας ενήλικας πρέπει να παραμένει αμέτοχος όταν ένα παιδί κινδυνεύει. Οι ερευνητές εντόπισαν τρία βασικά στοιχεία: ελάχιστη και προσωρινή παρέμβαση όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος σωματικής βλάβης, μη παρέμβαση όταν τα παιδιά φαίνεται ότι μπορούν να επιλύσουν τη σύγκρουση και απομάκρυνση του ενηλίκου όταν διαπιστώνεται ότι δεν χρειάζονται πλέον την υποστήριξή του.
Το δύσκολο μέρος για τον παιδαγωγό είναι επομένως να γνωρίζει πότε πρέπει να περιμένει και πότε πρέπει να επέμβει. Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, η πρακτική μπορεί να φαίνεται παθητική, αλλά στην πραγματικότητα απαιτεί από τον εκπαιδευτικό υπομονή, παρατήρηση και εμπιστοσύνη στην ικανότητα των παιδιών να σκέφτονται και να ενεργούν μόνα τους. «Με άλλα λόγια, τα παιδιά μαθαίνουν εξερευνώντας την αυτονομία τους υπό την προστασία των ενηλίκων» σημειώνει ο Nakatsubo.
Δε γεννιούνται πιο ήρεμα τα παιδιά στην Ιαπωνία
Το mimamoru δεν αποτελεί απόδειξη ότι οι Ιάπωνες γονείς δεν φωνάζουν στα παιδιά τους ή ότι τα παιδιά στην Ιαπωνία είναι από τη φύση τους πιο ήρεμα. Αυτό που δείχνει η μελέτη είναι κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο και ίσως πιο χρήσιμο: η άμεση παρέμβαση του ενηλίκου δεν είναι πάντοτε η μοναδική απάντηση σε μια παιδική σύγκρουση. Η ερευνητική ομάδα του Nakatsubo ελπίζει ότι η μέθοδος μπορεί να αποτελέσει πηγή έμπνευσης ακόμη και για χώρες όπου είναι συνηθισμένη η άμεση παρέμβαση των ενηλίκων, όπως οι ΗΠΑ.
Διαβάστε επίσης
Γονείς: Η σκληρή διαπαιδαγώγηση πλήττει τον ψυχισμό του παιδιού
Γιατί το gentle parenting εξουθενώνει τους γονείς και πολλοί αναπολούν τον «μπαμπούλα»
Τα μεσαία παιδιά συχνά αναπτύσσουν 6 μοναδικές συμπεριφορές στην ενήλικη ζωή
