Η ανάπτυξη νέων, στοχευμένων θεραπειών για τον καρκίνο και άλλες σοβαρές νόσους βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Η πρόοδος στην κυτταρική θεραπεία, η βαθύτερη κατανόηση των βιολογικών μηχανισμών της νόσου και οι νέες τεχνολογικές δυνατότητες διευρύνουν το πεδίο της έρευνας, δημιουργώντας προοπτικές για φάρμακα με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, ασφάλεια και ευρύτερη εφαρμογή. Σε αυτή τη διεθνή προσπάθεια, η ελληνική παρουσία ενισχύεται μέσα από πρωτοβουλίες που επιδιώκουν να συνδέσουν την επιστημονική γνώση και την καινοτομία με την ανάπτυξη νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων.
Κεντρική θέση σε αυτή την εξέλιξη κατέχουν οι κυτταρικές θεραπείες CAR-T, οι οποίες άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται η αντιμετώπιση ορισμένων μορφών καρκίνου. Η εμπειρία που έχει αποκτηθεί από την κλινική εφαρμογή τους αποτελεί αφετηρία για την ανάπτυξη της επόμενης γενιάς θεραπειών, με στόχο να διευρυνθούν οι θεραπευτικές δυνατότητες, να αντιμετωπιστούν οι σημερινοί περιορισμοί και να καταστούν οι νέες προσεγγίσεις προσβάσιμες σε περισσότερους ασθενείς.
Όταν αναπτύχθηκε η πρώτη τέτοια θεραπεία για τον καρκίνο, η ιδέα ήταν σχεδόν ριζοσπαστική: Αντί ο καρκίνος να αντιμετωπίζεται μόνο με φάρμακα που χορηγούνται στον ασθενή, να χρησιμοποιηθεί το ίδιο το ανοσοποιητικό του σύστημα ως «ζωντανό φάρμακο». Τ-κύτταρα συλλέγονται από τον ασθενή, τροποποιούνται γενετικά ώστε να αναγνωρίζουν συγκεκριμένα καρκινικά κύτταρα και επιστρέφουν στον οργανισμό για να τα αναζητήσουν και να τα καταστρέψουν.
Το 2017, αυτή η προσέγγιση πέρασε από το εργαστήριο στην κλινική πράξη, όταν ο FDA ενέκρινε το tisagenlecleucel για συγκεκριμένους ασθενείς με οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία. Επρόκειτο για την πρώτη εγκεκριμένη CAR-T θεραπεία.
Στην επιστημονική ομάδα που συνέβαλε στην ανάπτυξη του CTL019 βρισκόταν και ο Δρ. Michael Kalos, ο συν-εφευρέτης της καθοριστικής αυτής εξέλιξης. Σχεδόν μία δεκαετία μετά την πρώτη έγκριση, το ενδιαφέρον της έρευνας στρέφεται πλέον όχι μόνο στη βελτίωση των CAR-T θεραπειών, αλλά και σε νέες κυτταρικές πλατφόρμες και φαρμακευτικές προσεγγίσεις που θα μπορούσαν να αλλάξουν ευρύτερα το θεραπευτικό τοπίο.
«Βρισκόμαστε στην αρχή μιας χρυσής εποχής»
«Πιστεύω ότι βρισκόμαστε στην αρχή μιας χρυσής εποχής για την Ιατρική· οι τεχνολογικές πρόοδοι και η συσσωρευμένη γνώση έχουν φέρει την έρευνα σε ένα σημείο όπου μπορούμε πλέον να οραματιζόμαστε και να ενεργούμε για την ανάπτυξη ισχυρών, στοχευμένων και ασφαλών θεραπειών, οι οποίες προσφέρουν σε ασθενείς με νοσήματα από όλο το φάσμα του καρκίνου, των αυτοάνοσων, γενετικών, καρδιαγγειακών, νευρολογικών και μεταβολικών παθήσεων τη δυνατότητα μιας μακράς, υγιούς ζωής, απαλλαγμένης από την ασθένεια ή τα συμπτώματά της», σημειώνει ο κ. Kalos μιλώντας στο ygeiamou.gr.
Το επόμενο κεφάλαιο της θεραπευτικής καινοτομίας δεν περιορίζεται στις ήδη εγκεκριμένες κυτταρικές θεραπείες. Η έρευνα εξελίσσεται σε πολλαπλές κατευθύνσεις, από τη βελτιστοποίηση των κυτταρικών προσεγγίσεων έως την ανακάλυψη φαρμάκων με νέους μηχανισμούς δράσης. Το ζητούμενο είναι να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες της σύγχρονης βιοϊατρικής για την αντιμετώπιση νόσων και βιολογικών στόχων που μέχρι πρόσφατα παρέμεναν ιδιαίτερα δύσκολοι ή αδύνατοι να προσεγγιστούν θεραπευτικά.
Ο Δρ. Michael Kalos
Ειδικά σε ό,τι αφορά στον καρκίνο, ο διεθνούς φήμης επιστήμονας εντοπίζει δύο «στοιχήματα». Όπως σημειώνει: «Πρώτον, η συνεχιζόμενη εξέλιξη και οι πρόοδοι στις κυτταρικές θεραπείες. Αν και βρισκόμαστε μόνο στην αρχή της επανάστασης των κυτταρικών θεραπειών, στα 8 χρόνια από την έγκριση της πρώτης κυτταρικής θεραπείας έχουμε πλέον 8 εγκεκριμένες κυτταρικές θεραπείες, συμπεριλαμβανομένων 3 για συμπαγείς όγκους· οι θεραπείες αυτές περιλαμβάνουν μια εφάπαξ θεραπεία με Τ-κύτταρα προερχόμενα από τον ασθενή, τροποποιημένα στις περισσότερες περιπτώσεις, τα οποία επιφέρουν εξαιρετικό και μακροχρόνιο κλινικό όφελος στους ασθενείς, συμπεριλαμβανομένων σε ορισμένες περιπτώσεις αυτού που μπορούμε πλέον να ονομάσουμε ιάσεις.
Νέες τεχνολογίες και πλατφόρμες βασίζονται τώρα σε αυτά τα αποτελέσματα για την ανάπτυξη ακόμη πιο ισχυρών, ασφαλών, καθώς και πιο οικονομικών και ταχύτερων κυτταρικών θεραπειών, συμπεριλαμβανομένων ισχυρών αλλογενών και in-vivo προσεγγίσεων που έχουν δείξει εντυπωσιακά πρώιμα αποτελέσματα. Δεύτερον, η ανάπτυξη φαρμάκων με νέους μηχανισμούς δράσης, βασισμένων εν μέρει σε προόδους της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), όπως οι «μοριακές κόλλες» (molecular glues) και τα «Helicons», που επιτρέπουν την αποτελεσματική στόχευση βασικών παραγόντων και μονοπατιών που οδηγούν στον καρκίνο και που προηγουμένως θεωρούνταν μη στοχεύσιμα (undruggable), όπως το Ras (Daraxonrasib) και η beta-Catenin (Zolucatetide), έχει ανοίξει εξαιρετικά συναρπαστικούς και πολλά υποσχόμενους νέους δρόμους για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων με τη δυνατότητα να αλλάξουν το θεραπευτικό μοντέλο για μεγάλο αριθμό καρκινοπαθών».
Η εξέλιξη των κυτταρικών θεραπειών συνδέεται άμεσα και με το ζήτημα της πρόσβασης των ασθενών σε αυτές. Παρά τα εντυπωσιακά κλινικά αποτελέσματα σε συγκεκριμένες ενδείξεις, το κόστος, η πολυπλοκότητα της παραγωγής και οι απαιτήσεις της θεραπευτικής διαδικασίας εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικές προκλήσεις, σύμφωνα με τον επιστήμονα. Η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών που θα επιτρέπουν την ταχύτερη και οικονομικότερη παραγωγή θεραπειών, αλλά και τη διεύρυνση του αριθμού των ασθενών που μπορούν να ωφεληθούν, αποτελεί πλέον βασικό πεδίο έρευνας.
Ποιο είναι, επομένως, το επόμενο βήμα για πιο προσιτές και ευρύτερα διαθέσιμες θεραπείες;
«Ενώ αναπτύσσονται «εξυπνότερες» κυτταρικές θεραπείες που βασίζονται σε συνθετικά βιολογικά κυκλώματα για την υπέρβαση των βιολογικών περιορισμών, οι περιορισμοί προσβασιμότητας, κόστους και λειτουργίας αντιμετωπίζονται μέσω της ανάπτυξης έτοιμων για χρήση (δηλαδή αλλογενών) κυτταρικών θεραπειών, καθώς και με in-vivo προσεγγίσεις, όπου η τροποποίηση των κυττάρων πραγματοποιείται μέσα στο σώμα του ίδιου του ασθενούς», εξηγεί ο Δρ Kalos.
Παράλληλα με τις κυτταρικές θεραπείες, η ανακάλυψη φαρμάκων με νέους μηχανισμούς δράσης διευρύνει τις δυνατότητες παρέμβασης σε μοριακές οδούς που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη και εξέλιξη του καρκίνου. Η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και νέων τεχνολογικών πλατφορμών συμβάλλει στην αναζήτηση και ανάπτυξη υποψήφιων φαρμάκων, με στόχο να καταστούν θεραπευτικά αξιοποιήσιμοι στόχοι που μέχρι πρότινος θεωρούνταν απρόσιτοι. Πρόκειται για μια ερευνητική κατεύθυνση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες επιλογές για ασθενείς με περιορισμένες θεραπευτικές δυνατότητες.
Η επιστημονική γνώση ως γέφυρα με την Ελλάδα
Η αξιοποίηση αυτής της ερευνητικής δυναμικής προϋποθέτει τη συνεργασία επιστημόνων με εμπειρία στην ανάπτυξη καινοτόμων θεραπειών, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που θα επιτρέπει στην επιστημονική γνώση να μετατρέπεται σε νέες θεραπευτικές εφαρμογές. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η συμμετοχή του Δρα Michael Kalos ως Venture Partner στην Kos Biotechnology Partners, εταιρεία βιοτεχνολογίας που δραστηριοποιείται στις ΗΠΑ και την Ελλάδα και ιδρύθηκε από τον Δρα Σίμο Συμεωνίδη και τον Αλέξανδρο Τζούκα.
Η ένταξή του στην ομάδα προσθέτει εμπειρία από την ανάπτυξη κυτταρικών θεραπειών και ενισχύει τη δυνατότητα εστίασης σε ερευνητικά πεδία της ανοσο-ογκολογίας. Το ενδιαφέρον στρέφεται σε τεχνολογίες που βρίσκονται στην αιχμή της βιοϊατρικής έρευνας, με προοπτική να συμβάλουν στην ανάπτυξη νέων θεραπειών και στη διεύρυνση των διαθέσιμων επιλογών για τους ασθενείς.
Η σύνδεση αυτής της προσπάθειας με την Ελλάδα έχει ιδιαίτερη σημασία για τον κ. Kalos. «Η Ελλάδα βρίσκεται πάντα στην καρδιά μας», λέει χαρακτηριστικά. Και προσθέτει ότι τα τελευταία χρόνια η χώρα μεταμορφώνεται σε ένα οικοσύστημα όπου «η καινοτομία και οι ευκαιρίες έχουν τη δυνατότητα να εφαρμοστούν με θετικό και αποτελεσματικό προσανατολισμό».
Ο Σίμος Συμεωνίδης, συνιδρυτής και Managing Partner της Kos, γνωρίζει τον Δρα Kalos εδώ και περίπου μία δεκαετία. Όπως λέει, η συμμετοχή του στην ομάδα δεν αλλάζει την κατεύθυνση της εταιρείας, αλλά ενισχύει σημαντικά την ικανότητά της να την υπηρετήσει.
Ο Δρ. Σίμος Συμεωνίδης
«Από τη μία θα έλεγα ότι τίποτα δεν θα αλλάξει και από την άλλη αρκετά. Γιατί το λέω αυτό; Πριν από περίπου δέκα χρόνια, είχα την τύχη να γνωρίσω το Μιχάλη μέσω του Δρ. Στέλιου Παπαδόπουλου, ο οποίος όταν μου τον σύστησε μου είχε πει «πρόκειται για πολύ δυνατό μυαλό και για άνθρωπο διαμάντι». Οπότε, από την πρώτη στιγμή που σκέφτηκα να ιδρύσω την Kos Biotechnology Partners, το Μιχάλη, μαζί με έναν-δυο άλλους Έλληνες της διασποράς στην Αμερική, ήθελα να τους φέρω μαζί μου», επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ο κ. Συμεωνίδης στο ygeiamou.gr και προσθέτει:
«Όσον αφορά συγκεκριμένους επενδυτικούς τομείς εντός του χώρου της ανοσο-ογκολογιας, εξετάζουμε ενεργά μια σειρά από πολύ ενδιαφέρουσες επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων και των περιοχών της in vivo κυτταρικής θεραπείας, των ADC (συζεύγματα αντισωμάτων-φαρμάκων) και νέων κυτταρικών στόχων στην ανοσοτροποποίηση».
Διαβάστε επίσης
Στα μονοπάτια της ανακάλυψης: 4 Έλληνες του εξωτερικού που αλλάζουν το τοπίο της έρευνας
Έρχεται rapid τεστ για τον ιό του Δυτικού Νείλου – Η Ελληνίδα επικεφαλής μιλά στο ygeiamou.gr
