Ποιο είναι, τελικά, το μυστικό της μακροζωίας; Επιστήμονες που μελετούν τις περιπτώσεις υπερ-αιωνόβιων ατόμων υποστηρίζουν ότι μπορεί τώρα να βρήκαν την απάντηση σε αυτό το διαχρονικό ερώτημα: Ένα ανοσοποιητικό σύστημα που φαίνεται να έχει βιολογικά επαναπρογραμματιστεί, ώστε να αντιστέκεται στη γήρανση.
Η Βραζιλία βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της έρευνας, καθώς εκεί εντοπίζεται ένας ασυνήθιστα μεγάλος αριθμός υπερ-αιωνόβιων ατόμων, ηλικίας 110 ετών και άνω. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, αυτά τα σπάνια άτομα δεν επιβιώνουν απλώς μέχρι τα βαθιά γεράματα, αλλά διατηρούν σε μεγάλο βαθμό τη σωματική τους υγεία και την πνευματική τους διαύγεια και παραμένουν πιο ανεξάρτητα από πολλούς νεότερους ανθρώπους.
Στο επίκεντρο της μακροζωίας τους φαίνεται να βρίσκεται ένα ανοσοποιητικό σύστημα που λειτουργεί όπως ένα πολύ νεότερο, ανανεώνοντας αποτελεσματικά τα κύτταρα και απομακρύνοντας τις βιολογικές βλάβες, που κανονικά θα συσσωρεύονταν με την ηλικία.
Μια χώρα πλούσια σε μακροζωία και γενετική ποικιλομορφία
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο πιστεύουν ότι η μοναδική ιστορία της Βραζιλίας μπορεί να βοηθήσει στην εξήγηση αυτού του φαινομένου. Αιώνες πρώιμης αποικιοκρατίας και ανάμειξης πληθυσμών, που χρονολογούνται από το 1500, έχουν δημιουργήσει έναν από τους πιο γενετικά ποικιλόμορφους πληθυσμούς στον κόσμο, παράγοντας που θεωρείται ότι υποστηρίζει την ανθεκτικότητα έναντι των ασθενειών.
Για να διερευνήσει αυτό το θέμα, η ομάδα ανέλυσε δεδομένα από μια συνεχιζόμενη μελέτη, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 140 άτομα 100 ετών και 20 υπερ-αιωνόβιοι απ’ όλη τη Βραζιλία. Μεταξύ αυτών ήταν και η αδελφή Inah, μια καλόγρια και η γηραιότερη εν ζωή γυναίκα στον κόσμο, μέχρι τον θάνατό της τον Απρίλιο του 2025, σε ηλικία 116 ετών. Στη μελέτη συμμετείχε, επίσης, ο πρώην γηραιότερος άνδρας στον κόσμο, ο οποίος πέθανε σε ηλικία 112 ετών, και ο 113χρονος διάδοχός του.
Ωστόσο, αυτό που εντυπωσίασε περισσότερο τους ερευνητές δεν ήταν το πόσο καιρό έζησαν αυτά τα άτομα, αλλά το πόσο καλά έζησαν. «Αν υπάρχει πηγή μακροζωίας» είπε η επικεφαλής ερευνήτρια, δρ. Mayana Zatz, καθηγήτρια ανθρώπινης και ιατρικής γενετικής, «πιθανότατα βρίσκεται κάπου στη Βραζιλία».
Ανοσοποιητικά συστήματα που αψηφούν τη γήρανση
Λεπτομερείς αναλύσεις μεμονωμένων κυττάρων αποκάλυψαν ότι τα ανοσοποιητικά συστήματα των Βραζιλιάνων υπερ-αιωνόβιων συμπεριφέρονται πολύ διαφορετικά απ’ αυτά του γενικού πληθυσμού.
Τα ανοσοποιητικά τους κύτταρα έδειξαν εξαιρετικά αποτελεσματικούς μηχανισμούς ανακύκλωσης πρωτεϊνών και «καθαρισμού» των κυττάρων – διαδικασίες που αποτρέπουν τη συσσώρευση κατεστραμμένων πρωτεϊνών και επιβλαβών μεταλλάξεων, που συνδέονται με καρδιακές παθήσεις, καρκίνο και άνοια. Είναι αξιοσημείωτο ότι αυτά τα συστήματα μοιάζουν μ’ αυτά που συνήθως συναντώνται σε άτομα πολύ νεότερα.
Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης ένα ασυνήθιστο ανοσολογικό πρότυπο: Τα CD4+ «βοηθητικά» Τ κύτταρα, τα οποία συνήθως συντονίζουν τις ανοσολογικές αντιδράσεις, συμπεριφέρονταν περισσότερο όπως τα CD8+ «δολοφονικά» Τ κύτταρα, που καταστρέφουν άμεσα τα μολυσμένα ή ανώμαλα κύτταρα. Αυτή η υβριδική συμπεριφορά είναι σπάνια, ακόμη και σε νεότερα άτομα και μπορεί να προσφέρει ενισχυμένη προστασία έναντι των ασθενειών.
Επιβιώνοντας από τον COVID χωρίς εμβόλια
Η ανθεκτικότητα αυτών των ανοσοποιητικών συστημάτων έγινε ιδιαίτερα εμφανής κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι υπερ-αιωνόβιοι που συμμετείχαν στη μελέτη παρήγαγαν γρήγορα εξουδετερωτικά αντισώματα και ενεργοποίησαν πρωτοζωικές αντιικές αμυντικές πρωτεΐνες. Τρεις συμμετέχοντες επέζησαν από λοιμώξεις COVID-19 το 2020 -πριν από τη διάθεση των εμβολίων- υπογραμμίζοντας την προσαρμοστικότητα των ανοσολογικών τους αντιδράσεων.
Σε άρθρο τους στο Genomic Press, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η γήρανση του ανοσοποιητικού συστήματος των υπερ-αιωνόβιων έχει μια μορφή βιολογικής προσαρμογής, που διατηρεί τη λειτουργία του μέχρι τα βαθιά γεράματα.
Δεν επιβιώνουν απλώς από ασθένειες – Τις αποφεύγουν
Τα ευρήματα ενισχύουν προηγούμενες έρευνες, που υποδηλώνουν ότι οι άνθρωποι που ζουν πολλά χρόνια δεν υπομένουν απλώς την ασθένεια για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, αλλά σε μεγάλο βαθμό την αποφεύγουν εντελώς.
Μεγάλες μελέτες πληθυσμού στη Σουηδία έχουν δείξει ότι άτομα ηλικίας 100 ετών συσσωρεύουν σοβαρά προβλήματα υγείας πιο αργά και είναι πολύ λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν σοβαρές ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία, όπως καρδιακές προσβολές, εγκεφαλικά επεισόδια και άνοια. Μια μακροχρόνια ανάλυση που παρακολούθησε περισσότερα από 170.000 άτομα για τέσσερις δεκαετίες διαπίστωσε ότι όσοι τελικά έζησαν πάνω από 100 χρόνια είχαν σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά καρδιαγγειακών παθήσεων, ακόμη και στα μέσα της δεκαετίας των 80.
Οι ανοσολογικές προσαρμογές που παρατηρούνται τώρα στους υπερ-αιωνόβιους της Βραζιλίας μπορεί να βοηθήσουν στην εξήγηση αυτού του φαινομένου, αμφισβητώντας την πάγια πεποίθηση ότι περισσότερα χρόνια ζωής συνδέονται με χειρότερη υγεία.
Χωρίς ειδική διατροφή – απλώς εξαιρετική βιολογία
Είναι ενδιαφέρον ότι, σε αντίθεση με άλλους πληθυσμούς σε όλο τον κόσμο, οι υπερ-αιωνόβιοι της Βραζιλίας δεν φαίνεται να ακολουθούν κάποια συγκεκριμένη διατροφή που συνδέεται με τη μακροζωία, όπως η μεσογειακή. Αντίθετα, η βιολογία -και ιδίως η ανθεκτικότητα του ανοσοποιητικού συστήματος- είναι εκείνη που φαίνεται να παίζει πιο καθοριστικό ρόλο.
Η ερευνητική ομάδα αναπτύσσει τώρα κυτταρικά μοντέλα, για να προσδιορίσει τους μοναδικούς προστατευτικούς μηχανισμούς των υπερ-αιωνόβιων της Βραζιλίας. Ο μακροπρόθεσμος στόχος τους είναι φιλόδοξος: Να κατανοήσουν εάν τα βιολογικά μυστικά της μακροζωίας θα μπορούσαν κάποια μέρα να αξιοποιηθούν για να επεκταθεί η υγιής γήρανση σε ευρύτερο κομμάτι του πληθυσμού.
Προς το παρόν, το μήνυμα είναι σαφές: Η μακροζωία μπορεί να μην έχει να κάνει τόσο με την επιβράδυνση της γήρανσης, όσο με την αναδιαμόρφωση του τρόπου με τον οποίο το σώμα αμύνεται εξαρχής.
Διαβάστε επίσης
Αιωνόβιοι: Ποια χώρα μας δίνει τα καλύτερα μαθήματα μακροζωίας
Μαθήματα μακροζωίας από την υπεραιωνόβια Maria Branyas Morera – Έζησε 117 χρόνια γεμάτα υγεία
