Η εμμηνόπαυση δεν αλλάζει μόνο το αναπαραγωγικό σύστημα. Οι εξάψεις, οι διαταραχές ύπνου και η γνωστή «εγκεφαλική ομίχλη» δείχνουν ότι και ο εγκέφαλος επηρεάζεται από τις έντονες ορμονικές μεταβολές της μέσης ηλικίας. Νέα έρευνα εντόπισε τώρα ένα βιολογικό αποτύπωμα στο αίμα που ενδέχεται να συνδέει αυτή τη μετάβαση με την υγεία του εγκεφάλου δεκαετίες αργότερα.
Στη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια εντόπισαν 16 μόρια που σχετίζονται με τη γήρανση του εγκεφάλου και μεταβάλλονται κατά την εμμηνοπαυσιακή μετάβαση. Σε μεγαλύτερες γυναίκες, υψηλότερα επίπεδα των ίδιων μορίων συνδέθηκαν με χειρότερη μνήμη και γνωστική λειτουργία και 15% υψηλότερο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ.
Η μελέτη δεν υπονοεί ότι η εμμηνόπαυση προκαλεί άνοια. Ανοίγει, όμως, την προοπτική να εντοπίζονται στο μέλλον νωρίτερα οι γυναίκες που είναι πιο ευάλωτες στη γνωστική έκπτωση.
«Ίσως να είμαστε μελλοντικά σε θέση να προβλέψουμε τον κίνδυνο που αντιμετωπίζει μια γυναίκα να αναπτύξει άνοια δεκαετίες αργότερα με βάση τα επίπεδα αυτών των μορίων κατά την περίοδο της εμμηνόπαυσης», εξηγεί η Kaitlin Casaletto, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Κέντρο Μνήμης και Γήρανσης Fein του UCSF.
Τι αποκάλυψαν τα 16 μόρια
Οι γυναίκες αποτελούν περίπου τα 2/3 των ανθρώπων που πάσχουν από τη νόσο Αλτσχάιμερ, διαφορά που δεν εξηγείται πλήρως από το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής τους. Παράλληλα, οι πρώτες εγκεφαλικές αλλαγές της νόσου μπορεί να αρχίσουν δεκαετίες πριν εμφανιστούν προβλήματα μνήμης. Η εμμηνόπαυση, που εμφανίζεται κατά μέσο όρο γύρω στα 51, εμφανίζεται σε μια δυνητικά κρίσιμη περίοδο.
Οι ερευνητές μελέτησαν 80 γυναίκες 40-50 ετών, αξιολογώντας με ακρίβεια το στάδιο της εμμηνοπαυσιακής μετάβασης. Με εξέταση αίματος που μετρά περισσότερα από 100 μόρια σχετικά με την υγεία του εγκεφάλου, ξεχώρισαν 16 που μεταβάλλονταν παράλληλα με τις ορμονικές αλλαγές.
Οι μεταβολές συνδέονταν περισσότερο με τα επίπεδα των ορμονών, παρά με τη χρονολογική ηλικία. Καθώς μειωνόταν η οιστραδιόλη, αυξάνονταν μόρια που σχετίζονται με τη φλεγμονή. Παράλληλα, η αύξηση της FSH συνοδευόταν από μεταβολές σε διαφορετική ομάδα μορίων που σχετίζονται με τη βιολογία της νόσου Αλτσχάιμερ.
Το μοτίβο επιβεβαιώθηκε σε δεδομένα περισσότερων από 2.800 γυναικών της UK Biobank. Οι επιστήμονες εξέτασαν, στη συνέχεια, σχεδόν 12.000 γυναίκες ηλικίας 60-70 ετών. Όσες παρουσίαζαν υψηλότερα επίπεδα των συγκεκριμένων μορίων είχαν επίσης χειρότερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης και αντιμετώπιζαν 15% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ καθώς γερνούσαν.
Ενδιαφέρον παρουσίασε και η σχέση με τα συμπτώματα: Οι γυναίκες με νυχτερινές εφιδρώσεις εμφάνιζαν μεγαλύτερη αύξηση φλεγμονωδών μορίων, ενώ μεγαλύτερης ηλικίας γυναίκες που θυμούνταν ότι είχαν εξάψεις στην εμμηνόπαυση διατηρούσαν υψηλότερα επίπεδα αυτών των δεικτών χρόνια αργότερα.
Ένα μελλοντικό τεστ αίματος;
Σε μικρό δείγμα ανδρών μέσης ηλικίας εμφανίστηκε, σε μεγάλο βαθμό, το ίδιο μοριακό μοτίβο με εκείνο των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών. Για το λόγο αυτό, οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο η εμμηνόπαυση να αποτελεί περίοδο κατά την οποία ορισμένες διαδικασίες βιολογικής γήρανσης επιταχύνονται στις γυναίκες, ενώ στους άνδρες εξελίσσονται πιο σταδιακά.
Τονίζουν, ωστόσο, ότι πρόκειται για συσχετίσεις: Δεν αποδεικνύεται ότι η εμμηνόπαυση προκαλεί εγκεφαλικές αλλαγές, ούτε ότι συγκεκριμένα συμπτώματα προμηνύουν τη νόσο Αλτσχάιμερ. Η εμμηνόπαυση παραμένει μια φυσιολογική βιολογική διαδικασία.
Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι να διερευνηθεί εάν τα 16 μόρια θα μπορούσαν κάποτε να χρησιμοποιηθούν σε μια εξέταση αίματος για την έγκαιρη εκτίμηση του κινδύνου άνοιας, πολύ πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Προς το παρόν, όμως, ένα τέτοιο τεστ δεν αποτελεί διαθέσιμο κλινικό εργαλείο. Για το σκοπό αυτό, οι ερευνητές ξεκινούν το Longitudinal Menopause Project, παρακολουθώντας γυναίκες σε όλη την εμμηνοπαυσιακή μετάβαση με εξετάσεις αίματος δύο φορές τον χρόνο, μαγνητικές εγκεφάλου, γνωστικά τεστ, φορητές συσκευές και smartphones.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι, πλέον, αν αυτά τα μοριακά σημάδια αποτελούν απλώς δείκτες γήρανσης ή αν κρύβουν τροποποιήσιμους μηχανισμούς που θα μπορούσαν, στο μέλλον, να βοηθήσουν στην προστασία του γυναικείου εγκεφάλου.
Διαβάστε επίσης
Εμμηνόπαυση: Το πιο ενοχλητικό σύμπτωμα – Εμφανίζεται χρόνια πριν την διακοπή της περιόδου
