Ψηλά στις μηχανές αναζήτησης έχει ανέβει τις τελευταίες ημέρες ο χανταϊός, με αφορμή τα θανατηφόρα κρούσματα σε κρουαζιερόπλοιο αλλά και την 45νθήμερη καραντίνα Έλληνα που επέβαινε στο πλοίο και παραμένει καλά στην υγεία του, ασυμπτωματικός και αρνητικός στον χανταϊό. Τα μέτρα προστασίας, η… φυγάδευση των επιβατών για τον επαναπατρισμό τους, η αναζήτηση επαφών εκτός πλοίου και οι ατελείωτες καραντίνες ξύπνησαν μνήμες πανδημίας, με αρκετούς να αναρωτιούνται εάν υπάρχει ή όχι φόβος από τον συγκεκριμένο ιό. Το ygeiamou.gr με τη βοήθεια ειδικών επιδημιολόγων, καθώς και όσων έχουν γίνει γνωστά επισήμως από ευρωπαϊκές και διεθνείς υγειονομικές αρχές, απαντά σε βασικά ερωτήματα.
Υπάρχει κίνδυνος ο χανταϊός να εξελιχθεί σε ένα νέο κορωνοϊό;
Το συγκεκριμένο στέλεχος, γνωστό ως Ιός των Άνδεων και μέλος της οικογένειας των χανταϊών, είναι το μόνο που έχει αποδειχθεί ότι μεταδίδεται μεταξύ ανθρώπων. Ωστόσο, οι επιστήμονες το γνωρίζουν και το μελετούν εδώ και πολλά χρόνια στη Νότια Αμερική. Μέχρι στιγμής, έχουν καταγραφεί μόνο περιορισμένες εστίες μετάδοσης, οι οποίες αντιμετωπίστηκαν επιτυχώς με τα συνηθισμένα μέτρα Δημόσιας Υγείας. Συνεπώς, έως σήμερα δεν έχουν παρατηρηθεί μεγάλες αλυσίδες διασποράς.
Δεν είναι, επομένως, ιός ικανός να προκαλέσει πανδημία;
Οι ειδικοί θεωρούν ότι ο δείκτης αναπαραγωγής (R0) του Ιού των Άνδεων παραμένει χαμηλότερος από το 1. Αυτό σημαίνει πως κάθε ασθενής μεταδίδει τον ιό, κατά μέσο όρο, σε λιγότερο από ένα άτομο, με αποτέλεσμα η επιδημία να φθίνει σταδιακά. Αντιθέτως, ο SARS-CoV-2 είχε πολύ υψηλότερη μεταδοτικότητα στην αρχή της πανδημίας, με R0 περίπου 2,5, ενώ η εξάπλωσή του ενισχύθηκε σημαντικά από περιστατικά χωρίς συμπτώματα.
Κυκλοφορεί ο ιός των Άνδεων στην Ελλάδα;
Στη χώρα μας, σύμφωνα με τους επιδημιολόγους, δεν έχει καταγραφεί ο Ιός των Άνδεων, αλλά στελέχη χανταϊών τα οποία δεν μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Στην Ελλάδα καταγράφονται ελάχιστα περιστατικά μόλυνσης από χανταϊό κάθε χρόνο, από μηδενικά έως περίπου πέντε. Τα περισσότερα αφορούν ανθρώπους που εργάζονται στην ύπαιθρο ή σε αποθηκευτικούς χώρους, όπου υπάρχει πιθανότητα επαφής με εκκρίσεις τρωκτικών.
Πως μεταδίδεται ο χανταϊός και τι προκαλεί;
Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) των ΗΠΑ, οι άνθρωποι μολύνονται κυρίως μέσω επαφής με τρωκτικά, όπως ποντίκια και αρουραίους, και ιδιαίτερα με τα ούρα, τα περιττώματα ή το σάλιο τους. Πιο σπάνια, η μετάδοση μπορεί να συμβεί και μέσω δαγκώματος ή γρατσουνιάς. Οι χανταϊοί συνδέονται με δύο βασικά σύνδρομα. Στο δυτικό ημισφαίριο προκαλούν κυρίως το πνευμονικό σύνδρομο (HPS), ενώ στην Ευρώπη και την Ασία εμφανίζεται συχνότερα ο αιμορραγικός πυρετός με νεφρικό σύνδρομο (HFRS). Το τελευταίο συνήθως παρουσιάζει πιο ήπια εικόνα και χαμηλότερη θνητότητα.
Πόσα κρούσματα και θάνατοι από χανταϊό καταγράφονται ανά τον κόσμο;
Όπως αναφέρει η ιατρική επιθεώρηση JAMA, στις ΗΠΑ έχουν επιβεβαιωθεί εργαστηριακά 864 περιστατικά από το 1993 έως το 2022, όταν ξεκίνησε η επιδημιολογική παρακολούθηση της νόσου. Τα περισσότερα προέρχονται από αγροτικές περιοχές πολιτειών όπως η Καλιφόρνια, η Αριζόνα, η Ουάσιγκτον, το Νέο Μεξικό και το Κολοράντο. Στην Ευρώπη, σύμφωνα με το ECDC, ο αριθμός των κρουσμάτων μεταβάλλεται κάθε χρόνο: το 2023 καταγράφηκαν 1.885 περιστατικά, ενώ το 2020 είχαν αναφερθεί 1.647. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 10.000 έως 100.000 περιστατικά ετησίως.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Τα αρχικά συμπτώματα, σύμφωνα με τους ειδικούς, συχνά θυμίζουν γρίπη ή άλλη ιογενή λοίμωξη, με πυρετό, έντονη κόπωση, μυαλγίες, πονοκέφαλο, ναυτία, εμετούς ή πόνο στην κοιλιά, γεγονός που δυσκολεύει την έγκαιρη αναγνώριση της νόσου. Σε σοβαρές περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για πνευμονικό σύνδρομο, μπορεί να εμφανιστούν δύσπνοια, βήχας, συγκέντρωση υγρού στους πνεύμονες και αιφνίδια αναπνευστική ανεπάρκεια, με την κατάσταση να επιδεινώνεται γρήγορα. Στο σύνδρομο HFRS, εκτός από πονοκέφαλο και πόνους στην πλάτη ή την κοιλιά, μπορεί να παρουσιαστούν θολή όραση, χαμηλή πίεση, εσωτερικές αιμορραγίες και οξεία νεφρική ανεπάρκεια. Η βαρύτητα της νόσου διαφέρει σημαντικά από ασθενή σε ασθενή.
Υπάρχει θεραπεία ή εμβόλιο;
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδική αντιική θεραπεία που να εξαλείφει τον χανταϊό. Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στην υποστηρικτική φροντίδα, όπως η παροχή οξυγόνου, η στενή ιατρική παρακολούθηση, η υποστήριξη της αναπνοής όταν απαιτείται και η διαχείριση πιθανών επιπλοκών. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η έγκαιρη διάγνωση και νοσηλεία βελτιώνουν σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης.
Σε ό,τι αφορά στο εμβόλιο, προς το παρόν δεν υπάρχει, τουλάχιστον όχι ένα εγκεκριμένο και διαθέσιμο εμβόλιο για το στέλεχος των Άνδεων, που συνδέθηκε με τα περιστατικά στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius. Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν ξεκινούν από το μηδέν. Σύμφωνα με το Euronews, ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Bath στο Ηνωμένο Βασίλειο εργάζονταν ήδη, πριν από το ξέσπασμα, πάνω σε ένα νέο mRNA εμβόλιο για άλλο στέλεχος χανταϊού, το Hantaan. Η ερευνητική ομάδα αναφέρει ότι το υποψήφιο εμβόλιο βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, ωστόσο οι εργαστηριακές δοκιμές σε ζώα έχουν δώσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Ωστόσο, δεν είναι ακόμη γνωστό αν το αντιγόνο που έχει αναπτυχθεί για το στέλεχος Hantaan θα είναι χρήσιμο και απέναντι στο στέλεχος των Άνδεων που μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Για να γίνει αυτό γνωστό πρέπει να δοκιμαστεί και κατά του συγκεκριμένου στελέχους.
Πώς μπορεί να προστατευτεί κανείς από τον χανταϊό;
Οι ειδικοί, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα του JAMA, προτείνουν συγκεκριμένα μέτρα πρόληψης, όπως καλός αερισμός κλειστών χώρων πριν από τον καθαρισμό, χρήση γαντιών και μάσκας όταν υπάρχουν ίχνη τρωκτικών και αποφυγή χρήσης σκούπας ή ηλεκτρικής σκούπας πάνω σε περιττώματα, καθώς μπορεί να διασκορπιστούν μολυσμένα σωματίδια στον αέρα. Συνιστάται επίσης καθαρισμός με απολυμαντικά, σωστή φύλαξη τροφίμων και περιορισμός της πρόσβασης τρωκτικών σε σπίτια, αποθήκες και άλλους χώρους.
Διαβάστε επίσης
Χανταϊός: Για πόσους μήνες επιμένουν τα συμπτώματα – Η ζωή μετά τη λοίμωξη
ΠΟΥ για χανταϊό: «Δεν υπάρχουν ενδείξεις για μεγαλύτερη επιδημία της ασθένειας»
Χανταϊός: Γιατί ο φόβος «ξυπνά» μνήμες πανδημίας – Τι συμβαίνει στο μυαλό μας
