Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) παρουσίασε μια νέα έκθεση που αξιολογεί την πρόοδο στην εφαρμογή των Παγκόσμιων Στρατηγικών Υγείας (Global Health Sector Strategies – GHSS) για τον ιό HIV, τις ιογενείς ηπατίτιδες και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) για την περίοδο 2022–2030.
Η έκθεση, η οποία δημοσιεύθηκε κατά τη διάρκεια του 26ου Διεθνούς Συνεδρίου για το AIDS (AIDS 2026) και λίγο πριν από την Παγκόσμια Ημέρα Ηπατίτιδας (28 Ιουλίου), αναδεικνύει σημαντικά επιτεύγματα αλλά και επίμονες προκλήσεις στην παγκόσμια αντιμετώπιση αυτών των επιδημιών.
«Η έκθεση αυτή αφηγείται δύο ιστορίες. Καταδεικνύει τι είναι δυνατό να επιτευχθεί όταν οι χώρες επενδύουν στην υγεία, στις κοινότητες και στην επιστήμη. Παράλληλα, δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να ανατραπεί η πρόοδος εξαιτίας διακοπών στη χρηματοδότηση, ανθρωπιστικών κρίσεων και επίμονων ανισοτήτων», δήλωσε ο Δρ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ. «Τα επόμενα πέντε χρόνια πρέπει να οικοδομήσουμε ολοκληρωμένα και ανθεκτικά συστήματα υγείας που θα φτάνουν σε όσους έχουν μείνει περισσότερο πίσω».
Μέχρι το τέλος του 2025, εκτιμάται ότι 32 εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν με HIV λάμβαναν θεραπεία και, από το 2010, οι νέες μολύνσεις από HIV έχουν μειωθεί κατά 42%, ενώ οι θάνατοι που σχετίζονται με το AIDS έχουν μειωθεί κατά 57%. Ωστόσο, 9 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε σωτήρια θεραπεία για τον ιό HIV, ενώ οι νέες μολύνσεις συνεχίζουν να αυξάνονται σε αρκετές περιοχές, ιδιαίτερα μεταξύ βασικών πληθυσμιακών ομάδων, όπως άνδρες που έχουν σεξουαλικές επαφές με άνδρες, εργαζόμενοι στο σεξ, άτομα που κάνουν χρήση ενέσιμων ναρκωτικών, τρανς άτομα και άτομα που βρίσκονται σε σωφρονιστικά ιδρύματα.
Επίσης, έχει σημειωθεί πρόοδος στην αντιμετώπιση των ιογενών ηπατιτίδων. Από το 2015, οι ετήσιες νέες λοιμώξεις από ηπατίτιδα Β έχουν μειωθεί κατά 32%, ενώ οι θάνατοι που σχετίζονται με την ηπατίτιδα C έχουν μειωθεί παγκοσμίως κατά 12%. Παρά τις βελτιώσεις αυτές, η ιογενής ηπατίτιδα παραμένει μία από τις πιο θανατηφόρες λοιμώδεις ασθένειες στον κόσμο, προκαλώντας περίπου 1,3 εκατομμύρια θανάτους το 2024, με τη θνησιμότητα να συνεχίζει να αυξάνεται.
Η πρόοδος στην παγκόσμια αντιμετώπιση των ΣΜΝ παρουσιάζει μεικτή εικόνα. Οι χώρες έχουν ενισχύσει τις εθνικές πολιτικές τους και έχουν βελτιώσει τον έλεγχο και τη θεραπεία της σύφιλης κατά την εγκυμοσύνη, ενώ η κάλυψη του εμβολιασμού κατά του ιού HPV έχει αυξηθεί σταδιακά. Παράλληλα, τα ποσοστά ΣΜΝ αυξάνονται σε αρκετές χώρες και κοινότητες, ενώ εντείνεται η αντοχή στα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της γονόρροιας.
Προκλήσεις που παραμένουν
Παρά την πρόοδο, σημαντικά κενά εξακολουθούν να εμποδίζουν τις προσπάθειες για την εξάλειψη του ιού HIV, των ιογενών ηπατιτίδων και των ΣΜΝ έως το 2030.
Στην περίπτωση του HIV, οι μειώσεις της διεθνούς χρηματοδότησης από δωρητές το 2025 προκάλεσαν διαταραχές σε προγράμματα πρόληψης σε αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στην προφύλαξη πριν από την έκθεση (PrEP). Παρότι ορισμένες κυβερνήσεις παρενέβησαν για να διατηρήσουν τις υπηρεσίες, τα προκαταρκτικά δεδομένα δείχνουν ότι η χρήση της PrEP έχει μειωθεί σε αρκετές χώρες και κοινότητες.
Για την ιογενή ηπατίτιδα, οι θάνατοι που συνδέονται με την ηπατίτιδα Β έχουν αυξηθεί κατά 17% σε σχέση με το 2015. Η διάγνωση και η κάλυψη θεραπείας παραμένουν χαμηλές, ιδιαίτερα για την ηπατίτιδα Β, παρά τη διαθεσιμότητα εξαιρετικά αποτελεσματικών φαρμάκων που θα μπορούσαν να αποτρέψουν εκατομμύρια θανάτους.
Η παγκόσμια αντιμετώπιση των ΣΜΝ εξακολουθεί να βρίσκεται εκτός πορείας λόγω της αύξησης των κρουσμάτων, της αυξανόμενης μικροβιακής αντοχής και της ανεπαρκούς κάλυψης στον εμβολιασμό κατά του ιού HPV και στον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Τα επίμονα κενά στην επιτήρηση, τη διάγνωση, τη χρηματοδότηση και τα συστήματα πληροφοριών υγείας περιορίζουν περαιτέρω την ικανότητα των χωρών να παρακολουθούν τις επιδημίες και να επεκτείνουν αποτελεσματικές υπηρεσίες πρόληψης, ελέγχου και θεραπείας.
Προτεραιότητες για την επιτάχυνση της προόδου έως το 2030
Η έκθεση του ΠΟΥ αναγνωρίζει την ολοκλήρωση των υπηρεσιών ως μία από τις μεγαλύτερες ευκαιρίες για την επιτάχυνση της προόδου. Οι χώρες που αναφέρουν τα καλύτερα αποτελέσματα παρέχουν όλο και περισσότερο υπηρεσίες για τον HIV, τις ιογενείς ηπατίτιδες και τα ΣΜΝ μέσω της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, σε συνδυασμό με υπηρεσίες για τη φυματίωση, τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, τη μητρική και παιδική υγεία, καθώς και τα μη μεταδοτικά νοσήματα.
Η εξάλειψη της μετάδοσης του HIV, της σύφιλης και της ηπατίτιδας Β από τη μητέρα στο παιδί παραμένει βασική προτεραιότητα. Ενθαρρυντικά, όλο και περισσότερες χώρες υποβάλλουν αιτήματα στον ΠΟΥ για επικύρωση της εξάλειψης, αποδεικνύοντας ότι η επιτυχία είναι εφικτή όταν ενισχύονται οι ολοκληρωμένες υπηρεσίες μητρικής και παιδικής υγείας.
Περαιτέρω πρόοδος μπορεί να επιτευχθεί μέσω της επέκτασης των ψηφιακών λύσεων υγείας, της ενίσχυσης διαλειτουργικών συστημάτων επιτήρησης και πληροφοριών υγείας, της ανάπτυξης πλατφορμών ελέγχου για πολλαπλές ασθένειες και της διασφάλισης ισότιμης πρόσβασης στις καινοτομίες.
Αυτές περιλαμβάνουν βελτιωμένες διαγνωστικές μεθόδους, ποιοτικά διασφαλισμένες εξετάσεις για ΣΜΝ και τεχνολογίες πρόληψης μακράς διάρκειας, όπως η ενέσιμη λενακαπαβίρη (lenacapavir) δύο φορές τον χρόνο, η οποία συνιστάται από τον ΠΟΥ. Η λενακαπαβίρη εισάγεται ήδη σε 10 χώρες και η εφαρμογή της έχει προγραμματιστεί σε ακόμη 14. Η σύσταση του ΠΟΥ σχετικά με τη δοξυκυκλίνη ως προφύλαξη μετά την έκθεση (doxycycline PEP) προσφέρει επίσης μια πολλά υποσχόμενη νέα δυνατότητα για τη μείωση των βακτηριακών ΣΜΝ σε πληθυσμούς με σημαντικό κίνδυνο.
Η ενίσχυση της ηγεσίας των κοινοτήτων και η ενσωμάτωση δεδομένων που προέρχονται από τις ίδιες τις κοινότητες στα εθνικά συστήματα παρακολούθησης μπορούν να βελτιώσουν τη λογοδοσία, να καθοδηγήσουν τις βελτιώσεις των προγραμμάτων και να βοηθήσουν ώστε οι υπηρεσίες να φτάνουν σε όσους συχνά μένουν πίσω.
Διαβάστε επίσης
HIV- Ελλάδα: 526 οι νέες διαγνώσεις σε μια χρονιά – Οι μισοί το έμαθαν πολύ αργά
Φυματίωση: H πιο θανατηφόρα λοίμωξη παγκοσμίως – 440 περιστατικά στην Ελλάδα το 2024
Γονόρροια: Τριπλασιάστηκαν σε 3 χρόνια τα κρούσματα στην Ελλάδα
