Η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας θα έπρεπε να αποτελεί αυτονόητο δικαίωμα για όλους. Ωστόσο, για τα τρανς άτομα εξακολουθεί να συνοδεύεται από εμπόδια που δεν σχετίζονται μόνο με τις διαθέσιμες ιατρικές υπηρεσίες, αλλά και με τον τρόπο λειτουργίας του ίδιου του συστήματος υγείας.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας ευρωπαϊκής μελέτης του προγράμματος TRANSCARE, η οποία εξετάζει την κατάσταση στην Ελλάδα και προτείνει έναν ολοκληρωμένο «οδικό χάρτη» για την ενσωμάτωση της τρανς υγείας στις δημόσιες υπηρεσίες. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι αλλαγές δεν περιορίζονται στη δημιουργία νέων δομών, αλλά αφορούν την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας, τη νομοθεσία, τη χρηματοδότηση και τη συνεργασία των υπηρεσιών υγείας με την κοινωνική φροντίδα.
Η εκπαίδευση παραμένει το μεγαλύτερο κενό
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης αφορά το επίπεδο γνώσεων των αυριανών επαγγελματιών υγείας. Οι ερευνητές με επικεφαλής τον Ομότιμο Καθηγητή Γενικής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης, κ. Χρήστο Λιονή, αξιολόγησαν 259 φοιτητές Ιατρικής, Νοσηλευτικής, Ψυχολογίας και Κοινωνικής Εργασίας και διαπίστωσαν ότι η εκπαίδευση γύρω από την τρανς υγεία παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
- Σχεδόν 1 στους 4 φοιτητές θεωρούσε ότι η τρανς ταυτότητα αποτελεί επιλογή,
- η πλειονότητα δήλωσε ότι τα σχετικά ζητήματα είτε δεν διδάσκονται είτε αναφέρονται ελάχιστα κατά τη διάρκεια των σπουδών,
- το 86% εκτίμησε ότι οι επαγγελματίες υγείας δεν διαθέτουν την απαραίτητη εκπαίδευση για την παροχή κατάλληλης φροντίδας σε τρανς ασθενείς,
- οι περισσότεροι παραδέχθηκαν ότι γνωρίζουν ελάχιστα ή καθόλου τη διαδικασία ορμονοθεραπείας ή των χειρουργικών επεμβάσεων επιβεβαίωσης φύλου.
Όχι μόνο ιατρικά τα εμπόδια
Η μελέτη αναδεικνύει ότι οι δυσκολίες ξεκινούν πολύ πριν από την επίσκεψη σε έναν γιατρό. Οι ερευνητές περιγράφουν ένα πλέγμα θεσμικών και οργανωτικών εμποδίων, όπως η περιορισμένη διαθεσιμότητα εξειδικευμένων υπηρεσιών, οι μεγάλες αναμονές για ραντεβού, η έλλειψη εκπαιδευμένων επαγγελματιών και τα προβλήματα στην ασφαλιστική κάλυψη ορισμένων υπηρεσιών.
Την ίδια στιγμή, καταγράφονται περιστατικά λανθασμένης προσφώνησης, χρήσης του παλαιού ονόματος του ατόμου, στιγματισμού και παθολογικοποίησης, τα οποία λειτουργούν αποτρεπτικά για την αναζήτηση φροντίδας και υπονομεύουν τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ ασθενών και επαγγελματιών υγείας.
Οι 6 αλλαγές που προτείνουν οι επιστήμονες
Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η ουσιαστική βελτίωση απαιτεί μια συνολική μεταρρύθμιση και προτείνουν 6 βασικούς άξονες δράσης:
- ενσωμάτωση της τρανς υγείας στην εθνική πολιτική υγείας,
- επικαιροποίηση του νομοθετικού πλαισίου και εξασφάλιση χρηματοδότησης,
- διασφάλιση πρόσβασης στις απαραίτητες θεραπείες επιβεβαίωσης φύλου,
- συστηματική εκπαίδευση όλων των επαγγελματιών υγείας,
- ανάπτυξη εξειδικευμένων υπηρεσιών στην πρωτοβάθμια και νοσοκομειακή περίθαλψη,
- σύνδεση των υπηρεσιών υγείας με την κοινωνική υποστήριξη.
Τι σημαίνει «φροντίδα που επιβεβαιώνει το φύλο»
Η μελέτη δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην έννοια της φροντίδας που σέβεται και επιβεβαιώνει την ταυτότητα φύλου του ατόμου. Στην πράξη, αυτό σημαίνει χρήση του ονόματος και των αντωνυμιών που επιλέγει ο ασθενής, προστασία της ιδιωτικότητας, αποφυγή αχρείαστων προσωπικών ερωτήσεων, συμμετοχή του ίδιου στις αποφάσεις που αφορούν τη θεραπεία του και δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος χωρίς διακρίσεις. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτές οι πρακτικές δεν αποτελούν απλώς ζήτημα σεβασμού, αλλά βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας.
Ένας οδικός χάρτης για το μέλλον
Οι συγγραφείς τονίζουν ότι η ενσωμάτωση της τρανς υγείας στο σύστημα υγείας δεν μπορεί να επιτευχθεί με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Αντίθετα, απαιτείται συντονισμένη πολιτική βούληση, επένδυση στην εκπαίδευση, συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας και ενεργή συμμετοχή της ίδιας της τρανς κοινότητας στον σχεδιασμό των πολιτικών.
Όπως επισημαίνουν, ο προτεινόμενος οδικός χάρτης σχεδιάστηκε με βάση την ελληνική πραγματικότητα, αλλά μπορεί να αποτελέσει πρότυπο και για άλλες χώρες που επιδιώκουν να αναπτύξουν πιο ισότιμες και συμπεριληπτικές υπηρεσίες υγείας.
Διαβάστε επίσης
Ανισότητες στην Υγεία: 8 στους 10 θεωρούν υψηλή τη συμμετοχή τους σε φάρμακα και εξετάσεις
Στην Ευρώπη 8 στους 10 απέχουν 15′ με το αυτοκίνητο από το νοσοκομείο – Δείτε το χάρτη της Ελλάδας
Βαθιά το χέρι στην τσέπη βάζουν οι Έλληνες για υπηρεσίες υγείας – Ποιες είναι οι πιο ακριβές
