Τις ημέρες του καύσωνα, η κόπωση δεν είναι πάντα μόνο σωματική. Η σκέψη βαραίνει, η προσοχή διασπάται ευκολότερα και ακόμη και απλές αποφάσεις μπορεί να φαίνονται πιο δύσκολες. Η αίσθηση ότι το μυαλό «θολώνει» όταν ο υδράργυρος ανεβαίνει δεν είναι απλώς εντύπωση.
Όπως εξηγεί σε άρθρο του στο The Conversation ο Dan Baumgardt, λέκτορας στη Σχολή Ψυχολογίας και Νευροεπιστήμης του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, η εξήγηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο σώμα και εγκέφαλος προσπαθούν να διατηρήσουν την εσωτερική ισορροπία του οργανισμού.
Όταν οι εξωτερικές συνθήκες γίνονται δύσκολες, οι θερμοϋποδοχείς κοντά στην επιφάνεια του δέρματος στέλνουν σήματα στον υποθάλαμο, την περιοχή που λειτουργεί ως κέντρο ρύθμισης της θερμοκρασίας. Από εκεί ενεργοποιούνται οι μηχανισμοί που κρατούν το σώμα κοντά στους 37°C, ένα επίπεδο απαραίτητο για τον μεταβολισμό, τη δράση των ενζύμων και άλλες βασικές λειτουργίες.
Η αντίδραση είναι άμεση: περισσότερο αίμα κατευθύνεται προς το δέρμα, η εφίδρωση αυξάνεται και ο οργανισμός επιχειρεί να αποβάλει την περίσσεια θερμότητας. Πρόκειται για μια απαιτητική διαδικασία, που χρειάζεται διαρκή συντονισμό από το νευρικό σύστημα.
Εν ολίγοις, τις ημέρες με καύσωνα ο εγκέφαλος δεν καλείται μόνο να επεξεργαστεί πληροφορίες, να συγκεντρωθεί ή να πάρει αποφάσεις. Πρέπει παράλληλα να διαχειριστεί και τη θερμική καταπόνηση. Αυτό το πρόσθετο φορτίο περιορίζει τη νοητική «άνεση» που απαιτούν η προσοχή, η γρήγορη σκέψη και η ψυχραιμία.
Το φαινόμενο γίνεται πιο αισθητό όταν κάποιος εργάζεται ή ασκείται σε υψηλή θερμοκρασία. Οι μύες και ο μεταβολισμός παράγουν επιπλέον θερμότητα, δοκιμάζοντας ακόμη περισσότερο τα όρια των μηχανισμών ψύξης.
Τι συμβαίνει στους νευρώνες
Η ακραία ζέστη επηρεάζει (και) τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων. Οι νευρώνες επικοινωνούν μέσω ηλεκτρικών σημάτων και χημικών νευροδιαβιβαστών, διαδικασίες που εξαρτώνται από ένζυμα, πρωτεΐνες και τη μετακίνηση φορτισμένων ιόντων μέσα και έξω από τα κύτταρα.
Όλες αυτές οι διεργασίες είναι ευαίσθητες στις μεταβολές του υδραργύρου. Συνήθως, ο εγκέφαλος μπορεί να τις αντισταθμίσει. Όταν όμως η θερμική επιβάρυνση αυξάνεται, η ισορροπία γίνεται πιο εύθραυστη. Το αποτέλεσμα; Πιο αργή σκέψη, μειωμένη προσοχή και δυσκολότερη ανάκληση πληροφοριών.
Η αφυδάτωση επιβαρύνει τη σκέψη
Σε αυτές τις αντίξοες συνθήκες, η αφυδάτωση κάνει τα πράγματα χειρότερα. Με τον ιδρώτα χάνονται υγρά και, όταν δεν αναπληρώνονται, το καρδιαγγειακό σύστημα πιέζεται περισσότερο για να τροφοδοτήσει με αίμα το δέρμα, τα όργανα και τον εγκέφαλο.
Επειδή ο εγκέφαλος αποτελείται σε μεγάλο ποσοστό από νερό, ακόμη και μέτρια αφυδάτωση παρεμποδίζει την προσοχή, τον χρόνο αντίδρασης και τη βραχυπρόθεσμη μνήμη. Επίσης, περιορίζει την αιμάτωσή του και διαταράσσει την ισορροπία των ηλεκτρολυτών, που είναι απαραίτητοι για τη φυσιολογική λειτουργία των νευρώνων.
Οι αποπνικτικές νύχτες δεν βοηθούν
Η επίδραση του καύσωνα δεν τελειώνει με τη δύση του ήλιου. Οι (πολύ) θερμές βραδιές δυσκολεύουν τον ύπνο και ελαχιστοποιούν τον χρόνο που περνάμε στα βαθύτερα, πιο αναζωογονητικά στάδιά του.
Έτσι, η καλοκαιρινή «εγκεφαλική ομίχλη» τροφοδοτείται και από την ανεπαρκή ξεκούραση. Όταν ο ύπνος δεν αποκαθιστά πραγματικά τον οργανισμό, επηρεάζονται η προσοχή, η μνήμη και η σκέψη – κάνοντας την επόμενη ημέρα πιο δύσκολη.
Τι μπορούμε να κάνουμε
Δεν αντιδρούν όλοι με τον ίδιο τρόπο στη ζέστη. Η αντοχή διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και εξαρτάται από τη φυσιολογία, την ενυδάτωση, τη σωματική δραστηριότητα, τη φυσική κατάσταση και την ποιότητα του ύπνου.
Ο Baumgardt σημειώνει ότι δεν χρειάζεται να είμαστε αυστηροί με τον εαυτό μας όταν τέτοιες ημέρες δεν λειτουργούμε στο μέγιστο. Τις περισσότερες φορές, ο οργανισμός χρειάζεται απλώς χρόνο, δροσιά και υγρά για να επανέλθει.
Τα βασικά μέτρα είναι απλά: δροσερό περιβάλλον, διαλείμματα από την έκθεση στον καύσωνα, κατάλληλα κλινοσκεπάσματα / ρούχα από υφάσματα που «αναπνέουν» και επαρκής πρόσληψη υγρών. Η ενυδάτωση δεν αφορά μόνο τη σωματική αντοχή, αλλά και την καθαρότητα της σκέψης.
Σε κάθε περίπτωση, η καλοκαιρινή «θολούρα» είναι προσωρινή. Όταν η θερμοκρασία του σώματος πέφτει και ο οργανισμός ανακτά την ισορροπία του, η συγκέντρωση και η νοητική διαύγεια επιστρέφουν.
Διαβάστε επίσης
Καύσωνας: Τι προκαλούν τα 40αρια στην ψυχική υγεία και την ανάπτυξη του εγκεφάλου του παιδιού
Καύσωνας: 7 παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για την υγεία – Οι ειδικοί προειδοποιούν
Η θερμοπληξία μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο ακόμη και αφού δροσιστούμε – Τι συμβαίνει στο σώμα
