Μείωση των προβλημάτων διαγωγής, καλύτερη διαχείριση του θυμού, απομάκρυνση από επιβαρυντικές παρέες και, σε αρκετές περιπτώσεις, επανασύνδεση με το σχολείο καταγράφονται στους εφήβους που συμμετείχαν σε δύο προγράμματα πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης για τη βία και την παραβατικότητα ανηλίκων σε τέσσερις δήμους της Αττικής (Αμαρουσίου, Αχαρνών, Κηφισιάς, Λυκόβρυσης-Πεύκης) και στη Θεσσαλονίκη.
Τα αποτελέσματα των πιλοτικών προγραμμάτων που διενεργήθηκαν από την Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (ΕΠΑΨΥ) και την ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ, περιλαμβάνονται στην Έκθεση Αξιολόγησης Κοινωνικού Αντίκτυπου του Εργαστηρίου «Αποκαταστατική Δικαιοσύνη και Διαμεσολάβηση» του Παντείου Πανεπιστημίου και αφορούν τα προγράμματα «It’s Up To You(th)» και «Connect Thessaloniki». Η αξιολόγηση καλύπτει την περίοδο Ιανουαρίου 2025 – Ιουνίου 2026.
Όπως προκύπτει από την έκθεση, οι έφηβοι είναι αρκετά επιβαρυμένοι όταν φτάνουν στις αρμόδιες υπηρεσίες. Στην Αττική, το 60,9% όσων αξιολογήθηκαν βρισκόταν στην υψηλή ή πολύ υψηλή ζώνη ως προς τα προβλήματα διαγωγής. Το 80% αναγνώριζε ότι αντιμετωπίζει δυσκολίες, ενώ σχεδόν οι μισοί από αυτούς ανέφεραν ότι αυτές διαρκούσαν περισσότερο από έναν χρόνο. Στη Θεσσαλονίκη, 15 από τους 16 εφήβους για τους οποίους υπήρχαν σχετικά στοιχεία ανέφεραν, επίσης, δυσκολίες διάρκειας άνω του έτους.
Η εικόνα, ωστόσο, μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της παρέμβασης. Στους 15 εφήβους της Αττικής για τους οποίους υπήρχαν μετρήσεις πριν και μετά, τα προβλήματα διαγωγής μειώθηκαν κατά 1,33 μονάδες. Η μεταβολή ήταν στατιστικά σημαντική και είχε μεγάλο μέγεθος επίδρασης. Συνολικά, 11 από τους 15 παρουσίασαν βελτίωση στις δυσκολίες και 10 στα προβλήματα διαγωγής. Λόγω του μικρού δείγματος, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το αποτέλεσμα πρέπει να θεωρηθεί προκαταρκτικό.
Οι ίδιοι οι νέοι περιγράφουν την αλλαγή ως εξής: Καλύτερο έλεγχο του θυμού, αποφυγή συγκρούσεων, μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, αλλαγή παρέας και δυνατότητα να κάνουν σχέδια για το μέλλον. «Σκέφτομαι δύο φορές πριν κάνω κάτι», αναφέρει χαρακτηριστικά 14χρονος που συμμετείχε στο πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι και το στοιχείο για τους νέους που είχαν ήδη έρθει σε επαφή με τις Αρχές. Στη Θεσσαλονίκη, από 71 σχετικές περιπτώσεις, στις 60 –ποσοστό 84,5%– δεν καταγράφηκε νέα αιτία εμπλοκής με τις Αρχές κατά τη διάρκεια της συνεργασίας με το πρόγραμμα. Η έκθεση ξεκαθαρίζει, ωστόσο, ότι αυτό δεν αποτελεί επίσημο δείκτη υποτροπής, καθώς δεν υπήρξε μακροχρόνια παρακολούθηση μέσω επίσημων διασυνδεδεμένων δεδομένων.
Σιωπούν και δεν αναζητούν βοήθεια
Ένα ακόμη εύρημα της έκθεσης έχει ενδιαφέρον, καθώς φωτίζει μια λιγότερο ορατή πλευρά της βίας. Από 168 εφήβους στην Αττική, οι 107, δηλαδή ποσοστό 63,7%, είχαν γίνει μάρτυρες περιστατικού βίας στη γειτονιά ή στο σχολείο. Μάλιστα, όσο μεγαλύτερη φαίνεται να είναι η έκθεση στη βία, τόσο δυσκολότερη γίνεται η αναζήτηση βοήθειας: Μόλις 26,2% όσων είχαν δει βία δήλωσαν ότι θα απευθύνονταν σε ενήλικο ή υπηρεσία, έναντι 50% όσων δεν είχαν αντίστοιχη εμπειρία.
Σύμφωνα με όσα προκύπτουν από την έκθεση αξιολόγησης, η αντιμετώπιση της παραβατικότητας δεν εξαντλείται στον ίδιο τον έφηβο. Η οικογένεια, το σχολείο, οι παρέες και η δυνατότητα έγκαιρης πρόσβασης σε έναν σταθερό και μη επικριτικό χώρο υποστήριξης φαίνεται να αποτελούν κρίσιμα κομμάτια της παρέμβασης. Και, όπως δείχνουν οι μαρτυρίες των νέων, η αλλαγή μπορεί να αρχίζει από κάτι φαινομενικά απλό, δηλαδή να μπορούν να σταματήσουν και να σκεφτούν πριν αντιδράσουν.
Διαβάστε επίσης
579 αυτοκτονίες στην Ελλάδα το 2025: Τα «σιωπηλά» σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσουμε
235 παιδιά ζήτησαν βοήθεια για bullying το 2025 – Η ανάγκη για πρόληψη μεγαλώνει
