Παρότι η ενημέρωση σχετικά με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, μαζί με τις διαγνώσεις, μια κατάσταση που συνδέεται με τη διαταραχή δεν έχει φωτιστεί το ίδιο. Πολλά άτομα προσπαθούν να αποκρύψουν τα συμπτώματά τους, σε ένα φαινόμενο που περιγράφεται ως ADHD masking, ένα «καμουφλάρισμα» της ΔΕΠΥ, όρος που περιγράφει τις συμπεριφορές που υιοθετεί ένα άτομο για να κρύψει ή να αντισταθμίσει τις δυσκολίες και τα συμπτώματά του.
Η προσπάθεια αυτή μπορεί να βοηθά το άτομο να ανταποκριθεί στις κοινωνικές, εκπαιδευτικές ή επαγγελματικές απαιτήσεις, έχει όμως και τίμημα: άγχος, υπερπροσπάθεια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εξουθένωση. «Αυτό μπορεί να επηρεάσει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ του ατόμου και της άμεσης οικογένειάς του και της κοινωνίας γενικότερα», λέει στον Independant ο Δρ. Ahmed Shoka, σύμβουλος ψυχίατρος.
Τι σημαίνει πραγματικά αυτό το καμουφλάρισμα της ΔΕΠΥ;
«Το ADHD masking είναι ένα σύνολο μαθημένων συμπεριφορών στις οποίες συνήθως καταφεύγει κάποιος με ΔΕΠΥ προκειμένου να προσαρμοστεί ή να ενταχθεί σε κοινωνικές συνθήκες, να αποφύγει το στίγμα ή να αντισταθμίσει δυσκολίες που αντιμετωπίζει», εξηγεί η δρ Chetna Kang, σύμβουλος ψυχίατρος με εξειδίκευση στη ΔΕΠΥ ενηλίκων.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η «μάσκα» δεν φοριέται πάντοτε συνειδητά. Ορισμένες από αυτές τις στρατηγικές μαθαίνονται ήδη από την παιδική ηλικία και, με τα χρόνια, μπορεί να γίνουν σχεδόν αυτόματες. Εκτός αυτού, οι συμπεριφορές ποικίλουν. Σύμφωνα με την δρα Kang, ένα παιδί που δέχεται συνεχώς παρατηρήσεις επειδή είναι ακατάστατο, για παράδειγμα, μπορεί ως ενήλικας να καταβάλλει υπερβολική προσπάθεια ώστε κανείς να μη βλέπει την ακαταστασία του. Αντίστοιχα, ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μια συζήτηση μπορεί να έχει μάθει να χρησιμοποιεί συγκεκριμένες εκφράσεις, νεύματα ή επίμονη οπτική επαφή για να δείχνει ότι παραμένει συγκεντρωμένος.
Ποιο είναι το τίμημα της «μάσκας»;
Η διαρκής προσπάθεια να μην αποκαλυφθούν οι πραγματικές δυσκολίες μπορεί να γίνει εξαντλητική. «Όταν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι πρέπει συνεχώς να υιοθετούν συμπεριφορές που κρύβουν το πώς αισθάνονται πραγματικά, μπορεί να αρχίσουν να αναρωτιούνται: Πού μπορώ να είμαι ο εαυτός μου; Πού μπορώ να χαλαρώσω; Πού μπορώ να γίνω αποδεκτός όπως είμαι; Αυτό μπορεί να προκαλέσει μεγάλο στρες και έντονο άγχος», εξηγεί η Δρ Kang.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι έντονο στρες και άγχος, ενώ η συνεχής υπερπροσπάθεια αυξάνει τον κίνδυνο burnout. Στον εργασιακό χώρο, για παράδειγμα, ένας άνθρωπος με ΔΕΠΥ μπορεί να χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσει όσα του έχουν ανατεθεί. Αντί όμως να γίνει αντιληπτή η δυσκολία του, μπορεί να παραμένει στη δουλειά για πολλές επιπλέον ώρες.
Αντίστοιχα, όταν το άτομο καταφέρνει να αντισταθμίζει αποτελεσματικά τις δυσκολίες του, τα συμπτώματα μπορεί να περνούν απαρατήρητα, συμβάλλοντας σε καθυστερημένη αναγνώριση ή διάγνωση της ΔΕΠΥ. Βραχυπρόθεσμα, επομένως, η «μάσκα» μπορεί να διευκολύνει μια δύσκολη κοινωνική ή επαγγελματική κατάσταση. Μακροπρόθεσμα, όμως, η διαρκής ανάγκη διατήρησής της μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επιβαρυντική.
Πώς «πέφτει» η μάσκα
Το να αφήσουμε πίσω αυτές τις συμπεριφορές δεν είναι εύκολο και δεν γίνεται από τη μια στιγμή στην άλλη, ιδιαίτερα όταν έχουν παγιωθεί από την παιδική ηλικία. «Μερικές φορές, ο καλύτερος τρόπος για να βοηθήσουμε έναν άνθρωπο να εγκαταλείψει τις συνειδητές συμπεριφορές απόκρυψης είναι να τον βοηθήσουμε να κατανοήσει τι τον ωθεί να χρησιμοποιεί τη συγκεκριμένη “μάσκα”. Μπορεί, για παράδειγμα, να είναι ο φόβος της κριτικής ή το άγχος», εξηγεί η δρ Kang.
Όπως εξηγεί η ειδικός, όταν η ΔΕΠΥ αναγνωριστεί και το άτομο λάβει την κατάλληλη υποστήριξη και αντιμετώπιση, μπορεί σταδιακά να διαπιστώσει ότι δεν χρειάζεται πλέον να καταφεύγει στις ίδιες στρατηγικές για να κρύψει τις δυσκολίες του. «Καθώς αρχίζει να φεύγει η μία μάσκα, σταδιακά αρχίζουν να πέφτουν και οι υπόλοιπες που βρίσκονται από κάτω», καταλήγει η δρ Kang.
Διαβάστε επίσης
Βάδιση και στάση σώματος που σχετίζεται με αυτισμό και ΔΕΠΥ – Τα στοιχεία
Ποια ψηφιακά μέσα αποσπούν τους εφήβους και «ευθύνονται» για άνοδο της ΔΕΠΥ
ΔΕΠΥ: Γιατί αυξάνονται οι διαγνώσεις σε παιδιά και ενήλικες – Τι δείχνει μελέτη
