Κάθε χρόνο, περίπου 35.000 άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση χάνουν τη ζωή τους από λοιμώξεις που τα αντιβιοτικά δεν μπορούν πλέον να θεραπεύσουν. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), το βάρος της μικροβιακής αντοχής (AMR) για τη δημόσια υγεία ισοδυναμεί με εκείνο της γρίπης, της φυματίωσης και του HIV/AIDS αθροιστικά.
«Μικροβιακή αντοχή έχουμε όταν τα μικρόβια δεν καταπολεμώνται πλέον με τα φάρμακα που συνήθως χρησιμοποιούμε», εξήγησε στο Euronews η Fiona Walsh, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Maynooth της Ιρλανδίας. Σε ασθενείς με πολυανθεκτικά βακτήρια, οι γιατροί καταφεύγουν συχνά σε συνδυασμούς φαρμάκων, που μερικές φορές αποτυγχάνουν κι αυτοί. «Δυστυχώς, κάποιοι άνθρωποι θα πεθάνουν», σημείωσε.
Και το μέλλον προμηνύεται χειρότερο: σύμφωνα με μελέτη στο The Lancet, η βακτηριακή αντοχή θα μπορούσε να προκαλέσει άμεσα 39 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως από το 2025 έως το 2050.
Ένα πρόβλημα χωρίς σύνορα
Στην εξάπλωση της αντοχής συμβάλλουν η αλόγιστη λήψη των αντιβιοτικών από τους ανθρώπους, η χορήγησή τους στην κτηνοτροφία, οι κακές συνθήκες υγιεινής και η ρύπανση. Τα βακτήρια, αλλά και τα γονίδια που τους επιτρέπουν να «νικούν» τα φάρμακα, μετακινούνται από τον άνθρωπο στα ζώα, στο νερό και στο έδαφος, και αντίστροφα.
Γι’ αυτό οι ερευνητές στρέφονται όλο και περισσότερο στην προσέγγιση «Ενιαία Υγεία» (One Health), σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη ευεξία είναι άρρηκτα δεμένη με εκείνη των ζώων και των οικοσυστημάτων.
Τα «όπλα» απέναντι στα «υπερμικρόβια»
«Το καλό είναι ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι να εξουδετερώσουμε τα βακτήρια, αλλά και να προστατευτούμε», τονίζει η Walsh. Ένας από αυτούς είναι τα εμβόλια, που περιορίζουν τις λοιμώξεις και, κατ’ επέκταση, την ανάγκη για αντιβιοτικά. Ως προς αυτό, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι η καλύτερη αξιοποίησή τους θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια κατανάλωση αντιβιοτικών κατά 2,5 δισεκατομμύρια δόσεις τον χρόνο.
Εξίσου σημαντική, κατά την ίδια, είναι η καλή γενική υγεία, που ελαχιστοποιεί την πιθανότητα μιας λοίμωξης να χρειαστεί φαρμακευτική αγωγή, ιδίως στους ηλικιωμένους και σε όσους έχουν εξασθενημένη άμυνα. Ρόλο παίζει και το μικροβίωμα: «Χρειαζόμαστε τα βακτήρια για να ζήσουμε, στο έντερο, στο δέρμα, στο στόμα. Αν το δικό μας βακτηριακό σύστημα είναι υγιές, βοηθά τον οργανισμό να αντιστέκεται», εξηγεί η καθηγήτρια, προειδοποιώντας ότι η κατάχρηση αντιβιοτικών και απολυμαντικών μπορεί να διαταράξει αυτή τη φυσική προστασία.
Τα νέα αντιβιοτικά, καταλήγει, παραμένουν απαραίτητα, αλλά δεν αρκούν από μόνα τους. Χρειάζονται ταυτόχρονα εμβόλια, καλύτερη επεξεργασία των λυμάτων και μέτρα για την υγεία όλης της τροφικής αλυσίδας.
Η Ελλάδα στην «πρώτη γραμμή» του προβλήματος
Για τη χώρα μας, ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα άμεσος. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ECDC για το 2024, η Ελλάδα καταναλώνει περισσότερα αντιβιοτικά από κάθε άλλο κράτος-μέλος: 29,9 καθορισμένες ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους, έναντι 20,3 κατά μέσο όρο στην Ένωση.
Την ίδια στιγμή, όσον αφορά τα νοσοκομεία, το Κέντρο καταγράφει ότι το 2022 το 72% των στελεχών Klebsiella pneumoniae ήταν ανθεκτικά στις καρβαπενέμες, αντιβιοτικά «τελευταίας γραμμής», ποσοστό από τα υψηλότερα στην Ευρώπη.
Διαβάστε επίσης
Η αντίσταση στα αντιβιοτικά «ακυρώνει» έναν αιώνα ιατρικής προόδου – 4 εξελίξεις που δίνουν λύση
