Η δίκη 29 πολιτειών των ΗΠΑ κατά της Meta για τον εθισμό των ανηλίκων σε Facebook και Instagram οδήγησε σε μια καινοτόμο και ουσιαστικη απόφαση για τα νομικά δεδομένα σύμφωνα με τον κ. Κωνσταντίνο Σιώμο, ψυχίατρο παιδιών και εφήβων, διδάκτορα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
«Το αμερικανικό κράτος για πρώτη φορά θεσμικά κέρδισε πολλά πράγματα. Κατάφερε να μετατρέψει την ευθύνη για τον σχεδιασμό των social media σε συγκεκριμένες υποχρεώσεις των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι η ‘Meta πρέπει να προσέχει τα παιδιά’, αλλά ότι ουσιαστικά αναγκάζονται οι πλατφόρμες – σε πρώτη φάση το facebook και το instagram σε αυτή την υπόθεση, αλλά θεωρώ ότι θα επεκταθεί το μέτρο και στις άλλες πλατφόρμες – να θέσουν συγκεκριμένα όρια» λέει στο ygeiamou.gr o κ. Σιώμος, αντικείμενο μελέτης του οποίου είναι ο εθισμός των εφήβων στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και το διαδίκτυο.
Κωνσταντίνος Σιώμος ψυχίατρος παιδιών και εφήβων, διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Στα όρια αυτά συμπεριλαμβάνονται μέτρα όπως όρια χρήσης και περιορισμοί στις νυχτερινές ειδοποιήσεις των χρηστών, κυρίως των ανηλίκων.
Επίσης οι πλατφόρμες αποκτούν την υποχρέωση να βελτιώνουν τις μεθόδους αναγνώρισης των ανηλίκων και όχι απλά να δηλώνει ο χρήστης σε ένα κουτάκι, ότι είναι κάτω ή άνω των18 ετών ή των 13 έτων.
Ακόμη, με βάση το πόρισμα της δίκης Meta θα πρέπει οι πλατφόρμες να ενεργοποιήσουν ρυθμίσεις ασφάλειας για τα παιδιά από την αρχή της χρήσης τους.
Οι πλατφόρμες πρέπει να προσαρμοστούν στο παιδί
«Ουσιαστικά αυτό που κέρδισε το αμερικανικό κράτος είναι ότι θα πρέπει οι πλατφόρμες να προσαρμοστούν στο παιδί και όχι το παιδί με τη συμπεριφορά του να προσπαθεί να προστατεύεται από τις πλατφόρμες. Πρόκειται για μια ουσιαστική και βασική διαφορά αυτής της υπόθεσης σε σχέση με το παρελθόν» τονίζει ο κ. Σιώμος.
Ξεκινά η υιοθέτηση ρυθμίσεων και μέτρων που αφορούν σταδιακά όλες τις πλατφόρμες. Τα κράτη «σηκώνουν ανάστημα» έναντι της ψηφιακής κυριαρχίας των πλατφορμών ψηφιακής δικτύωσης. Η αρχή έγινε το 2024 από κράτη όπως η Αυστραλία, αλλά πλέον έχουν ακολουθήσει όλα τα κράτη του ανεπτυγμένου κόσμου, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας- τα οποία σηκώνουν ανάστημα για να πετύχουν στόχους σε τρία επίπεδα, σύμφωνα με τον κ. Σιώμο.
Σε ένα βραχυπρόθεσμο επίπεδο οι απαγορεύσεις ουσιαστικά δείχνουν ότι θα πρέπει οι πλατφόρμες, η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι αλγόριμοι με βάση τους οποίους λειτουργούν, να εφαρμόσουν κάποιες αλλαγές.
Σήμερα παρατηρείται ένα ανησυχητικό φαινόμενο επιδείνωσης της ψυχικής υγείας των ανηλίκων σε παγκόσμια κλίμακα, μια τάση που έχει ξεκινήσει από το 2012 και έπειτα. Ο κ. Σιώμος τονίζει ότι η τάση αυτή δεν πρέπει να περνάει απαρατήρητη, καθώς καταγράφεται στις έρευνες. Εξηγεί ωστόσο ότι επί του παρόντος δεν υπάρχουν μελέτες που να ενοχοποιούν τη χρήση της πλατφόρμας για τυχόν ψυχικές βλάβες σε παιδιά και εφήβους. Δεν έχει αποδειχθεί ότι η χρήση των social media οδηγεί σε βλάβες στην ψυχική υγεία.
«Ωστόσο αυτό το οποίο έχει διαπιστωθεί είναι ότι η χρήση και η αλληλεπίδραση προοδευτικά μπορεί να οδηγήσει ένα μέρος του πληθυσμού των ανηλίκων σε προβληματική χρήση» εξηγεί ο ειδικός και φέρνει το παράδειγμα μεγάλων μελετών σε 44 χώρες από την HBSC που έδειξε από το 2018 μέχρι το 2022 μια αύξηση της προβληματικής χρήσης των social media από το 7% στο 11%. Και είναι γνωστό ότι η προβληματική χρήση των μέσων σχετίζεται με προβλήματα ψυχικής υγείας.
Η HBSC – Health Behaviour in School-aged Children, είναι μεγάλη διεθνής μελέτη για τις συμπεριφορές υγείας των παιδιών σχολικής ηλικίας, που πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη. Η έρευνα του 2021/2022 περιέλαβε περίπου 280.000 εφήβους 11, 13 και 15 ετών σε 44 χώρες και περιοχές. Τα στοιχεία έδειξαν ότι η προβληματική χρήση των social media αυξήθηκε από 7% το 2018 σε 11% το 2022.
Ειναι λύση ο περιορισμός των social media από τους ανήλικους;
«Πιστεύω πως δεν είναι» απαντά ο κ. Σιώμος, γεγονός που οδηγεί σε ένα δεύτερο επίπεδο παρεμβάσεων. «Η ‘νίκη’ του αμερικανικού κράτους απέναντι στις πλατφόρμες ουσιαστικά το αναγκάζει να υπάρχει εφαρμογή στις υποχρεώσεις που προβλέπονται για την προστασία των δεδομένων» εξηγεί ο ειδικός και συμπληρώνει ότι θα «πρέπει να γίνουν δράσεις όσον αφορά την ανάπτυξη συγκεκριμένων υπηρεσιών ψυχικής υγείας για ζητήματα που αφορούν την ψηφιακή αλληλεπίδραση».
Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο με αυτή την απόφαση των αμερικανικών δικαστηρίων «θεωρούμε ότι θα μπορούν να υπάρχουν κάποια οφέλη για τους ανηλίκους χρήστες κυρίως εάν αναθεωρηθούν ορισμένα δεδομένα – για παράδειγμα αυτό που ζητούν πολλά κράτη από την αρχή της δημιουργίας του αλγορίθμου που τρέχει πίσω από τις πλατφόρμες, είναι να είναι φιλικός, να λειτουργεί με έναν τρόπο που να ασφαλίζει τον ανήλικο χρήστη, να δημιουργεί ένα κλίμα ασφάλειας του χρήστη. Αυτή τη στιγμή δεν συμβαίνει αυτό. Επομένως οι πλατφόρμες και οι αλγόριθμοί τους θα πρέπει να τροποποιηθούν με έναν τρόπο, ώστε να μην οδηγούν σε εθιστική αλληλεπίδραση – κάτι που βλέπουμε να ισχύει σήμερα» εξηγεί ο κ. Σιώμος.
Συμβουλές προφύλαξης για τα παιδιά
Στο πλαίσιο του σχολείου μπαίνουν κάποια πλαίσια π.χ. το κινητό μπαίνει στην τσάντα. «Και καλώς μπαίνει ένα όριο διότι το σχολείο είναι ένα περιβάλλον όπου τα παιδιά πρέπει να κοινωνικοποιηθούν, να αλληλεπιδράσουν, πρέπει να μάθουν να συνεργάζονται, να μάθουν να παίζουν μαζί – ομαδικά και όμορφα. Αυτά είναι χαρακτηριστικά που λείπουν από τα παιδιά των σύγχρονων κοινωνιών. Δεν αλληλεπιδρούν με τον καλύτερο τρόπο, δεν έχουν μάθει να συνεργάζονται» περιγράφει τη θλιβερή πραγματικότητα των σημερινών εφήβων ο ειδικός.
Επίσης θα πρέπει όταν τα παιδιά είναι σε μικρή ηλικία να υπάρχουν σαφείς κανόνες και όρια στη χρήση των ψηφιακών μέσων. Υπάρχουν προγράμματα γονεικού ελέγχου, φίλτρα για καταλληλότητα περιεχομένου, όλα αυτά είναι ελεύθερα πλέον και οι σύγχρονοι γονείς σε σχέση με την προηγούμενη γενιά – προ 15ετίας – είναι πολύ πιο ενημερωμένοι, επομένως μπορούν να τα εφαρμόσουν σύμφωνα με τον κ. Σιώμο.
Η αλληλεπίδραση με την Τεχνητή Νοημοσύνη
Ο κ. Σιώμος εισάγει στη συζήτηση μια μάλλον ανησυχητική, αλλά πολύ ρεαλιστική παράμετρο: «Δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ότι δεν έχουμε εξετάσει καθόλου το ζήτημα της αλληλεπίδρασης με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Συζητάμε για τις πλατφόρμες, αλλά ξεχνάμε την ΤΝ. Υπάρχουν εργαλεία ΤΝ με τα οποία τα παιδιά αλληλεπιδρούν ελεύθερα, ασύδοτα και δεν ξέρουμε ακριβώς αυτή τη στιγμή – δεν έχει μετρηθεί με κάποιο εργαλείο ούτε έχει εκτιμηθεί – τι κινδύνους εγκυμονεί αυτή η πρακτική» τονίζει εξηγώντας ότι ο κίνδυνος έχει περάσει ήδη σε άλλη πίστα και δεν έχει ακόμη μελετηθεί όσον αφορά τις επιπτώσεις του.
Σταδιακά το περιβάλλον γίνεται όλο και πιο επιδραστικό για τον χρήστη. Ο ειδικός θυμίζει ότι η αρχή ήταν μάλλον «απλή». Οι πλατφόρμες ξεκίνησαν το 2005 με το facebook, δηλαδή κυρίως με κείμενο, μετά εισήλθε η εικόνα με το Instagram, ακολούθησε το video με το TikTok και θα μπουν και τρισδιάστατα περιβάλλοντα στο μέλλον και το περιβάλλον θα είναι πολύ πιο αλληλεπιδραστικό με απαυξημένη πραγματικότητα (augmented reality), εικονική πραγματικότητα (virtual reality), mixed reality.
Συνεπώς το περιβάλλον θα γίνει πολύ πιο αλληλεπιδραστικό, άρα και πολύ πιο εθιστικό. Το φαινόμενο δεν έχει κορυφωθεί.
«Απλά η τεχνολογία κινείται πολύ γρήγορα και όλοι εμείς προσπαθούμε – οι νομοθέτες, τα κράτη και οι επιστήμονες – με διαφορά φάσης να κατανοήσουμε ακριβώς τι συμβαίνει και να αντιδράσουμε προς όφελος των παιδιών» καταλήγει ο ειδικός.
Διαβάστε επίσης
