Ο κολικός νεφρού είναι ένας από τους πιο έντονους πόνους που μπορεί να βιώσει κάποιος και αποτελεί συχνή αιτία αναζήτησης άμεσης ιατρικής βοήθειας. Συνδέεται συνήθως με τη λιθίαση του ουροποιητικού, δηλαδή την παρουσία μιας ή περισσότερων «πετρών» στους νεφρούς ή σε άλλα σημεία του ουροποιητικού συστήματος.
Ο πόνος μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά, να είναι ιδιαίτερα έντονος και να αντανακλά από τη μέση και το πλάι προς την κοιλιά, τη βουβωνική χώρα ή ακόμη και τα γεννητικά όργανα. Τι ακριβώς συμβαίνει, όμως, στον οργανισμό και πότε ο κολικός νεφρού χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση;
Τι είναι ο κολικός νεφρού
Ο κολικός νεφρού δεν είναι από μόνος του μία πάθηση, αλλά ένα χαρακτηριστικό σύμπτωμα που προκαλείται συνήθως όταν ένας λίθος μετακινείται από τον νεφρό προς τον ουρητήρα, τον λεπτό σωλήνα που μεταφέρει τα ούρα από τον νεφρό στην ουροδόχο κύστη.
Όπως εξηγεί ο Βασίλης Αργυρόπουλος, Ουρολόγος και Αναπληρωτής Διευθυντής της Α΄ Ουρολογικής Κλινικής του Metropolitan General, όταν ένας λίθος μετακινηθεί από τον νεφρό προς τον ουρητήρα μπορεί να εμποδίσει τη φυσιολογική ροή των ούρων και να προκαλέσει τον χαρακτηριστικό κολικό νεφρού.
Η ένταση του πόνου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το μέγεθος της πέτρας. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η θέση της, ο βαθμός απόφραξης και η αντίδραση του ουρητήρα.
Ποια είναι τα συμπτώματα του κολικού νεφρού;
Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο αιφνίδιος και πολύ έντονος πόνος. Συνήθως εντοπίζεται στη μία πλευρά της μέσης ή της πλάτης, κάτω από τα πλευρά, και μπορεί να μετακινείται καθώς ο λίθος προχωρά μέσα στον ουρητήρα.
Ο κ. Αργυρόπουλος περιγράφει ως χαρακτηριστικά συμπτώματα τον πολύ έντονο πόνο στη μέση ή τα πλευρά, ο οποίος μπορεί να εμφανίζεται κατά «κύματα» και να αντανακλά προς τη βουβωνική χώρα, καθώς και τη ναυτία, τον έμετο και την παρουσία αίματος στα ούρα.
Αντίστοιχα, η Ματίνα Βλάχου, Διευθύντρια Ουρολόγος στο Metropolitan Hospital, επισημαίνει ότι όταν ένας λίθος μετακινηθεί μέσα στον ουρητήρα, ο πόνος μπορεί να εντοπίζεται στη νεφρική χώρα και στο πλάι της κοιλιάς ή να φτάνει μέχρι τα γεννητικά όργανα. Μπορεί επίσης να συνυπάρχουν εφίδρωση, δυσκολία ή πόνος κατά την ούρηση και αιματουρία.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται αρχικά στο ιστορικό, τα χαρακτηριστικά του πόνου και την κλινική εξέταση. Ανάλογα με την περίπτωση, ακολουθεί εργαστηριακός και απεικονιστικός έλεγχος. Η υπερηχογραφία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αρχική απεικονιστική εξέταση ενώ, σε αρκετές περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό, για ακριβέστερο εντοπισμό και χαρακτηρισμό του λίθου.
Η διερεύνηση είναι σημαντική όχι μόνο για να επιβεβαιωθεί η παρουσία πέτρας, αλλά και για να προσδιοριστούν το μέγεθος και η θέση της, ο βαθμός απόφραξης και η κατάσταση του νεφρού.
Πότε θεωρείται επείγον περιστατικό;
Ένα επεισόδιο που μοιάζει με κολικό νεφρού χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται για πρώτη φορά, καθώς υπάρχουν και άλλες παθήσεις που μπορούν να προκαλέσουν παρόμοιο πόνο.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν ο πόνος συνοδεύεται από πυρετό ή ρίγος. Όπως τονίζει η κ. Βλάχου, η εμφάνιση πυρετού μαζί με τα συμπτώματα της λιθίασης καθιστά την κατάσταση επείγουσα. Όταν ένας λίθος προκαλεί σημαντική απόφραξη και παράλληλα υπάρχει λοίμωξη, απαιτείται άμεση ιατρική αντιμετώπιση.
Άμεση αξιολόγηση χρειάζεται, επίσης, όταν ο πόνος δεν μπορεί να ελεγχθεί, όταν υπάρχει αδυναμία ούρησης ή όταν υπάρχουν άλλοι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο επιπλοκών.
Η υποχώρηση του πόνου σημαίνει ότι έφυγε η πέτρα;
Όχι απαραίτητα – κι αυτό είναι ένα σημαντικό σημείο που συχνά δημιουργεί λανθασμένη αίσθηση ασφάλειας. Όπως εξηγεί η κ. Βλάχου, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ο πόνος υποχωρεί, αλλά ο λίθος παραμένει στον ουρητήρα και εξακολουθεί να προκαλεί απόφραξη του νεφρού. Για τον λόγο αυτό, μετά από ένα επεισόδιο κολικού συνιστάται ουρολογικός έλεγχος, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι ο λίθος έχει πράγματι αποβληθεί.
Πώς αντιμετωπίζεται;
Η πρώτη προτεραιότητα στην οξεία φάση είναι η ανακούφιση του πόνου. Από εκεί και πέρα, η θεραπεία καθορίζεται από το μέγεθος και τη θέση της πέτρας, τον βαθμό απόφραξης, την παρουσία ή όχι λοίμωξης, τη νεφρική λειτουργία και τη γενικότερη κατάσταση του ασθενούς.
Μικροί λίθοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αποβληθούν αυτόματα με τα ούρα. Η κ. Βλάχου αναφέρει ότι πολλοί ασθενείς αποβάλλουν μόνοι τους μικρούς λίθους, ιδιαίτερα όταν δεν προκαλούν σημαντική απόφραξη και δεν συνοδεύονται από λοίμωξη.
Όταν, αντίθετα, ο λίθος είναι μεγαλύτερος ή ενσφηνωμένος, προκαλεί σημαντική απόφραξη ή συνυπάρχει λοίμωξη, μπορεί να απαιτηθεί επεμβατική αντιμετώπιση. Ανάλογα με την περίπτωση, υπάρχουν επιλογές όπως η εξωσωματική λιθοτριψία και οι ενδοσκοπικές τεχνικές.
Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά του λίθου και την κατάσταση του ασθενούς.
Πώς μπορούμε να μειώσουμε τον κίνδυνο;
Η επαρκής πρόσληψη υγρών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέτρα πρόληψης της λιθίασης. Ο κ. Αργυρόπουλος υπογραμμίζει ιδιαίτερα τη σημασία της σωστής ενυδάτωσης, ιδιαίτερα κατά τους ζεστούς μήνες, όταν οι απώλειες υγρών μέσω της εφίδρωσης είναι μεγαλύτερες.
Παράλληλα, ανάλογα με τον τύπο του λίθου και το ιστορικό του ασθενούς, μπορεί να χρειαστούν αλλαγές στη διατροφή, όπως περιορισμός της υπερβολικής πρόσληψης αλατιού και προσαρμογή της κατανάλωσης ζωικών πρωτεϊνών.
Δεν υπάρχει, ωστόσο, μία διατροφική στρατηγική κατάλληλη για όλους. Σε άτομα με επαναλαμβανόμενα επεισόδια λιθίασης μπορεί να απαιτείται πιο αναλυτική διερεύνηση, ώστε να εντοπιστούν οι παράγοντες που ευνοούν τον σχηματισμό λίθων και να σχεδιαστεί εξατομικευμένη πρόληψη.
Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη αντιμετώπιση, αλλά και η διερεύνηση των αιτιών σε άτομα με επαναλαμβανόμενα επεισόδια, μπορούν να συμβάλουν τόσο στην προστασία της νεφρικής λειτουργίας, όσο και στη μείωση του κινδύνου νέων επεισοδίων.
Διαβάστε επίσης
Βιταμίνη D: Φταίνε τα συμπληρώματα για τις πέτρες στα νεφρά και την αθηροσκλήρωση; Έρευνα απαντά
Νεφρολιθίαση: Ο απροσδόκητος παράγοντας που επηρεάζει τη δημιουργία λίθων
