Πώς μπορεί μία χώρα να οργανώσει τον εμβολιασμό των ενηλίκων ώστε να μην περιορίζεται σε μία σύσταση του γιατρού ή στην πρωτοβουλία του ίδιου του πολίτη, αλλά να αποτελεί μέρος ενός οργανωμένου συστήματος πρόληψης;
Η Φινλανδία δίνει ορισμένες ενδιαφέρουσες απαντήσεις. Σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, τα οποία δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Human Vaccines & Immunotherapeutics, το μοντέλο εμβολιασμού ενηλίκων της χώρας διαθέτει χαρακτηριστικά που μπορούν να προσφέρουν πολύτιμα μαθήματα και για την υπόλοιπη Ευρώπη.
Στη μέλετη, μεταξύ των συγγραφέων της οποίας βρίσκεται και ο καθηγητής Pierre Van Damme από το Centre for the Evaluation of Vaccination του Πανεπιστημίου της Αμβέρσας, εξετάζεται ολόκληρη η διαδρομή του εμβολίου στη Φινλανδία: Από την απόφαση για την ένταξή του στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού και την προμήθειά του έως τη χορήγηση και την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειάς του.
Τι κάνει διαφορετικά η Φινλανδία
Στην καρδιά του συστήματος βρίσκεται ένα κεντρικά οργανωμένο και χρηματοδοτούμενο από το Δημόσιο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού. Τα εμβόλια που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα – όπως και εκείνα που συστήνονται προσωρινά για συγκεκριμένες υγειονομικές ανάγκες – παρέχονται δωρεάν και ο εμβολιασμός είναι εθελοντικός.
Ένα από τα σημαντικότερα «όπλα» του συστήματος είναι τα πληθυσμιακά μητρώα. Μέσα από αυτά, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να εκτιμήσουν το φορτίο μίας νόσου, να εντοπίσουν ομάδες υψηλού κινδύνου και να παρακολουθούν την εμβολιαστική κάλυψη, την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια των εμβολίων.
Τα δεδομένα αξιοποιούνται και πριν από την ένταξη ενός νέου εμβολίου στο εθνικό πρόγραμμα. Αξιολογούνται το όφελος για τη Δημόσια Υγεία, η ασφάλεια σε ατομικό και πληθυσμιακό επίπεδο και η σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας.
Εμβόλια σε πολύ χαμηλότερες τιμές
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο η Φινλανδία αγοράζει τα εμβόλια. Η προμήθειά τους για το εθνικό πρόγραμμα γίνεται κεντρικά μέσω δημόσιων ευρωπαϊκών διαγωνισμών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η έρευνα, αυτό επιτρέπει στη χώρα να εξασφαλίζει σημαντικά χαμηλότερες τιμές. Οι τιμές των εμβολίων στη Φινλανδία εκτιμάται ότι μπορούν να είναι περίπου στο ένα πέμπτο των αντίστοιχων τιμών στη Γερμανία και στο ένα έβδομο εκείνων της Ελβετίας.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι μία μεγαλύτερη εναρμόνιση των πρακτικών προμήθειας στην Ευρώπη θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντική εξοικονόμηση πόρων και, δυνητικά, να διευκολύνει την εισαγωγή νέων εμβολίων στα εθνικά προγράμματα.
Οι νοσηλευτές στην πρώτη γραμμή
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό του φινλανδικού μοντέλου είναι ότι οι εμβολιασμοί πραγματοποιούνται κυρίως από νοσηλευτές δημόσιας υγείας, υπό ιατρική επίβλεψη. Οι εμβολιασμοί παρέχονται σε Κέντρα Υγείας, νοσοκομεία και δομές φροντίδας, αλλά και μέσω υπηρεσιών επαγγελματικής και στρατιωτικής υγείας και άλλων δομών.
Παράλληλα, οι ετήσιες μαζικές εκστρατείες εμβολιασμού κατά της γρίπης και της COVID-19 αξιοποιούνται ώστε, όπου ενδείκνυται, να μπορούν να χορηγούνται ταυτόχρονα και άλλα εμβόλια.
59% των άνω των 65 ετών εμβολιάστηκε για τη γρίπη
Τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα εμφανή σε ορισμένα εμβόλια που συνδέονται με οργανωμένες εκστρατείες. Την περίοδο 2024-2025, το 59% των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω στη Φινλανδία είχε εμβολιαστεί κατά της γρίπης, έναντι διάμεσου ποσοστού 47% στην ΕΕ/ΕΟΧ.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά που καταγράφεται για τον εμβολιασμό κατά της COVID-19. Η κάλυψη έφθασε το 60,3% στις ηλικίες 60-69 ετών και το 69,7% στους ανθρώπους 80 ετών και άνω. Τα αντίστοιχα διάμεσα ποσοστά στην ΕΕ/ΕΟΧ που παραθέτει η μελέτη ήταν μόλις 8,7% και 8,5%. Οι συγγραφείς, ωστόσο, δεν παρουσιάζουν μια εξιδανικευμένη εικόνα.
Πού «σκοντάφτει» ακόμη και το φινλανδικό μοντέλο
Ένα από τα παράδοξα που εντοπίζουν είναι ότι, παρά την ισχυρή υποδομή, η ευθύνη για τον εμβολιασμό εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να βρίσκεται στον ίδιο τον πολίτη.
Οι υπενθυμίσεις είναι περιορισμένες, κυρίως μέσω SMS ή ηλεκτρονικών υπηρεσιών για τη γρίπη και την COVID-19, ενώ οι αυτόματες ειδοποιήσεις μέσα στους ηλεκτρονικούς φακέλους υγείας δεν είναι ακόμη ευρέως διαδεδομένες.
Αυτό έχει συνέπειες. Η κάλυψη για εμβόλια που βρίσκονται έξω από τις μεγάλες ετήσιες εκστρατείες ή αφορούν συγκεκριμένες ομάδες υψηλού κινδύνου μπορεί να παραμένει χαμηλή.
Επιπλέον, όταν ένα εμβόλιο δεν καλύπτεται από το εθνικό πρόγραμμα και πρέπει να πληρωθεί από τον ίδιο τον πολίτη, το κόστος μπορεί να δημιουργήσει ανισότητες στην πρόσβαση.
Υπάρχει και ένα ακόμη μειονέκτημα: H επιστημονικά αυστηρή διαδικασία αξιολόγησης, λήψης απόφασης, χρηματοδότησης και προμήθειας μπορεί να καθυστερήσει την ένταξη νέων εμβολίων στο πρόγραμμα.
Το επόμενο βήμα: Έρπης ζωστήρας και RSV
Το πρόγραμμα εμβολιασμού ενηλίκων συνεχίζει να διευρύνεται, ιδιαίτερα για τις ομάδες υψηλού κινδύνου. Για τον έρπητα ζωστήρα, ομάδα εμπειρογνωμόνων πρότεινε το 2025 την ένταξη του εμβολιασμού για λήπτες μεταμόσχευσης οργάνων και αιμοποιητικών κυττάρων, ασθενείς με αιματολογικές κακοήθειες και, βάσει ηλικίας, στα 75 έτη, υπό την προϋπόθεση επίτευξης αποδεκτής τιμής. Η χρηματοδοτική απόφαση, σύμφωνα με τη δημοσίευση, παραμένει σε εκκρεμότητα.
Παράλληλα εξετάζεται ο εμβολιασμός ενηλίκων έναντι του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV), με επίσημη σύσταση από την αρμόδια ομάδα εργασίας να αναμένεται έως τον Ιούνιο του 2027.
Τέσσερα μαθήματα για την Ευρώπη
Οι ερευνητές καταλήγουν σε τέσσερις βασικές κατευθύνσεις που μπορούν να αξιοποιήσουν και άλλες ευρωπαϊκές χώρες:
- δημιουργία πληθυσμιακών μητρώων που συνδέουν την εμβολιαστική κάλυψη με το φορτίο νόσου και την αξιολόγηση κόστους-αποτελεσματικότητας,
- κεντρικές προμήθειες εμβολίων μέσω δημόσιων διαγωνισμών,
- συστηματικές υπενθυμίσεις εμβολιασμού ενσωματωμένες στους ηλεκτρονικούς φακέλους υγείας,
- σαφής ευθύνη για την επίτευξη υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης στις επαγγελματικές ομάδες και στους πληθυσμούς υψηλού κινδύνου.
Το φινλανδικό παράδειγμα δείχνει τελικά ότι ο εμβολιασμός των ενηλίκων δεν εξαρτάται μόνο από το ποια εμβόλια συστήνονται. Εξαρτάται από το εάν πίσω από τη σύσταση υπάρχει ένα σύστημα που μπορεί να εντοπίζει ποιος χρειάζεται προστασία, να του εξασφαλίζει πρόσβαση, να περιορίζει το κόστος και να γνωρίζει σε πραγματικό χρόνο πόσο καλά λειτουργεί το πρόγραμμα.
Διαβάστε επίσης
Τι προσφέρει ο HPV εμβολιασμός των εφήβων 9-14 ετών – Όσα πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
