*Για το θέμα μιλούν η κυρία Παρασκευή Σακκά, Νευρολόγος – Ψυχίατρος, Πρόεδρος Εταιρείας Alzheimer Αθηνών, Πρόεδρος του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Ανοια και τη Νόσο Alzheimer, ο κ. Νίκος Σκαρμέας, Καθηγητής Νευρολογίας ΕΚΠΑ και ο κ. Ιωάννης Σωτηρόπουλος, Ερευνητής Β’ – Διευθυντής Εργαστηρίου Εξωσωμικής Ανάλυσης και Παθολογίας Εγκεφάλου – ExoBrain, Ινστιτούτο Βιοεπιστημών & Εφαρμογών, ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος»

«Τα φάρμακα για τη νόσο Αλτσχάιμερ που έχουμε εδώ και 30 χρόνια στη διάθεσή μας είναι συμπτωματικές θεραπείες και δεν επηρεάζουν την εκφυλιστική διεργασία που συνεχίζεται στον εγκέφαλο των πασχόντων. Ο κύριος παθογενετικός μηχανισμός της νόσου είναι η εναπόθεση των τοξικών πρωτεϊνών β-αμυλοειδούς και ταυ-πρωτεΐνης στα κύτταρα του εγκεφάλου, με αποτέλεσμα τη δυσλειτουργία των συνάψεων. Πολλοί άλλοι μηχανισμοί όπως το οξειδωτικό στρες έχουν ενοχοποιηθεί ως προς την παθογένεια της νόσου Αλτσχάιμερ. Προφανώς, όμως, η παθογένεια είναι πολυπαραγοντική και κάποιοι παθογενετικοί μηχανισμοί δεν είναι πλήρως εξακριβωμένοι», εξηγεί στο ygeiamou.gr η κυρία Παρασκευή Σακκά, Νευρολόγος – Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών.

Εδώ και πέντε χρόνια η νευροεκφυλιστική νόσος έχει περάσει σε μια νέα εποχή αιτιολογικών, πιο αποτελεσματικών θεραπειών, που είναι τα μονοκλωνικά αντισώματα κατά του β-αμυλοειδούς.

Η θετική γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΜΑ) το 2025 για τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας του Lecanemab, καθώς και η πιο πρόσφατη του Donanemab αποτελούν ενθαρρυντικά βήματα για την αντιμετώπιση της νόσου Αλτσχάιμερ. Τα δύο αυτά μονοκλωνικά αντισώματα θεωρούνται από τους ειδικούς ότι διαθέτουν σημαντική αποτελεσματικότητα. Σύμφωνα με την κυρία Σακκά, τα μονοκλωνικά αντισώματα οδηγούν σε σημαντική μείωση του φορτίου των αμυλοειδικών πλακών στον εγκέφαλο των ασθενών, με συνέπεια σημαντική επιβράδυνση στην κλινική επιδείνωση της νόσου κατά περίπου 30%. Αποτελούν τις πρώτες εγκεκριμένες αιτιολογικές θεραπείες για την νόσο που δρουν επί των υποκείμενων παθοφυσιολογικών μηχανισμών της, σε αντίθεση με τις υπάρχουσες θεραπείες, οι οποίες περιορίζονται σε συμπτωματική αντιμετώπιση.

H κυρία Παρασκευή Σακκά

Σύμφωνα με όσα επισημαίνει στο ygeiamou ο Καθηγητής Νευρολογίας του ΕΚΠΑ, Νίκος Σκαρμέας, οι νέες θεραπείες συνδέονται με το αμυλοειδές του εγκεφάλου, με αποτέλεσμα το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού να το αναγνωρίζει ως ξένο και να το αφαιρεί. Τονίζει δε ότι τα νέα φάρμακα δεν βελτιώνουν την ασθένεια, ούτε καν σταθεροποιούν. «Αυτά και άλλα δοκιμάζονται ως πρόληψη σε ανθρώπους που δεν έχουν αναπτύξει ακόμα συμπτώματα», αναφέρει συγκεκριμένα.

Για ποια περιστατικά ενδείκνυνται οι νέες θεραπείες

Οι νέες θεραπείες ενδείκνυνται για ασθενείς με ήπια γνωσιακή διαταραχή (προστάδιο της άνοιας, δηλαδή ήπια νοητικά προβλήματα που δεν επηρεάζουν ακόμα τη λειτουργική αυτονομία τύπου Αλτσχάιμερ), καθώς και για ασθενείς με ήπιο – αρχικό στάδιο της άνοιας τύπου Αλτσχάιμερ. Σύμφωνα με τον κ. Σκαρμέα, πρέπει οπωσδήποτε να έχει επιβεβαιωθεί το αμυλοειδές με οσφυνωτιαία παρακέντηση ή PET αμυλοειδούς.

Σήμερα όμως, οι νέοι βιοδείκτες στο αίμα, και ιδιαίτερα η εξέταση p-tau217, επιτρέπουν μια εύκολη, υψηλής ακρίβειας και ευρέως προσβάσιμη διάγνωση, ανοίγοντας τον δρόμο για την έγκαιρη ανίχνευση της νόσου.

Τα μονοκλωνικά αντισώματα χορηγούνται δις ή άπαξ μηνιαίως, ενδοφλέβια, με ημερήσια νοσηλεία και η χρήση τους απαιτεί τη στενή και αυστηρή τήρηση πρωτοκόλλου παρακολούθησης και διαχείρισης σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών. Η χρήση τους στην κλινική πράξη προϋποθέτει τον καθορισμό Κέντρων χορήγησης (Νευρολογικών Κλινικών και Ιατρείων Μνήμης), τα οποία παρέχουν τις απαιτούμενες υπηρεσίες και έχουν το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό για να μπορέσει η χορήγηση των ως άνω φαρμάκων να γίνεται με ασφάλεια.

O κύριος Νίκος Σκαρμέας

Εχουν πρόσβαση οι Ελληνες ασθενείς στη νέα αγωγή;

Οι ασθενείς που χρειάζονται θεραπεία με αντιαμυλοειδικά αντισώματα υπολογίζονται στην Ελλάδα στους 20.000. Το κόστος των μονοκλωνικών αντισωμάτων κατά του β-αμυλοειδούς είναι ιδιαίτερα υψηλό. Οι συγκεκριμένες θεραπείες δεν αποζημιώνονται στη χώρα μας, όπως και στην πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών.

Υπάρχει, ωστόσο, η διαδικασία της ηλεκτρονικής προέγκρισης (ΣΗΠ) στην οποία οι ειδικοί γιατροί συμπληρώνουν ηλεκτρονική αίτηση, τεκμηριωμένη με πολλές λεπτομέρειες κλινικές και εργαστηριακές, για την κατ’ εξαίρεση αποζημίωση των μονοκλωνικών αντισωμάτων στους ασθενείς τους εφόσον πληρούν τα κριτήρια. Προς το παρόν, δηλαδή, δεν είναι μεγάλο το εύρος των ασθενών που έχουν ωφεληθεί στην Ελλάδα, αλλά όσο γίνεται οικεία η διαδικασία στους θεράποντες γιατρούς, τόσο ανοίγει η δεξαμενή των ωφελούμενων.

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες

«Εχουν παρενέργειες;» είναι το εύλογο ερώτημα που θα σκεφτόταν ένας ασθενής. «Οι νέες θεραπείες επιφέρουν μια σημαντική και θετική αλλαγή στην αντιμετώπιση της νόσου Αλτσχάιμερ, τουλάχιστον για μια υποκατηγορία ασθενών που βρίσκονται σε αρχικά στάδια τη νόσου καθώς προσφέρουν επιβράδυνση της νόσου. Οπως όλα τα φάρμακα, τα φάρμακα των Αβ αντισωμάτων μπορούν να έχουν παρενέργειες (π.χ. μικροαιμορραγίες) ενώ έχουν περιορισμούς στη χρήση/αντενδείξεις, π.χ. εφαρμόζονται σε ασθενείς με υψηλά επίπεδα Αβ στον εγκέφαλο και με χαμηλό αιμορραγικό κίνδυνο, ενώ χρειάζονται ενδοφλέβια χορήγηση του φαρμάκου σε νοσοκομεία ή εξειδικευμένα κέντρα. Να σημειωθεί ότι στις ΗΠΑ τον περασμένο Ιούλιο δόθηκε η δυνατότητα έναρξης θεραπείας με υποδόρια χορήγηση κατ’ οίκον από τον ίδιο τον ασθενή ή τον φροντιστή, σε συγκεκριμένο θεραπευτικό σχήμα, προσφέροντας ελπίδα για την πιο εύκολη χρήση τους», εξηγεί στο ygeiamou o δρ Ιωάννης Σωτηρόπουλος, Διευθυντής του Εργαστηρίου Εξωσωμικής Ανάλυσης και Παθολογίας Εγκεφάλου του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος».

O κύριος Ιωάννης Σωτηρόπουλος

«Οι εξειδικευμένοι ιατροί, νευρολόγοι και ψυχίατροι, των Ιατρείων Μνήμης γνωρίζουν να διαχειριστούν τα νέα αυτά φάρμακα», διαβεβαιώνει η κυρία Σακκά. Στην Ελλάδα λειτουργούν 30 δημόσια Ιατρεία Μνήμης σε Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία και Νοσοκομεία του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), στα Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας για άτομα με άνοια του υπουργείου Υγείας. Υπάρχουν και Ιατρεία Μνήμης στα μεγάλα ιδιωτικά νοσοκομεία.

Αυξάνονται τα περιστατικά της νόσου

Οι ασθενείς με άνοια και νόσο Αλτσχάιμερ στην Ελλάδα υπολογίζονται σε 250.000. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αυξημένη επίπτωση της νόσου και όλοι γύρω ακούμε νέα περιστατικά. Σύμφωνα με όσα λέει ο κ. Σκαρμέας, καταγράφεται πράγματι αύξηση στις διαγνώσεις που εξηγείται αφενός από την αυξημένη ευαισθητοποίηση και γνώση του πληθυσμού, δηλαδή τη μεγαλύτερη αναγνώριση διάγνωσης, και αφετέρου από την αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης. Οι ηλικιωμένοι έχουν αυξηθεί, με τη νόσο να καταγράφει μεγαλύτερη συχνότητα στους ηλικιωμένους.

Οι επιστημονικές εξελίξεις των τελευταίων ετών, που παρουσιάστηκαν στο Διεθνές Συνέδριο της Alzheimer’s Association (ΑΑΙC, 2026) στο Λονδίνο, υποστηρίζουν ότι η διάγνωση της νόσου μπορεί να γίνει έως και 20 χρόνια πριν από την εμφάνιση των πρώτων κλινικών συμπτωμάτων με τη βοήθεια των βιοδεικτών. Τότε μπορεί να ξεκινάει και η συσσώρευση του β-αμυλοειδούς και της πρωτεΐνης tau στον εγκέφαλο των ασθενών.

Σήμερα, οι νέοι βιοδείκτες στο αίμα, και ιδιαίτερα η εξέταση p-tau217, επιτρέπουν μια εύκολη, υψηλής ακρίβειας και ευρέως προσβάσιμη διάγνωση, ανοίγοντας τον δρόμο για την έγκαιρη ανίχνευση της νόσου. Παρ’ όλα αυτά, προς το παρόν η εξέταση δεν καλύπτεται από τα ασφαλιστικά ταμεία.

Με σύμμαχο την πρόληψη

«Ο έλεγχος των παραγόντων κινδύνου και η πρόληψη με αλλαγή του τρόπου ζωής παραμένουν τα αποτελεσματικότερα όπλα μας ενάντια στη νόσο», σημειώνει η κυρία Σακκά. Υπάρχουν πολλοί αποδεδειγμένοι και τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου για άνοια, για πολλούς από τους οποίους σε μεγάλο βαθμό η ατομική ευθύνη έχει τον σπουδαιότερο ρόλο. Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν το κάπνισμα, την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, την έλλειψη σωματικής άσκησης και νοητικών δραστηριοτήτων, την έλλειψη κοινωνικών επαφών, τους τραυματισμούς στο κεφάλι και αγγειακούς παράγοντες κινδύνου όπως ο διαβήτης, η υπέρταση, η αυξημένη χοληστερίνη, το κάπνισμα και η παχυσαρκία, καθώς και η απώλεια ακοής και η κατάθλιψη.

«Οι υπόλοιποι παράγοντες κινδύνου για την άνοια εξαρτώνται από το κράτος και αναφέρομαι στην ατμοσφαιρική ρύπανση, στην περιορισμένη πρόσβαση στην εκπαίδευση, στις προβληματικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Το 45% των περιστατικών άνοιας μπορεί να προληφθεί με τον έλεγχο των τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου», τονίζει η κυρία Σακκά.

Το θέμα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ygeiamou τεύχος νο16 που κυκλοφόρησε με ΤΟ ΘΕΜΑ της Κυριακής 1/11

 

Διαβάστε επίσης 

Απίστευτο: Οι δύο ασθενείς που κατάφεραν να νικήσουν τη νόσο Αλτσχάιμερ – Ο τρόπος ζωής που έβαλε φρένο στη νόσο

Νόσος Αλτσχάιμερ: Το ταπεινό μέταλλο που μειώνει τη φλεγμονή και προστατεύει τη μνήμη

Το φρούτο – φάρμακο που προστατεύει τη μνήμη και μειώνει τον κίνδυνο άνοιας – Ένα την ημέρα αρκεί