H Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) δεν «τελειώνει» απαραίτητα με την παιδική ηλικία. Αν και σίγουρα η πρώτη εικόνα που έρχεται στο μυαλό μας είναι εκείνη ενός ανήσυχου παιδιού, μια νέα μεγάλη μελέτη στρέφει το ενδιαφέρον πολύ αργότερα στη ζωή, εξετάζοντας κατά πόσο η ΔΕΠΥ σχετίζεται με την υγεία του εγκεφάλου στη μέση ηλικία.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Psychiatry, ανέλυσε ιατρικά και γενετικά δεδομένα 187.341 Αμερικανών ηλικίας 50 ετών και άνω, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν κατά μέσο όρο για περίπου μία δεκαετία. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η διάγνωση της ΔΕΠΥ συνδεόταν με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ήπιας γνωστικής διαταραχής ή άνοιας αργότερα στη ζωή.
Τι έδειξαν τα στοιχεία
Από το σύνολο των συμμετεχόντων, 3.026 είχαν καταγεγραμμένη διάγνωση ΔΕΠΥ. Κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης, γνωστική διαταραχή εμφάνισε το 6,7% των ατόμων με ΔΕΠΥ, έναντι 3,4% εκείνων χωρίς τη διαταραχή.
Όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν την ηλικία, το φύλο, τη φυλή και την παρουσία του APOE4 –του γνωστότερου γενετικού παράγοντα κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ– η ΔΕΠΥ συσχετίστηκε με περισσότερο από τετραπλάσιο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Η εικόνα, όμως, έγινε πιο σύνθετη όταν στην ανάλυση προστέθηκαν άλλοι παράγοντες. Η κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές, η διπολική διαταραχή και οι διαταραχές χρήσης ουσιών ήταν συχνότερες στους συμμετέχοντες με ΔΕΠΥ. Όταν συνυπολογίστηκαν αυτές οι καταστάσεις, η συσχέτιση μειώθηκε, χωρίς όμως να εξαφανιστεί. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ερευνητές αποφεύγουν να μιλήσουν για σχέση αιτίου και αποτελέσματος.
Τι κρύβεται στα γονίδια;
Εκτός από τις καταγεγραμμένες διαγνώσεις, οι επιστήμονες υπολόγισαν και τη γενετική προδιάθεση για ΔΕΠΥ με βάση μεγάλο αριθμό γενετικών παραλλαγών. Όπως παρατήρησαν, όσοι βρίσκονταν στο υψηλότερο 20% ως προς τη γενετική προδιάθεση είχαν 35% υψηλότερο κίνδυνο γνωστικής διαταραχής συγκριτικά με εκείνους που βρίσκονταν στο χαμηλότερο 20%.
Το εύρημα θεωρείται σημαντικό, καθώς η γενετική ανάλυση δεν εξαρτάται από το εάν κάποιος έχει επισκεφθεί γιατρό ή έχει λάβει επίσημη διάγνωση ΔΕΠΥ.
Πώς εξηγείται αυτή η συσχέτιση;
Οι μηχανισμοί μεταξύ γνωστικής εξασθένησης και άνοιας παραμένουν ασαφείς. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι η ΔΕΠΥ μπορεί να συνδέεται με μικρότερο «γνωστικό απόθεμα», με αποτέλεσμα οι αλλαγές που συνοδεύουν τη γήρανση να γίνονται νωρίτερα αντιληπτές. Μια άλλη υπόθεση αφορά παράγοντες που μπορεί να συσσωρεύονται στη διάρκεια της ζωής, όπως το χρόνιο στρες, ο ανεπαρκής ύπνος, η σωματική αδράνεια, η χρήση ουσιών ή καρδιομεταβολικά προβλήματα.
Υπάρχει όμως και μία σημαντική επιφύλαξη: οι ερευνητές δεν μπορούν να αποκλείσουν πλήρως το ενδεχόμενο ορισμένα πρώιμα συμπτώματα γνωστικής έκπτωσης να είχαν αρχικά εκληφθεί ως ΔΕΠΥ.
Για τον λόγο αυτό, το μήνυμα της μελέτης δεν είναι ότι οι άνθρωποι με ΔΕΠΥ θα εμφανίσουν άνοια. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν, όμως, ότι η διαταραχή αξίζει να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη στις συζητήσεις για την υγιή γήρανση και προτείνουν να εξεταστεί η παρακολούθηση της μνήμης και των γνωστικών λειτουργιών στους ενήλικες με ΔΕΠΥ καθώς μεγαλώνουν.
Διαβάστε επίσης
ΔΕΠΥ: Aπό ποιους κινδύνους γλιτώνουν όσοι ακολουθούν φαρμακευτική αγωγή
Ποια ψηφιακά μέσα αποσπούν τους εφήβους και «ευθύνονται» για άνοδο της ΔΕΠΥ
ΔΕΠΥ: Γιατί αυξάνονται οι διαγνώσεις σε παιδιά και ενήλικες – Τι δείχνει μελέτη
