Ο παθολόγος και ερευνητής, κ. Γιώργος Παππάς εξηγεί γιατί ο συναγερμός του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την επιδημία Έμπολα δεν αφορά έναν γενικευμένο παγκόσμιο πανικό, αλλά μια σοβαρή υγειονομική κρίση στην Κεντρική Αφρική, με δεκάδες νεκρούς, πιθανές αλυσίδες μετάδοσης και τον κίνδυνο εξάπλωσης σε περιοχές με μεγάλη πληθυσμιακή κινητικότητα.
Σε ανάρτησή του αναλύει γιατί το συγκεκριμένο στέλεχος, ο Ebola Bundibugyo, είναι διαφορετικό από τον πιο γνωστό Ebola Ζαΐρ, ποια είναι τα κενά σε διάγνωση, εμβόλια και θεραπείες, αλλά και γιατί η έγκαιρη διεθνής κινητοποίηση είναι κρίσιμη για να περιοριστεί η επιδημία πριν περάσει σε μεγαλύτερα αστικά κέντρα.
Δείτε αναλυτικά την ανάρτηση
«”Γιατί κήρυξε κατάσταση συναγερμού για τον Ebola ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας; Είναι υπερβολή; Θα πεθάνουμε όλοι πάλι;” Εμείς στην Ελλάδα όχι από αυτό, εκεί όμως πολλοί.
1. Κατάσταση συναγερμού επειδή ήδη καταγράφονται >80 πιθανοί νεκροί σε >350 πιθανά κρούσματα [1]. Επειδή φαίνεται να έχει υπάρξει καθυστέρηση στην αναγνώριση της επιδημίας και συνεπώς αυτοί οι αριθμοί θα μεγαλώσουν. Επειδή υπάρχει ο φόβος να εισέρθει ο ιός σε μεγάλα αστικά κέντρα και να έχουμε κάτι αντίστοιχο του θλιβερού 2013-2016 στην Δυτική Αφρική, με >10.000 νεκρούς. Επειδή ήδη πέρασε τα σύνορα (η περιοχή είναι κοντά σε τριεθνές με Νότιο Σουδάν και Ουγκάντα, και είναι περιοχή χρυσωρυχείων- κινητικότητας πληθυσμών, οπότε είναι εύκολο να μετακινηθεί και ο ιός, ήδη πήγε Ουγκάντα). Επειδή η επιδημία τρέχει σε επαρχία της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό όπου η παροχή υγειονομικής φροντίδας και κάθε υγειονομική πράξη εκτελούνται δύσκολα λόγω πολυετούς καθεστώτος ανομίας με εμφυλίους μεταξύ διαφορετικών εθνοτικών ομάδων. Επειδή δεν είναι ο συνηθισμένος Ebola, άρα όσα ξέραμε περί διάγνωσης και πρόληψης και θεραπείας δεν ισχύουν.
2. “Τι θα πει δεν είναι ο συνηθισμένος;”
Υπάρχουν έξι αδερφάκια στην οικογένεια Ebola, εκ των οποίων αυτός εδώ είναι το τρίτο σημαντικότερο, ο Bundibugyo (από την περιοχή της Ουγκάντας που ανακαλύφθηκε). Ο μεγάλος φονιάς είναι ο Ebola Ζαΐρ (άσχετο αν κι ετούτος εδώ στο πρώην Ζαΐρ κάνει την επιδημία του) – ο πρώτος που ανακαλύφθηκε και αυτός που έχει σκοτώσει >10.000, ακολουθεί ο Ebola Σουδάν με πολλές επιδημίες κι αυτός (ενώ υπάρχουν και ο Tai Forest που έχει προσβάλλει έναν άνθρωπο, ο Reston που δεν αρρώστησε κανέναν- με δραματικό τρόπο τον μάθαμε όμως, κι ένας Bombali απομονωμένος μόνο από νυχτερίδες) . Ο Bundibugyo έχει κάνει δύο επιδημίες στο παρελθόν, μία στην Δυτική Ουγκάντα το 2007-2008, με 37 νεκρούς σε 149 κρούσματα [2] και μία στην Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό το 2012, σε μια επαρχία δίπλα από εκεί που είναι η τωρινή επιδημία, με 29 νεκρούς σε 57 κρούσματα. Θνησιμότητα 25-51% λοιπόν. Έως και ηπιότερο από τον μεγάλο Ebola τον λες, ισχύει αυτό και σε πρωτεύοντα πειραματόζωα. Αλλά ένας στους τέσσερις μέχρι ένας στους δύο, πεθαίνει.
3. “Και πώς μεταδίδεται; Τι κάνει;”
Αρχικά είναι ένα εμπύρετο συνηθισμένο που εξελίσσεται, ενίοτε αστραπιαία, με ιδιαίτερα έντονο πονοκέφαλο και κυρίως συμπτώματα από το γαστρεντερικό- στην συντριπτική πλειοψηφία αυτά φτάνουν, η διάρροια πχ μέσω αφυδάτωσης, για να σκοτώσει. Στις μισές, χονδρικά, περιπτώσεις κάνει τα αιμορραγικά του, που μπορεί να είναι από το απλό “ματώνει πολύ εκεί που πήραν αίμα” μέχρι μαζικές αιμορραγίες ποικίλης εστίας, κατάλληλες για ταινίες τρόμου.
Δεν μεταδίδεται πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων. Μεταδίδεται με επαφή με μολυσμένα υγρά του ασθενούς, εύκολα, ή με επαφή με μολυσμένες από αυτά επιφάνειες, αλλά ενδέχεται και μέσω του αέρα αν μπεις σε έναν χώρο όπου υπάρχει ασθενής με τεράστιο ιικό φορτίο. Οι υγειονομικοί είναι που κινδυνεύουν λοιπόν πολύ (ήδη έχουμε τουλάχιστον 4 νεκρούς), και οι συγγενείς επίσης- οι κηδείες είναι κλασικό σημείο μαζικής μετάδοσης και διασποράς στον Ebola. Μέσος χρόνος επώασης 6 ημέρες, συνιστώμενος χρόνος περιορισμού των επαφών 21 ημέρες, η επιδημία λήγει αν έχεις 42 μέρες χωρίς κρούσμα.
4. “Και γιατί να μην χρησιμοποιήσουμε τα εργαλεία που έχουμε για τον κανονικό τον Ebola; Δεν έχεις πει κι εσύ στο παρελθόν ότι υπάρχουν εμβόλια και μονοκλωνικά;”
Επειδή διαφέρει τόσο από τον μεγάλο Ebola του Ζαΐρ (62% η γενετική τους ομοιότητα μόνο) που ΔΕΝ τον πιάνουν τα εμβόλια που έχουν αναπτυχθεί (και κάποια αδειοδοτηθεί) για τον Ebola Ζαΐρ, ούτε τα αντίστοιχα μονοκλωνικά αντισώματα. Εδώ δεν πιάνει ο διαγνωστικός έλεγχος ο συνηθισμένος, δεν έδωσαν θετικό αποτέλεσμα ούτε οι νέες ταχείες διαγνωστικές τεχνολογίες πεδίου, τύπου Ebola Xpert (συμβάλλοντας στο να καθυστερήσει η αναγνώριση της επιδημίας) .
Οπότε έχουμε λίαν θανατηφόρο παθογόνο που μάλλον έχει ήδη δημιουργήσει πολλές επιδημιολογικές αλυσίδες μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο, σε περιοχή που σε κάποια σημεία της ακόμη και η διεθνής βοήθεια θα φτάσει με κίνδυνο της ζωής των υγειονομικών, και σε περιοχή που η εγγραμματοσύνη υγείας είναι έτσι κι αλλιώς περιορισμένη (χαρακτηριστικά, σε παλαιότερες επιδημίες αιμορραγικών πυρετών, υπήρξε αντίδραση στην ανάγκη υγειονομικού χειρισμού των σορών των νεκρών, και αντίδραση στη νοσηλεία σε όποιες μονάδες Ebola, του τύπου “αν μπεις εκεί θα σε σκοτώσουν”- τα οποία βέβαια τα ακούσαμε/ ακούμε με άλλη αιτία και στην χώρα μας…) .
5. “Μπορεί να έρθει στην Ελλάδα εύκολα;”
Απαντώ όπως απάντησα το 2019, όταν είχε πάλι επιδημία Ebola, στην ίδια περιοχή μάλιστα! (2280 ! νεκροί σε 3470 κρούσματα από Ebola Ζαΐρ), σε μια συζήτηση για επιδημίες που κάναμε με τον Kyriakos [3] : “— Θα περιμέναμε ένα κρούσμα Ebola στην Ελλάδα; — Ναι, αν κάποιος έχει πάει στην εξωτική επαρχία του Κονγκό και μετά από λίγες μέρες επιστρέψει στη χώρα μας. Και αν εκδηλώσει τα συμπτώματα αλλά πάει στο νοσοκομείο ΧΩΡΙΣ να πει πως ήταν στο Κονγκό, οπότε κολλήσει 5-6 μέλη από το προσωπικό. Ή αν το πει μεν, αλλά αν το προσωπικό αγνοήσει τη σημασία της πληροφορίας.”. Εκεί παραμένουμε.
6. “Οπότε μήπως βιάστηκε ο επικεφαλής του ΠΟΥ να ανακοινώσει διεθνούς εμβέλειας επείγουσα κατάσταση δημόσιας υγείας;”
Μια χαρά έκανε αυτή τη φορά ο Tedros, που δεν περίμενε μάλιστα να συμβουλευτεί την “επιτροπή ειδικών”. Έκανε αυτό που έπρεπε να είχε κάνει και τον Ιανουάριο του 2020 αλλά τότε τον πήρε στον λαιμό του η “επιτροπή ειδικών” που δεν έβλεπε τίποτε ανησυχητικό με τον κορωνοϊό.
Ουσιαστικά κάλεσε σε εγρήγορση ο ΠΟΥ με αυτό τον τρόπο. Την διεθνή επιστημονική κοινότητα, τη φαρμακοβιομηχανία και τις ρυθμιστικές αρχές για να δουν πώς θα βοηθήσουν. Ξέρουμε πχ πως με την τεχνολογία που έχει αναπτυχθεί εμβόλιο για τον Ebola Ζαΐρ φτιάχνεται και εμβόλιο για τον Ebola Bundibugyo, έχει δοκιμαστεί μάλιστα σε πρωτεύοντα πειραματόζωα με καλά αποτελέσματα [4] . Το εμβόλιο για τον Ebola Ζαΐρ έχει το εξής καλό: ότι αν το δώσεις ακόμη και ΜΕΤΑ την έκθεση στον ιό, προλαβαίνει να ενισχύσει την ανοσία τόσο ώστε να ελαττώσει σημαντικά την βαρύτητα της νόσου, σε όποιον έχει κολλήσει. Άν λοιπόν είχαμε απόθεμα από το αντίστοιχο εμβόλιο για τον Ebola Bundibugyo, θα είχαμε ένα όπλο. Στον ΠΟΥ συζητούν πάντως να δοκιμάσουν αυτό του Ebola Ζαΐρ, που υπάρχει απόθεμα, κι ό,τι πιάσει, αν πιάσει. Υπάρχει και ένα κοκτέιλ μονοκλωνικών αντισωμάτων, το MBP134 με καλά πειραματικά δεδομένα, και λογικά θα χορηγηθεί αν ξεπεραστούν τα γραφειοκρατικά [5].
Το να σημαίνεις συναγερμό δεν αντιστοιχεί ούτε σε “θέλουν να μας κλείσουν μέσα”, μήτε σε “θα μας κάνουν νέα πειραματικά εμβόλια” (αφήστε που δεν είναι mRNA τα εμβόλια αυτά, να μην αγχώνονται διάφοροι πλανημένοι) . Σημαίνει ότι οι γιατροί [6], σε όλο τον κόσμο, πρέπει να ρωτάνε στο ιστορικό κάθε εμπυρέτου (βασικά πρέπει να το λέει ο ασθενής από πριν) για πιθανά ταξίδια σε εξωτικές περιοχές και μη (έτσι κι αλλιώς πρέπει, επιτακτικότερα τώρα), σημαίνει ότι η διεθνής κοινότητα πρέπει να δει πώς θα παραχθούν διαγνωστικά όπλα και όποια θεραπευτική παρέμβαση ταχύτατα, ότι η τεχνογνωσία θα πρέπει να μεταφερθεί εκεί, έστω και δι’ αντιπροσώπων (να μην κάνουμε συζήτηση για την αποικιοκρατία τώρα, μετά άμα θέλετε) και αυτή η τεχνογνωσία να περιλαμβάνει την ιχνηλάτηση των επαφών- έτσι λήγει η επιδημία.
7. “Τίποτε αισιόδοξο;” Ναι. Ο φόβος για εισβολή του ιού σε αστικά κέντρα είναι κάπως μικρότερος: το κρούσμα που είχε ανακοινωθεί στην Κινσάσα, πρωτεύουσα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, δεν ισχύει, ενώ για τα κρούσματα στην Καμπάλα της Ουγκάντας, που ταξίδεψαν εκεί από την περιοχή της επιδημίας, μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα ιχνηλατηθούν αποτελεσματικά οι επαφές τους– μας έδωσε εξαιρετικά δείγματα η Ουγκάντα σε αντίστοιχες περιπτώσεις αιμορραγικών πυρετών πρόσφατα, δεν είναι στην εποχή της ταινίας της εικόνας. Υπάρχει και ικανή κινητοποίηση του αφρικανικού τμήματος του ΠΟΥ, και ήδη δόθηκε στη δημοσιότητα το γονιδίωμα του ιού [7].
8. Μας ακούγεται “οικείος” ο Ebola, περισσότερο από τον Hanta. Υπάρχει πολύ λιγότερο ενδιαφέρον από τα ΜΜΕ σε σχέση με τον Hanta, παρά το ότι ο δεύτερος σκότωσε 3 κι ο πρώτος έχει ήδη σκοτώσει 80+. Ίσως επειδή μπορούμε να φανταστούμε τον εαυτό μας σε κρουαζιερόπλοιο αλλά όχι σε χρυσωρυχείο/ παράγκες/ χωρίς υγειονομική περίθαλψη/ έρμαιο πολέμαρχων.
Υ.Γ. : Αν θέλετε να δείτε πώς πρωτοανακαλύφθηκε ο Ebola, δείτε το τηλεοπτικό Hot Zone, που μισό αναφέρεται σε αυτό και άλλο μισό στην ιστορία με τον Ebola Reston, είχα γράψει γι’ αυτό στο Lancet Infectious Diseases [8] . Ή μπορείτε να δείτε τα πρώτα λεπτά του And the Band Played On, όπου ο Don Francis, πριν τον HIV, βρίσκεται στην χώρα του Ebola. Ή το 93 Days, για το πώς σταμάτησε η εισβολή του ιού στο Lagos το 2014, με κόστος τις ζωές υγειονομικών (κακογυρισμένη αλλά έχει ρόλο για έναν ήρωα της πραγματικής ζωής, τον David Brett-Major) .
Η εικόνα εδώ από το The Last King of Scotland, ο James McAvoy γιατρός στην Ουγκάντα του Ίντι Αμίν, δεν είχε Ebola τότε (σε απολυταρχικά καθεστώτα ως γνωστόν δεν έχει τέτοια παθογόνα, τους απαγορεύεται…) , δίπλα του η Gillian Anderson, σύζυγος εθελοντή ιατρού σε ιεραποστολή (ένας αντίστοιχος, πραγματικός, συνάδελφος είναι ανάμεσα στους νοσούντες τώρα)».
Διαβάστε επίσης
Ο κόσμος βρίσκεται στο χείλος της επόμενης πανδημίας – Νέα προειδοποίηση ΠΟΥ
ECDC: Σε ετοιμότητα ομάδα δράσης για την επιδημία στο Κονγκό
