*Γράφει ο Ευάγγελος Φραγκούλης, γενικός γιατρός και ΓΓ της Ελληνικής Ακαδημίας Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής
Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν σημαντική αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας. Η ασπιρίνη έχει καθιερωμένο ρόλο στη δευτερογενή πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων, δηλαδή σε άτομα που έχουν ήδη καρδιαγγειακή νόσο ή έχουν περάσει κάποιο επεισόδιο (π.χ. έμφραγμα, αγγειοπλαστική, bypass, εγκεφαλικό), στοχεύοντας στο να μην υπάρξει νέο επεισόδιο και να επιβραδυνθεί η εξέλιξη της νόσου, καθώς σε αυτά το αντιθρομβωτικό όφελος θεωρείται γενικά ότι υπερτερεί του αυξημένου κινδύνου αιμορραγίας.
Αντίθετα, η χρήση της ασπιρίνης για την πρωτογενή πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων, δηλαδή σε άτομα που δεν έχουν εμφανίσει ποτέ καρδιαγγειακό επεισόδιο, στοχεύεοντας στο να αποτρέψει την εκδήλωσή του, αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο συζήτησης, με μεταβαλλόμενες απόψεις κατά καιρούς, με τις πλέον πρόσφατες διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες να προτείνουν έναν μειωμένο ρόλο για την ασπιρίνη, καθώς αυτή συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας, κυρίως από το γαστρεντερικό, αλλά και αιμορραγικού εγκεφαλικού.
Το 2022, η Ομάδα Εργασίας Προληπτικών Υπηρεσιών των ΗΠΑ (USPSTF) συνέστησε μια εξατομικευμένη προσέγγιση για την έναρξη ασπιρίνης για πρωτογενή πρόληψη σε ασθενείς ηλικίας 40-59 ετών με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο (>10% να εμφανίσουν καρδιαγγειακό επεισόδιο τα επόμενα 10 έτη και προτεινόμενη δόση τα 81mg την ημέρα) και αποθάρρυνε την έναρξη σε ενήλικες ≥60 ετών, βασισμένες σε δεδομένα που υποδηλώνουν πως, όταν η ασπιρίνη ξεκινά σε προχωρημένη ηλικία, τα πιθανά οφέλη της στην πρωτογενή πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου ενδέχεται να εξουδετερώνονται από τον αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας.
Αντίστοιχα, σε ασθενείς που ήδη λαμβάνουν ασπιρίνη, τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι είναι λογικό να εξετάζεται η διακοπή της στην ηλικία των 75 ετών. Οι οδηγίες της USPSTF αντικατοπτρίζουν σε μεγάλο βαθμό τις συστάσεις του 2019 από το Αμερικανικό Κολλέγιο Καρδιολόγιας, οι οποίες αποθαρρύνουν τη συστηματική χρήση ασπιρίνης για πρωτογενή πρόληψη σε ενήλικες >70 ετών ή σε όσους έχουν αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας. Αναφέρουν ότι η ασπιρίνη μπορεί να εξεταστεί για ενήλικες ηλικίας 40-70 ετών που έχουν αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, αλλά που δεν έχουν αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας. Είναι πιθανό στο μειωμένο ρόλο της ασπιρίνης στην πρωτογενή πρόληψη στη σύγχρονη υγειονομική περίθαλψη να έχει συμβάλλει η πρόοδος στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, στη διακοπή του καπνίσματος και στη ρύθμιση των λιπιδίων.
Παρ’ όλο που οι κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με τη χρήση ασπιρίνης για πρωτογενή πρόληψη συνεχίζουν να γίνονται πιο συντηρητικές, η συμμόρφωση με αυτές στην καθημερινή κλινική πρακτική υπολείπεται σημαντικά, με την υπερβολική χρήση ασπιρίνης να αποτελεί αναγνωρισμένο πρόβλημα και με παρεμβάσεις για βελτίωση της συμμόρφωσης να κρίνονται απαραίτητες. Το 25- 45% των ενηλίκων ηλικίας >40 ετών χρησιμοποιούν ασπιρίνη για πρωτογενή πρόληψη και εκατομμύρια ασθενείς διατρέχουν κίνδυνο βλάβης από περιττή θεραπεία με ασπιρίνη.
Στις προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουμε: Η δυσκολία εντοπισμού των ασθενών που λαμβάνουν ασπιρίνη, καθώς οι ασθενείς συχνά την προμηθεύονται χωρίς ιατρική συνταγή και απουσιάζει η καταγραφή της, οι περιορισμοί στη διάκριση αν η χρήση της γίνεται στα πλαίσια πρωτογενούς ή δευτερογενούς πρόληψης και οι παγιωμένες αντιλήψεις των ασθενών που συχνά υπερεκτιμούν το όφελος σε σχέση με τους κινδύνους της χρήσης ασπιρίνης για πρωτογενή πρόληψη με πολλούς να μην συζητούν για αυτό το φάρμακο με το γιατρό τους.
Η πρόσφατη δημόσια δήλωση του Προέδρου Τραμπ υπέρ της μη τεκμηριωμένης χρήσης της ασπιρίνης και μάλιστα σε δόση 325mg, πολλαπλάσια της συνιστώμενης, αποτελεί μια ακόμα πρόκληση για την αντιμετώπιση της υπερβολικής χρήσης της.
Διαβάστε επίσης
Έμφραγμα και εγκεφαλικό: Ποιο φάρμακο είναι πιο δραστικό από την ασπιρίνη – Έρευνα στο Lancet
Το πολύτιμο και πασίγνωστο χάπι που σώζει την καρδιά των διαβητικών – Τι δείχνει μελέτη
Ασπιρίνη: Τελικά πόσοι τη χρειάζονται για την προστασία της καρδιάς; Μελέτη δίνει την απάντηση
