Σχεδόν 8 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως συνδέθηκαν με την ατμοσφαιρική ρύπανση το 2023, σύμφωνα με την έκθεση State of Global Air Report 2025, αποτυπώνοντας το βαρύ τίμημα που εξακολουθεί να έχει ο μολυσμένος αέρας για τη δημόσια υγεία.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στους πνεύμονες. Τα σωματίδια των ρύπων μπορούν να φτάσουν σε διαφορετικά όργανα του ανθρώπινου σώματος, ακόμη και στον εγκέφαλο, όπως εξηγεί στο Euronews Earth η Δρ Μαρία Νέιρα, πρώην διευθύντρια Περιβάλλοντος, Κλιματικής Αλλαγής και Υγείας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ).
«Η ρύπανση παραμένει αόρατη για τους περισσότερους ανθρώπους», επισημαίνει. Σύμφωνα με την ίδια, τα σωματίδια των ρύπων μπορούν να φτάσουν «σε οποιοδήποτε όργανο» και στον εγκέφαλο, συμβάλλοντας στη γνωστική έκπτωση και σε παθήσεις όπως η νόσος Πάρκινσον, η νόσος Αλτσχάιμερ και η άνοια.
Μαραθωνοδρόμος περιγράφει τι ένιωσε τρέχοντας στο Πεκίνο
Τι μπορεί να σημαίνει στην πράξη η έκθεση σε ιδιαίτερα επιβαρυμένο αέρα περιγράφει η Paula Radcliffe, η οποία διαγνώστηκε με άσθμα σε ηλικία 14 ετών. Όταν έτρεξε στο Πεκίνο υπό συνθήκες έντονης ατμοσφαιρικής ρύπανσης, όπως θυμάται μιλώντας στο Euronews Earth, παρουσίασε πονοκέφαλο, ναυτία και μειωμένη όραση. Η ίδια, ωστόσο, επισημαίνει ότι οι συνέπειες του μολυσμένου αέρα ξεπερνούν κατά πολύ τέτοιες άμεσες επιπτώσεις, στρέφοντας ιδιαίτερα την προσοχή στα παιδιά, σημειώνοντας ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου τους αλλά και τη σχολική τους επίδοση.
Το τίμημα έχει και τεράστια οικονομική διάσταση. Σύμφωνα με εκτίμηση της Παγκόσμιας Τράπεζας που επικαλείται το Euronews, οι επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία αντιστοιχούν σε περίπου 7,05 τρισ. ευρώ ετησίως, ποσό που προσεγγίζει το 6% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Το Λονδίνο δείχνει ότι η εικόνα μπορεί να αλλάξει
Υπάρχουν, ωστόσο, πόλεις που επιχειρούν να αντιστρέψουν την κατάσταση. Η παγκόσμια πρωτοβουλία Breathe Cities συνεργάζεται πλέον με 16 πόλεις, με στόχο τη μεγαλύτερη πρόσβαση σε δεδομένα για την ποιότητα του αέρα και την υποστήριξη πολιτικών περιορισμού της ρύπανσης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Λονδίνο. Σύμφωνα με ανεξάρτητη μελέτη του Imperial College London που επικαλείται το Euronews, οι θάνατοι που συνδέονται με τον τοξικό αέρα έχουν μειωθεί κατά περίπου 40%, μετά την εφαρμογή της Ζώνης Εξαιρετικά Χαμηλών Εκπομπών (ULEZ) και άλλων μέτρων για καθαρότερο αέρα.
Στη Σόφια, αντίστοιχα, οι δύο σημαντικότερες πηγές ρύπανσης είναι η οδική κυκλοφορία και η θέρμανση με ξύλα. Όπως αναφέρει ο Δρ Kostadin Kostadinov, από το Ιατρικό Πανεπιστήμιο του Πλόβντιβ, το 2023 η βουλγαρική πρωτεύουσα εκτιμάται ότι βρισκόταν μεταξύ των πόλεων με τους περισσότερους θανάτους που αποδίδονταν στην ατμοσφαιρική ρύπανση.
Μετά από συλλογική δικαστική προσφυγή περιβαλλοντικών οργανώσεων και κατοίκων, η Σόφια θέσπισε ζώνη χαμηλών εκπομπών, με περιορισμούς στην κυκλοφορία και παρεμβάσεις στην οικιακή θέρμανση. Ο Ivaylo Hlebarov, σύμβουλος του δήμου για την ποιότητα του αέρα, αναφέρει ότι υπάρχουν ήδη ενδείξεις μείωσης της ρύπανσης. Υπάρχει, όμως, ένα σημαντικό «αλλά»: H ζώνη λειτουργεί μόλις τρεις μήνες τον χρόνο. «Είναι πολιτική απόφαση», λέει ο ίδιος, επισημαίνοντας ότι η ρύπανση από διοξείδιο του αζώτου που σχετίζεται με την κυκλοφορία δεν παρουσιάζει μεγάλες εποχικές διακυμάνσεις. Κατά την άποψή του, το μέτρο θα πρέπει να εφαρμόζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
«Το εμπόδιο είναι πλέον η πολιτική βούληση»
Και εδώ βρίσκεται ίσως το κρισιμότερο μήνυμα για την Ευρώπη. Σύμφωνα με τη Δρ Νέιρα, το βασικό εμπόδιο στην αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης δεν είναι πλέον η τεχνολογία, αλλά η πολιτική βούληση. Η ίδια αναφέρεται στην αντίσταση που συναντούν οι προσπάθειες των πόλεων να στραφούν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στη βιώσιμη κινητικότητα από τους κλάδους των ορυκτών καυσίμων και των μεταφορών. Την ίδια στιγμή, η κλιματική κρίση αναμένεται να κάνει την αντιμετώπιση του προβλήματος ακόμη δυσκολότερη.
Τα παραδείγματα του Λονδίνου και της Σόφιας δείχνουν, σύμφωνα με το Euronews Earth, ότι η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι εφικτή. Το επόμενο βήμα της πρωτοβουλίας Breathe Cities είναι να επεκτείνει τη δράση της σε περισσότερες κοινότητες, αξιοποιώντας την εμπειρία των πόλεων στις οποίες έχουν ήδη καταγραφεί μειώσεις της ρύπανσης.
Διαβάστε επίσης
Γιατί κινδυνεύουν περισσότερο από την ατμοσφαιρική ρύπανση όσοι έχουν κοιλιά – Νέα μελέτη
Πυρκαγιές: Γιατί αυξάνουν την πιθανότητα καρδιακής ανεπάρκειας – Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
