Μία νέα πειραματική στρατηγική αξιοποιεί γενετικά τροποποιημένα βακτήρια του εντέρου, ώστε να παράγουν ανοσοθεραπευτικό παράγοντα απευθείας μέσα στους όγκους του παγκρέατος. Η μέθοδος περιόρισε την ανάπτυξη των όγκων και ενεργοποίησε τα Τ-λεμφοκύτταρα που επιτίθενται στα καρκινικά κύτταρα, σύμφωνα με προκλινική μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου του Σικάγου.
Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, θεωρούνται ενθαρρυντικά, ιδιαίτερα επειδή ο καρκίνος του παγκρέατος παραμένει ένας από τους δυσκολότερους καρκίνους στην αντιμετώπιση. Ωστόσο, η θεραπεία δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί σε ανθρώπους και απαιτούνται περαιτέρω έρευνες για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά της.
Γιατί ο καρκίνος του παγκρέατος αντιστέκεται στην ανοσοθεραπεία
Οι ανοσοθεραπείες έχουν αλλάξει την αντιμετώπιση αρκετών μορφών καρκίνου, βοηθώντας το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα. Στον καρκίνο του παγκρέατος, όμως, τα αποτελέσματά τους παραμένουν περιορισμένα.
Ένας από τους βασικούς λόγους είναι ότι οι παγκρεατικοί όγκοι δημιουργούν συχνά ένα λεγόμενο «ψυχρό» μικροπεριβάλλον. Με απλά λόγια, ο όγκος διαμορφώνει γύρω του συνθήκες που εμποδίζουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού να εισέλθουν, να ενεργοποιηθούν και να εξαπολύσουν αποτελεσματική επίθεση.
«Ο καρκίνος του παγκρέατος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες θεραπευτικές προκλήσεις στην ογκολογία. Αυτό ήταν το “βουνό” που έπρεπε να κατακτήσουμε», δήλωσε ο Δρ Ralph Weichselbaum, καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Ακτινοθεραπευτικής και Κυτταρικής Ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου.
Τα βακτήρια λειτουργούν σαν μικροσκοπικά «εργοστάσια φαρμάκου»
Η πειραματική θεραπεία ονομάζεται BifidoSumIL-2 και βασίζεται σε ένα γενετικά τροποποιημένο στέλεχος του βακτηρίου Bifidobacterium longum. Πρόκειται για προβιοτικό βακτήριο που συναντάται φυσιολογικά στο έντερο και χρησιμοποιείται συχνά σε τρόφιμα, όπως το γιαούρτι.
Οι επιστήμονες τροποποίησαν το βακτήριο, ώστε να παράγει μέσα στον όγκο μία ειδικά σχεδιασμένη μορφή της ιντερλευκίνης-2, γνωστή ως SumIL-2. Η ιντερλευκίνη-2 είναι ένα ισχυρό μόριο του ανοσοποιητικού που ενεργοποιεί τα Τ-λεμφοκύτταρα. Η συμβατική χορήγησή της, ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες και να ενεργοποιήσει κύτταρα που τελικά καταστέλλουν την αντικαρκινική απόκριση.
Η τροποποιημένη SumIL-2 σχεδιάστηκε για να ενεργοποιεί πιο επιλεκτικά τα Τ-λεμφοκύτταρα που καταπολεμούν τον καρκίνο, περιορίζοντας παράλληλα την ενεργοποίηση των ρυθμιστικών Τ-κυττάρων που μπορούν να «φρενάρουν» την ανοσολογική αντίδραση.
Το Bifidobacterium longum επιλέχθηκε και για έναν ακόμη λόγο: Αναπτύσσεται σε περιβάλλοντα με ελάχιστο ή καθόλου οξυγόνο. Τέτοιες συνθήκες επικρατούν συχνά στο εσωτερικό των συμπαγών όγκων, σε αντίθεση με τους υγιείς ιστούς, όπου τα επίπεδα οξυγόνου είναι υψηλότερα.
Μετά τη συστηματική χορήγησή τους, τα βακτήρια απομακρύνονται από τους υγιείς, πλούσιους σε οξυγόνο ιστούς, αλλά μπορούν να παραμείνουν ενεργά στις περιοχές χαμηλού οξυγόνου του όγκου. Εκεί λειτουργούν σαν μικροσκοπικά «εργοστάσια», παράγοντας τη θεραπευτική ουσία ακριβώς στο σημείο όπου χρειάζεται.
«Το Bifidobacterium είναι υποχρεωτικά αναερόβιο, επομένως δεν αναπτύσσεται παρουσία οξυγόνου», εξήγησε ο Δρ Mark Mimee, επίκουρος καθηγητής Μικροβιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου.
Ενισχυμένη δράση με τις καθιερωμένες θεραπείες
Στα ζωικά μοντέλα, τα τροποποιημένα βακτήρια συγκεντρώθηκαν επιλεκτικά μέσα στους όγκους, ενεργοποίησαν την ανοσολογική απόκριση και επιβράδυναν την ανάπτυξη του καρκίνου του παγκρέατος.
Η θεραπεία αύξησε ιδιαίτερα τη δραστηριότητα των CD8+ Τ-λεμφοκυττάρων, τα οποία έχουν κεντρικό ρόλο στην αναγνώριση και καταστροφή των καρκινικών κυττάρων. Παράλληλα, βοήθησε να μεταβληθεί το μικροπεριβάλλον του όγκου, ώστε να γίνει περισσότερο ευάλωτο στην επίθεση του ανοσοποιητικού.
Ακόμη καλύτερα αποτελέσματα καταγράφηκαν όταν η πειραματική μέθοδος συνδυάστηκε με καθιερωμένες αντικαρκινικές θεραπείες. Ο συνδυασμός της με χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία ή ανοσοθεραπεία κατά του PD-L1 βελτίωσε τον έλεγχο του όγκου και την επιβίωση σε σύγκριση με τη χορήγηση κάθε θεραπείας ξεχωριστά.
«Η δυνατότητα συνδυασμού είναι ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης. Η BifidoSumIL-2 δεν δρα μόνο από μόνη της, αλλά συνεργάζεται με την ακτινοθεραπεία, τη χημειοθεραπεία και την ανοσοθεραπεία», τόνισε ο Δρ Weichselbaum.
Τα επόμενα βήματα
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, η μέθοδος βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο ερευνητικό στάδιο. Πριν εξεταστεί η εφαρμογή της σε ασθενείς, θα πρέπει να αξιολογηθούν η μακροχρόνια ασφάλειά της, η πιθανότητα τα βακτήρια να επηρεάσουν υγιείς ιστούς και η διάρκεια της ανοσολογικής απόκρισης.
Οι ερευνητές θα εξετάσουν επίσης εάν τα τροποποιημένα βακτήρια μπορούν μελλοντικά να χορηγούνται από το στόμα αντί με ένεση, καθώς και κατά πόσο μπορούν να συνδυαστούν με νεότερες θεραπείες για τον καρκίνο του παγκρέατος, όπως οι αναστολείς του KRAS.
Η μελέτη εντάσσεται σε ένα αναπτυσσόμενο πεδίο έρευνας, στο οποίο προβιοτικά βακτήρια μετατρέπονται σε φορείς φαρμάκων. Η δυνατότητά τους να εντοπίζουν το ιδιαίτερο περιβάλλον των όγκων και να απελευθερώνουν εκεί τη θεραπεία θα μπορούσε να ενισχύσει την αντικαρκινική δράση, περιορίζοντας ταυτόχρονα τις ανεπιθύμητες επιδράσεις στους υπόλοιπους ιστούς. Προς το παρόν, πάντως, πρόκειται για μία πολλά υποσχόμενη εργαστηριακή προσέγγιση και όχι για διαθέσιμη θεραπεία.
Διαβάστε επίσης
Τα φάρμακα για την παχυσαρκία συνδέθηκαν με 41% μικρότερο κίνδυνο καρκίνου
Πόσο κινδυνεύουν όσοι μένουν κοντά σε πρατήρια καυσίμων – Έρευνα αποκαλύπτει
